DWDD-medewerkers schetsten verschillende voorvallen waarin leidinggevenden buitenproportioneel reageerden op kleine foutjes of tegenvallers. Deze ‘manier van aansturing’, schrijft de commissie, ‘belastte de werksituatie volgens de DWDD-medewerkers nog eens extra, omdat dit volgens hen gepaard ging met veel verbaal geweld, schreeuwen, bedreigen, non-verbale intimidatie, en in sommige gevallen fysiek geweld.’ Er worden in het rapport in relatie tot DWDD geen concrete voorbeelden van fysiek geweld beschreven.
In vrijwel alle 66 gesprekken werden ervaringen van grensoverschrijdend gedrag gedeeld met de commissie. Ruim zestig respondenten stelden met pesten te maken hebben gehad, als doelwit of getuige. Het ging dan om uitsluiting, negeren en directe grappen maken, zoals bijvoorbeeld over iemands seksleven. De omstandigheden bij de talkshow leidden bij medewerkers tot depressies, burn-outs en posttraumatische stressstoornissen (PTSS).
Over de auteurs
Abel Bormans en Gijs Beukers zijn verslaggever bij de Volkskrant.
Het werd op de werkvloer als normaal beschouwd dat mannelijke leidinggevenden met vrouwelijke collega’s in ondergeschikte posities naar bed gingen, schrijft de commissie. Het kwam ook voor dat vrouwen na het verbreken van een seksuele relatie ‘met een hogergeplaatste’ niet langer welkom waren op de redactie. Of die seksuele relaties over presentator Matthijs van Nieuwkerk gaan, blijft in het rapport onduidelijk.
Oud-werknemers verklaarden tegen de commissie dat van hen werd gevraagd om ‘de uiterlijke en seksuele voorkeuren van leidinggevenden te faciliteren’. Zij zeiden dat ‘uiterlijke kenmerken en seksuele beschikbaarheid’ een rol speelden bij de aanstellingen of contractverlengingen van vrouwen. Over de ‘seksuele aantrekkelijkheid en beschikbaarheid’ van vrouwelijke medewerkers en van stagiaires werd openlijk gesproken.
De angstcultuur bij De Wereld Draait Door
Vijftien jaar lang geniet een miljoenenpubliek van DWDD. In november 2022 onthult de Volkskrant wat de kijker niet ziet: achter de schermen heerst een angstcultuur.
Oud-hoofdredacteur Dieuwke Wynia reageert na de onthulling: ‘Achteraf gezien voel ik me in de steek gelaten door de omroeptop.’
Voormalig NPO-baas Frans Klein zegt niks geweten te hebben van het grensoverschrijdende gedrag achter de schermen, ondanks interne en externe waarschuwingen.
Afgelopen september betuigt Matthijs van Nieuwkerk spijt. Kort daarna maakt RTL bekend dat Van Nieuwkerk bij de zender terugkeert op tv, terwijl het onderzoek nog niet is afgerond. Hoe is dat gegaan?
Lees hier al onze verslaggeving over structureel grensoverschrijdend gedrag bij de publieke omroep.
Ook sprak de commissie met DWDD-medewerkers die indertijd op de werkvloer een seksuele relatie hadden in een ongelijkwaardige machtsverhouding. Volgens de commissie noemden de oud-medewerkers deze affaires ‘een uiterst negatieve en ondermijnende werkervaring, die ook langdurig doorwerkte in hun privéleven’.
Er waren ‘aanhoudende verzoeken om seksueel contact’ en er was een cultuur van ‘ongepast haantjesgedrag’. Sommige oud-redacteuren durfden daardoor niet uit te komen voor hun geaardheid.
In veel gesprekken die de commissie voerde, kwam vriendjespolitiek aan bod. Bij het verdelen van ‘banen, taken of andere voordelen’ speelden persoonlijke verhoudingen een belangrijke rol. Loyaliteit werd soms beloond of ‘gekocht’ met een salaris dat niet in verhouding stond tot de functie of het takenpakket. Over deze gang van zaken werd op de werkvloer gesproken als ‘smartengeld’ of ‘afbetaling’.
Volgens de commissie heeft de houding van leidinggevenden en de directie van BNNVara de risico’s op grensoverschrijdend gedrag vergroot. Redacteuren konden met klachten over misstanden bij het programma niet of zelden ergens terecht. Uit een enquête die de commissie liet uitvoeren blijkt dat oud-werknemers vinden dat omroep BNNVara ernstig tekortschoot. Zij beoordelen de wijze waarop de omroep meldingen over misstanden bij DWDD liet opvolgen met een 1,6 op een schaal van 10.
Het gedrag van ‘(informeel) leidinggevenden’ en de hoge werkdruk zijn meerdere keren aangekaart bij de directie van BNNVara, schrijft de commissie. Uit schriftelijke documenten blijkt dat er aandacht is gevraagd voor de hoge uitval van medewerkers. Toenmalige directieleden reageerden tegenover de commissie met opmerkingen over de populariteit van het programma en de hoge verwachtingen die daaruit volgden. Enkelen van hen zouden niet op de hoogte zijn geweest van excessen, zoals die door de Volkskrant werden beschreven.
Ze zeggen wel degelijk te hebben opgetreden: Van Nieuwkerk en een hoofdredacteur zouden op hun gedrag zijn aangesproken en de redactie werd uitgebreid en versterkt om de werkdruk te verlichten. Ook werd als verweer gegeven dat er een ‘weerbaarheidstraining’ aan medewerkers is aangeboden.
Tevens wijst de commissie op de kwalijke rol van de NPO. Er was sprake van ‘een beschermende rol’ vanuit het bestuur richting DWDD en presentator Matthijs van Nieuwkerk.
Presentator Matthijs van Nieuwkerk zei tegen de commissie zich niet bewust te zijn geweest van de druk die medewerkers hebben ervaren. Hij herinnert zich niet dat hij is aangesproken op zijn gedrag, maar directieleden en meerdere hoofdredacteuren hebben daar een andere zienswijze op. In één enkel geval werd een poging daartoe geïllustreerd door correspondentie die de commissie heeft ingezien.
Beluister de podcast
Hoe kwam dit onderzoek tot stand? En waarom trok de redactie hier zo veel geld en tijd voor uit? Verslaggevers Willem Feenstra en Abel Bormans vertelden erover in onze podcast Elke dag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden