Martin van Rijn: ‘Het is een soort finale waarin je nog honderd keer checkt: klopt het allemaal, wat we opgeschreven hebben? Kloppen de cijfers? Het is een groot en ingewikkeld onderzoek, alles moet juist zijn.’
Naomi Ellemers, hoogleraar sociale en organisatiepsychologie: ‘Ja. Wij doen aan de universiteit onderzoek naar wat er met mensen gebeurt als ze te horen krijgen als ze iets niet goed hebben gedaan op moreel vlak. Op de universiteit testen we met een badmuts met elektroden op het hoofd wat een boodschap bij mensen teweeg brengt. De meeste mensen willen heel erg graag moreel goed zijn. Dus je ziet dat dit soort beschuldigingen mensen heel erg raken. Ze krijgen enorme stress, ervaren heftige emoties. Een van de beschermingsmechanismen in het brein is dat ze de informatie op zo’n moment bijna niet meer kunnen verwerken.
‘Dat zagen we hier ook gebeuren. Wat wij leidinggevenden vertelden over het grensoverschrijdende gedrag was voor hen een enorme schok. Ze konden het bijna niet bevatten. Het was voor sommigen heel moeilijk om afscheid te nemen van het beeld dat ze van zichzelf hadden. Mensen werden verdrietig, omdat er toch een zwarte rand bleek te zitten aan het mooie werk dat zij dachten te hebben gedaan.’
Het NPO-rapport van de commissie-Van Rijn
• Driekwart van de bevraagde NPO-medewerkers zegt slachtoffer of getuige geweest te zijn van grensoverschrijdend gedrag, blijkt uit het rapport.
• Bij DWDD waren ongelijke seksuele relaties ‘normaal’. Ook was er sprake van intimidatie en zelfs fysiek geweld.
• Medewerkers van de NOS, en in het bijzonder bij NOS Sport, hebben vaker te maken met grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer dan werknemers van andere omroepen.
• Het onderzoek naar de misstanden bij DWDD heeft veel losgemaakt bij oud-medewerkers. ‘Ik heb jarenlang de stem van Matthijs in mijn hoofd gehoord.’
Ellemers: ‘Wij hebben slechts delen van de rapportage voorgelegd. Terecht hebben advocaten dan ook gezegd: we kunnen pas beoordelen wat we gaan doen, als we het hele rapport hebben gezien. Ze behouden zich het recht voor om stappen te ondernemen en houden alle opties open.
Femke Laagland, hoogleraar arbeidsrecht: ‘De reacties van deze mensen, ook in dat laatste stadium, hebben ons ook geholpen met het aanscherpen van het rapport, op punten die blijkbaar niet duidelijk waren.’
Ellemers: ‘Onze benadering was anders dan wat advocaten gewend zijn. Het ging niet om wie wat heeft gedaan, maar hoe de cultuur op de werkvloer werd ervaren. We hebben gedragingen alleen in het rapport opgenomen als meerdere mensen erover spraken. Dus als meerdere mensen zeiden dezelfde dingen te hebben meegemaakt of waargenomen, konden we erover schrijven. Daarbij controleerden we ook of deze zaken werden gemeld in de vragenlijsten die naar alle medewerkers zijn gestuurd. Ook hebben we dit naast verhalen van vertrouwenspersonen gelegd. Maar het was geen persoonsgericht onderzoek. Het zijn ervaringen van mensen die van belang zijn om patronen vast te stellen.’
Laagland: De advocaten vonden onze methode overigens heel ingewikkeld. Zij zagen alle bevindingen vanuit het perspectief van hun cliënt. Ze zagen het als beschuldigingen in hun richting. Terwijl deze dat niet waren.’
Van Rijn: ‘Dat is wat ons betreft de verkeerde discussie. Zodra wij over onze aanbevelingen vertellen, merken we dat het binnen één seconde weer over personen gaat. Dan komt telkens de vraag: over wie hebben we het dan? Maar dan doe je precies datgene wat niet helpt om de toekomst beter te maken.’
Van Rijn: ‘Dat moeten ze zelf bedenken. Wij zijn de werkgever niet.’
Ellemers: ‘We merken dat over het aansturen van medewerkers vaak wordt gezegd: als je het niet goed doet, dan moet die persoon – hup – maar weg. Maar ons rapport vertelt juist dat je ook kunt proberen om competenties te ontwikkelen, om gedrag te veranderen. Waarom moet je meteen een persoon afdanken? Dat geldt ook voor leidinggevenden. Je kunt iemand ook kaders meegeven.’
‘Ik neem het de leidinggevenden kwalijk dat er is weggekeken’
Uit het rapport van de commissie-Van Rijn blijkt dat er op de redactie van De Wereld Draait Door (DWDD) sprake was van seksisme, intimidatie en fysiek geweld. In gesprek met de Volkskrant reageert Suzanne Kunzeler (55), directeur content van BNNVara, op het rapport. ‘In al die tijd dat DWDD op tv was, hebben leidinggevende dit láten gebeuren.’ Lees hier het hele interview.
Ellemers: ‘Het is ook vaak het advies dat mensen krijgen, hè? Om alles te ontkennen. Ik denk dat mensen ook tijd nodig hebben om hun wereldbeeld bij te stellen. Leidinggevenden zouden dit nu aan kunnen grijpen om de werkvloer te laten weten dat ze nu inzien dat ze het toen niet goed gedaan hebben. En niet alleen dat. Om ook te laten zíén dat het anders kan. Zij moeten ook het vertrouwen krijgen dat er een herkansing kan komen. Dat is overigens wat wij van veel melders terug hoorden: ik hoef geen wraak, geen genoegdoening, ik wil alleen dat het beter wordt.’
Ellemers: ‘Zij nemen een aanmerkelijk andere positie in dan ‘gewone’ werknemers. Wij laten zien dat zo’n positie ertoe leidt dat deze mensen zich verheven gaan voelen boven anderen. En dat ze minder empathie voelen. Zij vragen zich minder af: hoe zou dit voelen voor een ander? Daar moet je meer rekening mee houden. Ons advies is om met presentatoren en dj’s veel striktere afspraken te maken om hen te controleren, óók als ze zeggen dat ze dat niet nodig hebben. Want uiteindelijk kunnen zij ook zelf slachtoffer worden van de situatie. Dan worden ze niet meer beschermd tegen zichzelf.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden