‘Bij het lezen kwam de buikpijn die ik het afgelopen jaar heb gevoeld opnieuw naar boven. We voelen verdriet en boosheid dat dit zo lang heeft kunnen plaatsvinden. Het feit dat elke vorm van grensoverschrijdend gedrag van toepassing was op DWDD, zorgt ervoor dat ik diepe schaamte voel. Het maakt de bladzijde alleen maar zwarter.
‘Toch is het goed dat dit nu allemaal naar buiten komt. We moeten de hele beker leegdrinken. Op zo veel vlakken was dit een heel ongezonde, nare cultuur. Een cultuur die echt nooit meer mag bestaan.’
Over de auteurs
Maud Effting en Willem Feenstra zijn onderzoeksjournalist bij de Volkskrant. Samen met Abel Bormans onthulden zij het grensoverschrijdend gedrag bij DWDD en NOS Sport.
‘Ja, dat is aan de orde gekomen in de gesprekken die we na de Volkskrant-publicatie met medewerkers hebben gevoerd.’
‘Ik kan geen specifieke situaties noemen, omdat we mensen vertrouwelijkheid hebben beloofd, maar wat wij hebben gehoord betreft het op dreigende wijze duwen, trekken en vastpakken. Mensen hebben in de gesprekken gezegd dat dergelijk gedrag vaker werd vertoond. Niet met regelmaat – maar dat het gebeurde, dát is wel duidelijk.’
Suzanne Kunzeler (Grubbenvorst, 1968) is de bedenker van de jeugdserie Spangas, die in 2022 na vijftien seizoenen is gestopt. Ze groeide uit tot een van de kopstukken van de NPO, waar ze netmanager was van NPO 3 en genrecoördinator drama. In april 2022 stapte ze over naar BNNVara, waar ze als directeur content eindverantwoordelijk is voor de inhoud en samen met Lonneke van der Zee het bestuur vormt.
‘Van dat incident hebben we gehoord. Maar ik kan er niet over in detail treden, uit respect voor de betrokken medewerker.’
‘Voor het verschijnen van de publicatie van de Volkskrant hebben we hem dit voorgelegd. Dit heeft hij toen nadrukkelijk ontkend.’
‘We wisten van intimidatie, manipulatie en ander lelijk grensoverschrijdend gedrag. Maar in de gesprekken met onze medewerkers, na de publicatie van de Volkskrant, kwam naar voren dat dit er ook was geweest.’
‘Over onaangename seksistische opmerkingen. Maar ook over ongepaste relaties.’
‘Ik kan daar echt niks over zeggen vanwege de afgesproken vertrouwelijkheid. Maar we hebben weet van gedrag in die orde. Gedrag dat wij afkeuren.’
‘Zo concreet als de commissie dit stelt, hebben wij het in onze gesprekken niet gehoord. Maar als dit inderdaad gebeurde, is dat buitengewoon verwerpelijk.’
‘In de cultuur die daar toen was, kon dat kennelijk. We kennen wel voorbeelden van collega’s die een keer een item hadden verprutst. Dan zei Matthijs tegen de hoofdredactie: ‘Die persoon wil ik hier nooit meer zien.’ En dat werd dan ook geregeld. Dan werd diegene bijvoorbeeld herplaatst binnen de omroep.’
‘Het is aan anderen om te beoordelen of ze met hem willen werken.’
‘Bij ons aan tafel is het in het kader van ongepaste relaties niet over andere leidinggevenden gegaan.’
‘Dit is ongezond en werkt verstorend. Het staat professionele verhoudingen in de weg.’
‘Vanwege de toestemming van de persoon in kwestie kan ik daar het een en ander over zeggen. Dit is destijds gewogen als een gelijkwaardige relatie met wederzijdse instemming. De vrouw in kwestie wilde na het stoppen van de relatie niet langer bij BNNVara werken, en daarom is besloten haar dienstverband te beëindigen. Vanwege haar lange duur van dienst en het abrupte einde heeft ze ter overbrugging een aantal maandsalarissen meegekregen. Dit is onder bepaalde omstandigheden niet ongebruikelijk.
‘De omroep is er destijds niet verder op ingegaan, aangezien er geen andere signalen van soortgelijke situaties waren. Ik denk nu dat dat niet goed was, en dat er anders gehandeld had moeten worden. Vanwege de ongelijke machtsverhouding had de presentator erop aangesproken moeten worden. Dat is niet gebeurd en dat is spijtig, temeer omdat het grote gevolgen heeft gehad voor de vrouw in kwestie.’
‘Gelet op de lange staat van dienst en persoonlijke omstandigheden van de medewerker was dit acceptabel.’
‘Ik vat dat wel onder deze noemer. Het is ingewikkeld als mensen die in een bepaalde machtspositie zitten een relatie hebben met een collega. Dan is er sprake van afhankelijkheid. Voor de goede orde: het is niet ingewikkeld als je het meldt, hè? Er kan altijd liefde ontstaan. Als zaken gewoon worden verteld, dan kun je daarnaar handelen.
‘Maar zodra dingen onder de tafel worden geveegd, dan wordt het ongepast. Dat hoort niet in een gezonde werksituatie. En als het onderdeel wordt van de cultuur, als het genormaliseerd wordt, als het vaker dan eens gebeurt, dan is dat niet goed.’
‘Als je ziet wat voor beerput hier opengaat, dan vraag je je dat inderdaad wel heel erg af. Als je deze drek ten volle kende, dan begrijp ik niet hoe je jezelf nog in de spiegel kon aankijken.’
‘Er was destijds simpelweg geen cultuur van aanspreken. Er was nauwelijks een moreel kompas.’
‘Jawel, en dat doe ik ook. Ze hebben hun verantwoordelijkheid niet genomen. Maar dat zijn ook niet de mensen die hier nu het beleid bepalen.’
‘In het rapport staan – zonder de details – alle zaken die wij ook al hadden gehoord. We hebben met 120 mensen gesproken over DWDD. Ik heb het verdriet in de ogen van al die mensen gezien. Die gesprekken hebben me diep geraakt. Het was nog vele malen ernstiger dan we al wisten, omdat het om álle vormen van grensoverschrijdend gedrag bleek te gaan. Dus ook om fysiek grensoverschrijdend gedrag, om discriminatie en over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daar zijn we heel erg van geschrokken.’
‘We hebben lang de tijd genomen voor iedereen. Mensen waren buitengewoon openhartig. Sommigen waren boos, zeker de mensen die destijds meermaals een melding hadden gedaan. Er was heel veel verdriet. En ook ongeloof. Mensen vroegen zich af: waar heb ik eigenlijk in gezeten? Er waren ook mensen die vóór de publicatie zeiden dat er helemaal niets was gebeurd, maar die na afloop zeiden: ik kan het nu pas erkennen.
‘Anderen voelden zich schuldig. Zij hadden dingen zien gebeuren bij hun collega’s en ze hadden niet ingegrepen. Daarvan heb ik altijd gezegd: je kón als redacteur ook niet ingrijpen. Het is heel ingewikkeld om de witte raaf te zijn die zegt: ik sta op. Enkelen hebben dat wel gedaan. En dat was buitengewoon moedig.’
‘Een aantal mensen vroeg of we hen wilden helpen. Sommigen hebben we geholpen met professionele begeleiding, ook als ze niet meer bij ons werkten.’
‘Er is één iemand met een advocaat bij ons geweest. En dat is afgehandeld.’
‘Dat is afgehandeld.’
‘Elk geval is een heel persoonlijk verhaal, en iedereen heeft iets heel anders nodig. Het is lastig om iets generieks te zeggen over een vergoeding, omdat het heel arbitrair wordt: wie keer je uit en wie niet?’
‘Bij DWDD gingen veel jonge mensen werken voor wie dit hun eerste baan was. Zij kwamen in een cultuur terecht waarin werd gedaan alsof dit gedrag normaal was. Daardoor denk je dat jij dat ook aan moet kunnen. Je bent jong, en je wilt alles goed doen. Ik heb zelf twee dochters van 24 en 26 die nu ook net gaan werken, dus ik kan me een klein beetje voorstellen hoe dat is gegaan.
‘Het was verdrietig om te zien hoe zulke leuke, briljante, getalenteerde, erudiete mensen daar zijn geknakt. En ze stopten meestal pas als het te laat was. Als ze niet meer konden slapen, als ze elke dag met buikpijn naar hun werk gingen, als er een burn-out was of als hun partner zei: en nu hou je ermee op.’
‘Ik wil heel duidelijk zeggen dat ik het leidinggevenden kwalijk neem dat er is weggekeken van dit grensoverschrijdend gedrag. In al die tijd dat DWDD op tv was, hebben zij dit láten gebeuren. Het ging niet om één incident, het ging niet om één persoon. Deze heersende cultuur is jaren in stand gehouden.’
‘Dat is op alle leidinggevende functies gebeurd: de hoofdredactie, de directie. Het gaat hier over falend leiderschap. Over meldingen die niet zijn opgepakt. Als iemand bij jou aan tafel komt en zegt: ik voel me hier niet prettig bij, dan moet je handelen als leidinggevende. Niet handelen is geen optie. Het is heel kwalijk dat dit keer op keer niet is gebeurd.
‘Uiteindelijk voel ik me nu ook verantwoordelijk voor die cultuur. Het is van belang te erkennen dat hier echt iets helemaal mis is gegaan. Ik wil zorgen dat zoiets nooit meer kan gebeuren.’
‘Ik hoop het. Iedereen kan bijleren en tot nieuwe inzichten komen.’
‘Nou, in zekere zin vind ik Matthijs ook een slachtoffer van dit alles. Hij is hier niet op aangesproken. Natuurlijk was hij zelf ook onderdeel van de cultuur. Daar had hij een bijzonder groot aandeel in, daar doe ik niks aan af. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gedrag. Zijn gedrag was heel ernstig en zijn daden keur ik af. Maar uiteindelijk is de directie verantwoordelijk voor het programma. Zíj hadden moeten ingrijpen.’
‘Een prima gesprek. Niet om met elkaar in discussie te gaan, maar om het met elkaar af te sluiten.’
‘Dat vind ik ingewikkeld. Ik neem hem kwalijk dat hij al die tijd toch is blijven zeggen dat DWDD de Champions League was. Dat dit allemaal nodig was voor topprestaties. Dat vind ik nog steeds zó ontkennen van wat er aan de hand was.’
‘Ik ben echt heel erg boos en naar geweest van de manier waarop er in de media over werd gesproken. Al die mensen die zeiden: nou is het wel klaar, nu kan Matthijs wel terugkomen. Dan dacht ik: denken jullie ook aan al die mensen die daar gewerkt hebben, voor wie het nog niet klaar is? Voor wie nog professionele hulp nodig is? Mensen die wachten op dit rapport omdat ze die uitkomst willen horen, omdat ze iets moeten afsluiten.’
‘De kwalificaties die Jan Slagter over mijn uiterlijk gaf, vond ik onnodig en seksistisch. Ik heb hem in een gesprek gezegd dat hij er rekening mee moest houden dat het grensoverschrijdend gedrag echt diepgravend ernstig was. Dat hij op zijn woorden moest passen als hij niet precies wist waar het over ging. We hebben er toen best goed over gesproken.’
‘Ik heb geen verandering in zijn houding gezien.’
‘Ja.’
‘Een aantal collega’s heeft zich bij ons gemeld met verhalen over ongewenst gedrag op de werkvloer.’
‘We hebben actief gehandeld op die signalen. We zijn in gesprek gegaan met de redactie en de eindredacteur van Zembla. Er is een traject gestart met een teamcoach voor de hele afdeling. Dat is inmiddels afgerond en de eindredacteur heeft naar aanleiding daarvan zelf besloten te stoppen bij Zembla. We doen zo’n traject zo zorgvuldig mogelijk.’
‘Een cultuur ontstaat langzaam, maar als die er eenmaal is, is die ook weer moeilijk te doorbreken. We hebben bij BNNVara een grote inhaalslag te maken. Als er iets positiefs te halen is uit deze situatie, dan is het wel dat het onderwerp sociale veiligheid boven op de stapel is gekomen en daar ook niet meer van af komt. Iedereen binnen BNNVara is zich ervan bewust dat zo’n cultuur nooit meer mag ontstaan.
‘Natuurlijk moeten de structuren op orde zijn, maar het begint bij leidinggevenden. Zij blinken vaak uit in hun vakgebied, maar moeten worden getraind in leidinggeven. Alle leidinggevenden én presentatoren doorlopen nu een training. Alle medewerkers krijgen jaarlijks een bystander-training om te kunnen handelen wanneer ze getuige zijn van ongewenst gedrag.
‘Want ik kan natuurlijk wel zeggen dat mensen hier alles mogen zeggen, maar je moet ook echt leren hoe dat moet. Op die manier kun je voorkomen dat kleine incidenten onbesproken blijven en uitgroeien tot iets groots.’
‘Achteraf had ik mijn haren misschien toch beter niet in een knotje kunnen doen tijdens dat tv-interview.’
‘Suzanne Kunzeler heeft het over zaken die ik niet herken en waar ik niet op kan reageren. Ik heb mij niet schuldig gemaakt aan seksueel of fysiek grensoverschrijdend gedrag. De commissie-Van Rijn heeft dit ook niet vastgesteld. Om vandaag van mijn oud-werkgever deze beschuldigingen te lezen, is werkelijk verbijsterend. Kunzeler bewijst zich hiermee een zeer onbetrouwbare (oud-)werkgever.’
- Driekwart van de bevraagde NPO-medewerkers zegt slachtoffer of getuige geweest te zijn van grensoverschrijdend gedrag, blijkt uit het rapport.
- Bij DWDD waren ongelijke seksuele relaties ‘normaal’. Ook was er sprake van intimidatie en zelfs fysiek geweld.
- Medewerkers van de NOS, en in het bijzonder van NOS Sport, hebben vaker te maken met grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer dan werknemers van andere omroepen.
- Het onderzoek naar de misstanden bij DWDD heeft veel losgemaakt bij oud-medewerkers. ‘Ik heb jarenlang de stem van Matthijs in mijn hoofd gehoord.’
Beluister de podcast
Hoe kwam dit onderzoek tot stand? En waarom trok de redactie hier zo veel geld en tijd voor uit? Verslaggevers Willem Feenstra en Abel Bormans vertelden erover in onze podcast Elke dag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden