Ondanks intensieve onderhandelingen met Boedapest de afgelopen weken, was een compromis woensdag niet in zicht. De frustratie en ergernis over Orbán bij zijn collega’s, Brusselse diplomaten en EU-ambtenaren is groot. Zij wijzen erop dat financiële hulp niet alleen van existentieel belang is voor Oekraïne, maar ook voor de geloofwaardigheid van de EU. ‘Er rust een zware verantwoordelijkheid op ons om een oplossing te vinden’, schreef EU-president Charles Michel in een uitnodigingsbrief voor de EU-top aan alle leiders.
Volhardt Orbán in zijn weigering, dan zullen de andere 26 EU-landen de 50 miljard euro voor Kyiv op tafel leggen. Dat vergt het opzetten van een nieuw financieel vehikel buiten de EU-begroting om, inclusief een toezichtsmechanisme. Daarvoor is toestemming van de nationale parlementen nodig, een tijdrovende onderneming die niet zonder politieke risico’s is.
Om Orbán onder druk te zetten, speculeren leiders en diplomaten over sancties tegen Boedapest. De meest vergaande is het ontnemen van het stemrecht van Hongarije in de EU. De procedure daarvoor werd al in 2018 door het Europees Parlement in gang gezet, maar kreeg onvoldoende steun van de lidstaten. Dat zou nu anders kunnen liggen, al geloven diplomaten niet dat deze ‘nucleaire sanctie’ daadwerkelijk wordt geactiveerd. ‘Maar dat er volop over gesproken wordt, is een teken aan de wand’, aldus een EU-ambtenaar.
De 50 miljard euro geeft Kyiv meer zekerheid dat het de komende vier jaar de salarissen en pensioenen kan betalen, en de publieke dienstverlening overeind kan houden. Het nieuwe steunpakket vergt een wijziging van het EU-budget en daarbij hebben alle lidstaten een veto. In december zette Orbán dat in, volgens hem is Oekraïne te corrupt om een goede besteding van de miljarden te verzekeren. Hij wil dat president Volodymyr Zelensky vrede sluit met Rusland, ook als dat betekent dat Oekraïne grondgebied kwijtraakt.
De extra top vandaag is de tweede poging om Orbán te vermurwen. Zijn collega’s zijn bereid elk jaar te bespreken of Oekraïne het geld conform de vereisten uitgeeft, maar willen geen jaarlijks nieuw besluit daarover met unanimiteit. Ook de eis van Hongarije om niet mee te betalen aan de gestegen rentekosten (19 miljard euro) van het Europees Herstelfonds, valt slecht bij de leiders.
Diplomaten en EU-ambtenaren waagden zich woensdag niet aan een voorspelling over de afloop van de extra EU-top. ‘We weten pas als Orbán de zaal binnenloopt of hij bereid is tot een compromis’, zei een diplomaat van een groot EU-land. Zelensky spreekt de leiders toe via een videoverbinding.
In december stemde Orbán wel in met de start van de onderhandelingen met Oekraïne over het EU-lidmaatschap, hoewel hij in brieven aan Michel had gedreigd dat ook met een veto te treffen. Op het moment dat het besluit werd genomen, was Orbán even naar het toilet, een idee van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Diplomaten verwachten niet dat deze ‘plastruc’ opnieuw gebruikt zal worden.
Naast extra geld voor Oekraïne bespreken de leiders ook de noodzaak van militaire steun. Scholz riep al eerder op veel meer wapens te leveren, woensdag publiceerde hij met verschillende EU-collega’s (onder wie demissionair premier Mark Rutte) een open brief in de Financial Times met dezelfde klemmende boodschap. ‘We moeten dringend munitie leveren en wapensystemen, waaronder houwitsers, tanks, drones en luchtverdediging, die Oekraïne op de grond nodig heeft. Nu. Omdat nieuwe bestellingen die we vandaag plaatsen pas volgend jaar het slagveld zullen bereiken.’
De meeste wapenhulp loopt bilateraal, maar een deel wordt vergoed via het EU-budget. De leiders bespreken het voorstel om hiervoor 5 miljard euro extra uit te trekken, maar ook hier ligt Orbán dwars.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden