Een organisatie die verbindend, betrouwbaar en inspirerend wil zijn, moet zich laten leiden door waarden in plaats van door kijkcijfers.
Op pagina 123 van het rapport van de commissie Van Rijn over de misstanden bij de NPO staat dikgedrukt de slotconclusie: ‘Doe normaal tegen elkaar.’ Verpletterend in zijn eenvoud en tegelijk droef stemmend; in 2024, na jaren van bewustwording over grensoverschrijdend gedrag, is het kennelijk nog nodig om deze boodschap over te brengen.
De commissie gooide een breed net uit: 2.500 medewerkers vulden een vragenlijst in, met 200 van hen zijn lange gesprekken gevoerd. Het doel was niet waarheidsvinding of het aanwijzen van schuldigen, maar het luisteren naar ervaringen en het beschrijven van patronen.
‘Te lang zijn de ervaringen van velen niet gezien, niet gehoord en werd er dus niets gedaan’, vat de commissie de bevindingen samen. Die ervaringen liegen er niet om en zijn in sommige gevallen nog erger dan de Volkskrant beschreef in eerdere stukken over de cultuur op de redacties van De Wereld Draait Door en NOS Sport.
Het gaat om een breed scala van kleineren, intimidatie, stalken, pesten, fysiek geweld (bij de keel grijpen, tegen de muur drukken, over de tafel trekken), racisme, seksueel getinte en seksistische opmerkingen (‘Wie zou je liever pijpen, mij of…?’) en ‘ongepaste relaties’ met leidinggevenden waarbij medewerkers soms het gevoel hadden niet te kunnen weigeren.
Het moge duidelijk zijn dat hier geen sprake is van overgevoeligheid. ‘Mag je dan helemaal niks meer zeggen?’, is een ongepaste verzuchting, zegt ook de commissie. Het blijft nodig om in een creatieve werkomgeving elkaar aan te spreken op matig presteren. Er zit geen grijs gebied, maar een gigantisch gapend gat tussen kritiek en wangedrag.
In bijna alle klachten spelen een falende leiding en machtsmisbruik een rol. Door de kortlopende contracten van de meeste medewerkers en de hevige concurrentie tussen omroepen en programma’s ontstaat een ‘permanente onzekerheid’ die machtsmisbruik in stand houdt. Wie durft in zo’n situatie te klagen over de Maestro van de redactie?
Opgestuwd door goede kijkcijfers wanen sommige presentatoren zich onaantastbaar en onvoorwaardelijk gesteund door hun vriendjes in de leiding. Zelfs als medewerkers uiteindelijk melding durven te maken van een incident, merken ze dat er te weinig mee wordt gedaan. Het succes gaat voor. De leiding kijkt weg.
Het platgetreden argument was daarbij te lang dat ‘in de Champions League’ een hoge werkdruk er nu eenmaal bijhoort. Je kunt ook zeggen: juist in de Champions League wordt een leider afgerekend op zijn gedrag – hij of zij moet een moreel voorbeeld zijn. Een ware kampioen reageert de slechte prestaties niet af op de ondergeschikten.
De inzichten uit het rapport zijn niet per se nieuw, concludeert de commissie zelf al: aanbevelingen als ‘Vertoon voorbeeldgedrag’, ‘Bied nazorg’, ‘Spreek elkaar aan’, ‘Zorg dat melden loont’ en ‘Versterk het toezicht’ zijn allen even behartenswaardig als voor de hand liggend.
De cultuurverandering is alleen mogelijk als de NPO nog eens goed naar zijn missie kijkt: een organisatie die verbindend, betrouwbaar en inspirerend wil zijn, moet zich laten leiden door waarden in plaats van door kijkcijfers – een woord dat één keer voorkomt in het rapport. Een cultuur van machtsmisbruik doorbreek je óók door bepaalde mensen minder machtig te maken.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant