Jan Middendorp was een veelzijdig auteur en maker, die zowel in de theaterwereld als het grafische vakgebied gezag wist te kweken met zijn stukken, theaterrecensies (in onder meer de Volkskrant) en boeken over grafisch ontwerp. Iemand die zorgvuldig kon kijken naar kunst en toegankelijk kon opschrijven wat hij zag, maar die ook zelf op de planken klom, en tijdschriften vormgaf.
Die combinatie van beschouwer en doener, dat is een schaars talent, zegt Peter Verheul, letterontwerper en docent aan de kunstacademie in Den Haag. Hij was met Bart de Haas vormgever van Dutch Type, het belangrijkste boek dat Middendorp publiceerde. Het is een compleet overzicht van Nederlandse letters, met een nadruk op hedendaags ontwerp. De gezaghebbende Duitse letterontwerper Erik Spiekermann zei over dat boek: ‘The best book about any type anywhere, ever.’
Middendorp overleed op 7 december in Berlijn, waar hij sinds 2005 woonde en werkte, na een lange strijd tegen kanker. Op 9 januari was er een herdenkingsbijeenkomst, die werd bijgewoond door vriend en grafisch ontwerper Martin Majoor: ‘Tot kort voor zijn overlijden was Jan nog bezig met nieuwe plannen, nieuwe stukken, nieuwe boeken. Altijd nieuwsgierig, ondanks zijn ziekte, naar van alles, maar typografie was zijn grote liefde.’
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Zijn tweede liefde – de eerste liefde was het theater, en die ontkiemde eind jaren zeventig in Leiden, waar hij literatuurwetenschap studeerde. Jan Zoet, nu directeur van cultuurhuis Amare in Den Haag, kwam Middendorp tegen op colleges theaterwetenschappen. ‘Jan had een levendige geest, heel geïnteresseerd in popcultuur en het postmodernisme en hoe dat zich ontwikkelde in het theater en de performancekunst.’ Het was de tijd van het fameuze Mickery Theater, waar Ritsaert ten Cate vernieuwende podiumkunst uit de hele wereld naar Amsterdam haalde. ‘Middendorp kende de avant-garde goed en schreef er heel helder over.’ Toen al bleek dat alleen erover schrijven voor Middendorp niet genoeg was. Zoet: ‘We hadden een collectief waarmee we buitenlandse theatermakers naar Leiden haalden en zelf stukken maakten en speelden.’
Eind jaren tachtig verschoof Middendorps aandacht naar typografie en verhuisde hij eerst naar Gent en later Berlijn. Hij was gefascineerd door het ontwerpen van fonts, lettertypes, een relatief klein maar belangrijk specialisme in het grafische vak. ‘Omdat Jan intelligent en toegankelijk schreef over hoe belangrijk een goed leesbare letter is, kreeg het specialisme meer aanzien’, zegt Verheul.
Middendorp publiceerde in 2004 Dutch Type, een ode aan de kwaliteit van de Nederlandse letter. ‘Een boek geboren uit nieuwsgierigheid’, schrijft hij zelf in het voorwoord. ‘Hij heeft er zes jaar aan gewerkt’, zegt Majoor ‘het is consciëntieus samengesteld, goed geschreven en staat vol met afbeeldingen die nergens anders te vinden zijn, dankzij de moeite die Jan nam om vele ontwerpers persoonlijk op te zoeken.’
Typerend voor Middendorps levendige geest was dat de presentatie van Dutch Type niet alleen over boeken moest gaan. Verheul: ‘Jan zei tegen mij: Jij speelt toch een instrument? Maak een letterontwerpersband voor die presentatie van het boek.’ Dat gebeurde, de band heette Wolfraam. ‘We hebben later nog regelmatig gespeeld.’
In Berlijn vond Middendorp zijn echte thuis. Het is de stad waar FontShop is opgericht, tot voor kort een belangrijk platform waar ontwerpers hun letters aanboden. Middendorp schreef voor FontShop over letters, net als voor het Britse grafische vaktijdschrift Eye. ‘Voor mij was Jan de ultieme Europese man’, schreef Eye-hoofdredacteur John Walters in een necrologie, ‘bekwaam, bescheiden, geestig en op zijn gemak bij iedereen die hij tegenkwam.’
Majoor hield tot op het laatst contact met Middendorp, ‘Hij had vele passies: Cubaanse posters verzamelen, muziek, Italiaanse cultuur, en hij was er zelfs trots op dat hij af en toe ook dj was.’ Maar vooral zijn stem en teksten over lettervormgeving zullen worden gemist.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden