De Kamerleden Eline Vedder (CDA) en Harm Holman (NSC) zijn woensdag hoorbaar in hun nopjes met het voortschrijdend inzicht dat hun medeparlementariër Laura Bromet etaleert tijdens het Kamerdebat over de begroting van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. ‘Ik ben nu al fan van dat boek dat u gelezen heeft’, glundert Vedder. Holman deelt een compliment uit: ‘Ik ben blij verrast met uw constructieve opstelling.’
De landbouwwoordvoerder van GroenLinks-PvdA heeft dan net de deur opengezet naar zelfregulering op het boerenerf. Ze stelt daar weliswaar ‘strikte voorwaarden’ aan, maar toch. Haar partij heeft zich tot dusver steeds verzet tegen die zogenoemde ‘doelsturing’, waar de rechtse fracties al heel lang voor ijveren.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Bromet zegt dat ze van gedachten is veranderd na het lezen van het boek Gesloten vanwege stikstof van Jan Douwe van der Ploeg, een emeritus hoogleraar plattelandssociologie. Van der Ploeg geeft in zijn analyse van het stikstofprobleem een praktijkvoorbeeld van geslaagde zelfregulering in de veehouderij, waarbij een aantal veehouders zelf manieren bedachten om hun bedrijfsvoering milieuvriendelijker te maken. Volgens Van der Ploeg werd het voor die boeren een soort sport om meer milieuwinst te behalen dan de andere deelnemers aan de zelfreguleringsproef. Bijkomend voordeel was dat hun zoons en dochters werden aangestoken door het verduurzamingsvirus en er daarom mee doorgingen nadat zij de boerderij hadden overgenomen. ‘Deze methode kan dus ook nieuwe generaties enthousiasmeren voor een andere manier van werken’, concludeert Bromet.
Maar Van der Ploeg schrijft er wel uitdrukkelijk bij dat de overheid boeren sancties moet opleggen als ze misbruik maken van de geboden vrijheid. Wat GroenLinks-PvdA betreft, moet eventuele handelingsvrijheid voor de boer dus vergezeld gaan van een stevige stok achter de deur voor landbouwers die hun stikstofemissies niet voldoende verlagen.
‘Doelsturing’ is al een tijdje het nieuwe toverwoord in de politieke discussie over de stikstofcrisis. Het is een oplossing voor het stikstofprobleem waarbij boeren zelf bepalen op welke manier ze hun stikstofemissies verminderen, in plaats van dat de overheid dat afdwingt via dwingende landelijke voorschriften als een maximum-eiwitgehalte in veevoer. Het voorstel komt uit de koker van de landbouwsector, die het op tafel legde tijdens de mislukte onderhandelingen over het Landbouwakkoord. Onder andere VVD, CDA en ChristenUnie pluggen het concept sindsdien enthousiast bij het kabinet.
De landbouworganisaties willen niet dat de overheid boeren tot op de komma voorschrijft welk voer zij hun dieren wel en niet mogen geven, hoe zij hun stallen moeten inrichten, en waar, hoe en wanneer zij mest mogen uitrijden. ‘Stuur als overheid op emissieresultaten, maar laat de boer zelf beslissen met welke middelen hij dat resultaat bereikt’, is de mantra van lobbyorganisatie LTO en aanverwanten.
Een probleem met deze zelfregulering is wel dat handhaving ingewikkeld is zolang het technisch nog niet goed mogelijk is de stikstofemissies van elke veestal nauwkeurig te monitoren. Want hoe is dan te controleren of de stikstofuitstoot daadwerkelijk daalt? De voorstanders van doelsturing willen dat oplossen met een ‘afrekenbare stoffenbalans’, een administratie waarin de boer precies moet bijhouden hoeveel stikstof hij op zijn bedrijf binnenhaalt (onder andere via veevoer) en hoeveel het bedrijf weer verlaat (onder andere via mest). De controle zou dan administratief moeten gebeuren. In het verleden is echter gebleken dat er met zulke boekhoudingen in de landbouw nogal eens wordt gerommeld.
In het verleden is ook vaak gebleken dat wettelijke stokken achter de deur, die naleving moeten waarborgen, gewoon achter die deur blijven staan zodra die regels geschonden worden. Politici delen nu eenmaal liever zoet uit dan zuur. Rechtse partijen pleitten er in eerste instantie bijvoorbeeld voor dat het kabinet de regie over het stikstofbeleid bij de provincies zou leggen. Die staan immers dichter bij de boeren en kennen de regionale situatie het beste. Minister Christianne van der Wal (Stikstof en Natuur) tuigde vervolgens een Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) op, dat provincies de ruimte biedt zelf in overleg met boeren te bepalen hoe ze hun stikstofdoelen halen. Van der Wal verbond daar wel duidelijke stikstofdoelen aan, met duidelijke deadlines, om te garanderen dat de provincies snel resultaat zouden boeken. Dit was de spreekwoordelijke stok achter de deur.
Maar ook de provincies delen liever zoet uit dan zuur, dus die eisen eerst tientallen miljarden extra van het kabinet – als smeermiddel om de transitie voor hun boeren minder pijnlijk te maken -–voordat ze concrete stappen zetten. Twee jaar nadat Van der Wal het NPLG aankondigde, is er daarom amper vooruitgang geboekt. De rechtse partijen beginnen ook terug te krabbelen wat betreft de harde stikstofdoelen die nu nog in de wet staan. NSC stelt tijdens het landbouwbegrotingsdebat zelfs voor om het maar helemaal niet meer te hebben over reductiedoelen en modelmatige stikstofnormen voor vergunningverlening, omdat dit de politieke patstelling alleen maar zou vergroten. NSC – en die partij niet alleen – wil de stok achter de deur van Van der Wal dus alweer weghalen.
Het belangrijkste obstakel voor effectief stikstofbeleid is het geringe draagvlak voor verduurzaming onder veel boeren. Bromet vertelt de Kamer dat landbouwstudenten haar massaal uitlachten toen ze tijdens een verkiezingsdebat op een agrarische hogeschool in Dronten een pleidooi hield voor de biologische landbouw. De minachting voor het duurzame verhaal straalde er volgens haar van af. ‘Als dat de mentaliteit is van onze jonge, toekomstige boeren, maak ik me ernstig zorgen.’ Vedder, die deelnam aan hetzelfde verkiezingsdebat, bevestigt het incident. ‘Ik vond dat echt niet kunnen’, zegt ze, doelend op de houding van de boerenjeugd. Bromet zal nu per motie voorstellen dat biologische landbouw een verplicht vak wordt in het agrarisch onderwijs.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden