Ouders en kinderen hebben te weinig in te brengen bij een uithuisplaatsing, en ook het nieuwe jeugdzorgsysteem waarborgt hun rechten onvoldoende. Dat zegt de adviescommissie van rechter Adriana van Dooijeweert woensdag. ‘Ouders zien één groot machtsblok tegenover zich.’
Alle kinderen voor wie uithuisplaatsing dreigt, moeten ondersteuning krijgen van een eigen vertrouwenspersoon. Die helpt ze bijvoorbeeld hun stem te laten horen bij de kinderrechter. Dit recht op bijstand voor kinderen in de jeugdbescherming zou moeten worden vastgelegd in de wet.
Het is een van de adviezen die de commissie-Van Dooijeweert woensdag publiceert. Op verzoek van onder meer het ministerie van Justitie boog deze adviescommissie zich over een ingewikkelde vraag: hoe kunnen de rechten van ouders en kinderen worden versterkt in het nieuwe stelsel voor jeugdbescherming?
Kinderen die thuis niet veilig zijn of zich daar niet goed kunnen ontwikkelen, kunnen door de overheid onder toezicht worden gesteld en in het uiterste geval zelfs bij hun ouders worden weggehaald. Bij zulke forse ingrepen in het gezinsleven hebben ouders en kinderen onvoldoende in te brengen, concludeerden eerdere onderzoeken al. Door de ophef over de vele uithuisplaatsingen bij ouders die door de toeslagenaffaire waren getroffen, liep de discussie hierover verder op.
Nu het Rijk en de gemeenten sleutelen aan een nieuw stelsel, is dat een uitgelezen kans om de rechtspositie van ouders en kinderen te verbeteren, zegt rechter Adriana van Dooijeweert, voorzitter van de adviescommissie. De nieuwe, eenvoudigere organisatie van jeugd- en gezinsbescherming draait om zogeheten regionale veiligheidsteams. Daarin zouden onder meer Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de jeugdbeschermingsorganisaties samenwerken.
Maar in deze toekomstplannen zijn de rechten van ouders en vooral van de kinderen nog onvoldoende concreet vastgelegd, ziet Van Dooijeweert. ‘Soms is een uithuisplaatsing nodig, maar bij zo’n heftig proces is rechtsbescherming van fundamenteel belang, met inachtneming van kinder- en mensenrechten.’
‘De ondersteuning van kinderen moet beter. Een folder alleen is onvoldoende om ze te informeren. Ze willen weten wat ze te wachten staat. Bewezen is dat kinderen vanaf een jaar of 8 heel goed kunnen aangeven wat zij willen. Er moet iemand naast ze staan die ze vertrouwen en die de procedures kent. Als een kind zich niet gehoord voelt in voor hem ingrijpende beslissingen, dan kan het zich buitengesloten voelen.’
‘De kosteloze rechtsbijstand voor ouders, waarmee wordt geëxperimenteerd, moet wat ons betreft blijven. Want nu zijn de procesdeelnemers ongelijk. Kwetsbare gezinnen zonder kennis van de procedures staan tegenover professionele organisaties met grote bevoegdheden die ingrijpende maatregelen kunnen opleggen. Ook kunnen ouders moeilijker informatie opnemen als zij onder stress staan. Zij zijn gebaat bij goede ondersteuning. Ook moeten ouders bijvoorbeeld gemakkelijker om contra-expertise kunnen vragen.’
‘Wij pleiten voor een duidelijkere scheiding tussen vrijwillige hulpverlening en onvrijwillige maatregelen. We hoorden bijvoorbeeld van een moeder die in de coronatijd veel problemen had met haar puberkind. Zij vroeg zelf om handvatten hoe ermee om te gaan zo op elkaars lip te zitten. Voor ze het wist was haar dochter uit huis geplaatst.
‘Ook moet het feitenonderzoek naar een gezinssituatie, waarop de rechter zijn oordeel baseert, zorgvuldiger en met een duidelijk onderscheid tussen feiten en meningen. In een rapport stond bijvoorbeeld een uitspraak van iemand dat de moeder een borderlinestoornis had, terwijl daar geen diagnose voor was. Ouders hebben onvoldoende mogelijkheden zulke fouten te corrigeren.
‘De klachtenprocedures moeten beter, simpeler en toegankelijker. Nu zijn ze te onoverzichtelijk, zeker voor een gezin in problemen.’
‘De grote problemen met personeelstekorten en wachtlijsten betrekken we niet in dit onderzoek, maar duidelijk is dat deze de rechtsbescherming kunnen schaden. Het is schrijnend als een ondertoezichtstelling van een kind wordt verlengd omdat er geen passende hulp voor het gezin beschikbaar is.
‘Het knelt bovendien dat die situatie in de ene regio nijpender is dan in de andere. De rechtsongelijkheid is groter geworden na de decentralisatie van de jeugdzorg in 2015.’
‘Wij vinden het geen goed idee om de Raad voor de Kinderbescherming op te laten gaan in de regionale veiligheidsteams. In het huidige stelsel is er een duidelijke scheiding. De Raad voor de Kinderbescherming valt onder het ministerie van Justitie en onderzoekt of een kinderbeschermingsmaatregel nodig is. De veelal regionaal werkende jeugdbeschermingsorganisaties voeren die uit.
‘In de toekomst zou zo’n regionaal veiligheidsteam zowel het onderzoek doen als de gezinnen ondersteunen. Dat zou wat ons betreft niet in één hand moeten zijn. Voor de rechtsgelijkheid is het beter dat de Raad voor de Kinderbescherming, als een landelijke organisatie onder rijksverantwoordelijkheid, de onafhankelijke toets uitvoert.
‘Sinds de toeslagenaffaire staan ouders nog wantrouwiger jegens de jeugdbescherming. Als de Raad voor de Kinderbescherming opgaat in die teams, dan zien de ouders één groot machtsblok tegenover zich. Een jongere zei: je denkt toch niet dat ik kan vertrouwen op een instantie die de maatregel zowel voorbereidt als uitvoert? Wel zijn wij voorstander van een betere samenwerking.’
‘Onze aanbevelingen zijn te belangrijk om daarop te wachten. Ze geven heel concreet invulling aan mensenrechten en rechten van het kind – fundamentele rechten die moeten worden nageleefd. We wachten nu op een reactie van de ministeries. We weten ook nog niet hoe een volgend kabinet hierin staat. Maar ik zou zeggen: ga er gewoon mee aan de slag.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden