Risico-onderzoeksbedrijf Moody’s heeft een instrument ontwikkeld waarmee het helpt inschatten of een bedrijf een ‘brievenbusfirma’ is, een lege huls dus. Een brievenbusfirma is meestal niet illegaal, maar wel dubieus. Het is namelijk een sterke aanwijzing voor pogingen belastingen te ontlopen of zelfs voor frauduleuze activiteiten, zoals het witwassen van crimineel geld. Moody’s brengt het eigen instrument onder de aandacht met een rapport over de brievenbusindustrie, dat leuke inkijkjes geeft.
Hoe vager de omschrijving van de activiteit van een bedrijf, hoe vaker het onder de noemer brievenbusfirma’s valt. ‘Dienstverlening voor bedrijven’ voert de lijst sectoren met brievenbussen aan. Daarna ‘groothandel’. Het zijn blijkbaar sectoren die zich goed lenen voor het sturen van nep-facturen en dus voor witwassen, concluderen de analisten.
Voor het onderzoek zijn aan 472 miljoen bedrijven wereldwijd vinkjes toegekend op zeven verschillende indicatoren. Hoe meer ‘vinkjes’ op deze indicatoren, hoe verdachter. Met twee of meer vinkjes is de kans groot dat een bedrijf een lege huls is, volgens Moody’s. Heeft een bedrijf bijvoorbeeld een directeur of eigenaar die minderjarig is of juist heel oud? Leidt het al jaren een slapend bestaan? Is het aantal bedrijven op hetzelfde adres extreem groot (het meest extreme voorbeeld is een adres in Pretoria in Zuid-Afrika met 61.000 registraties)?
En zit het op papier in een andere jurisdictie dan waar het actief is? Het aantal bedrijven waar dat voor geldt is aanzienlijk toegenomen na de Russische invasie in Oekraïne en de daaropvolgende sancties.
In het onderzoek is daarnaast gekeken naar patronen in wisselingen bij bestuurders en aandeelhouders. Een laatste indicatie: heeft een bedrijf heel weinig werknemers, maar wel een extreem grote omzet, dan is het ook vaak niet pluis. Het voorbeeld dat Moody’s uitlicht, is een Chinees textielbedrijf met één werknemer die voor twee miljard dollar omzet zou hebben gezorgd in 2019. Dat is meer dan 200.000 keer het gemiddelde in die sector. 900.000 bedrijven krijgen van Moody’s ten minste twee vinkjes
Een greep uit de bevindingen.
Na publicatie van de Panama Papers in 2016 is het aantal brievenbusfirma’s wereldwijd aanzienlijk gedaald. Wat bekendstaat als ‘de Panama Papers’ was een lek van 11,5 miljoen vertrouwelijke documenten van een juridisch advieskantoor uit Panama, dat bedrijven wereldwijd hielp belasting te ontduiken en geld weg te sluizen naar belastingparadijzen. De journalistieke verhalen op basis van deze documenten leidden wereldwijd tot ophef.
Op het moment van het lek waren er wereldwijd nog 1,23 miljoen brievenbusbedrijven. Dat aantal was in 2022 gedaald tot 546.000. De analisten van Moody’s noemen het een ‘game changer’ die onder meer leidde tot wetswijzigingen in het Verenigd Koninkrijk.
Saillant is dat Panama zelf heel slecht blijft scoren. Hoewel het aantal anonieme registraties in het Centraal-Amerikaanse land met meer dan de helft is verminderd sinds het lek, heeft het in Moody’s berekening nog altijd het hoogste aantal ‘vinkjes’ per 1.000 bedrijven van de wereld, namelijk 473.. Het zijn er 473 per 1.000 bedrijven. Nederland scoort beter, met 54 per 1.000 bedrijven.China is een heel ander verhaal. Om buitenlandse investeerders te trekken én te kunnen voldoen aan Chinese wetgeving zetten Chinese bedrijven brievenbusfirma’s buiten China op. Vooral in belastingparadijzen. Vervolgens gaan ze bijvoorbeeld in Amerika de beurs op. In sommige gevallen is het ook een manier om sancties te ontduiken.
De gemiddelde leeftijd van een bestuurder van een bedrijf (wereldwijd) is 52. Maar er blijken er ook veel te zijn die nog niet eens kunnen lopen. Of waarschijnlijk allang niet meer, omdat ze ver boven de honderd zijn. Uit de cijfers blijkt niet of die personen echt bestaan.
In Nederland vallen 38 bedrijven op omdat ze bestuurders hebben die jonger dan 18 of ouder dan 100 zouden zijn. Zo is er zelfs een bedrijf met een vijfjarige als bestuurder, en een met een bestuurder van 108 jaar. Dit zou ook kunnen duiden op een fout in de registratie. Dat is zeker het geval bij de aandeelhouder van een Belgisch bedrijf die nu 943 zou zijn.
Het adres met de meeste geregistreerde bedrijven in Nederland zit in Muiden. Op dat adres staan 403 bedrijven geregistreerd. Overigens is dat een aanmerkelijke verbetering. Niet lang daarvoor was de koploper een bedrijf in Amsterdam met 4.150 geregistreerde bedrijven. De Nederlander met de meeste bestuursposities heeft er 193. Ook hier is het verschil met de vorige ‘titelhouder’ groot: die had er 5.092.
Zowel het Verenigd Koninkrijk als China scoren opvallend slecht in het rapport. Beide springen eruit als landen met alarmerend veel vlaggetjes of vinkjes. Het Verenigd Koninkrijk heeft 5 miljoen vinkjes, gevolgd door China met 3,4 miljoen. Derde zijn de Verenigde Staten met 1,8 miljoen. Nederland heeft er ruim 377.000.
Die absolute cijfers zeggen niet zoveel. In het Verenigd Koninkrijk kun je voor minder dan twee tientjes een bedrijf registreren. Zolang er maar een bestaand persoon ouder dan zestien aan verbonden is en het adres van de directeur geen postbus is, schrijft Moody’s. Het land speelt via onder meer de Britse Maagdeneilanden een grote rol bij het aan het zicht onttrekken van financiële stromen. Zeker in verhouding daarmee is het aantal mensen dat wordt vervolgd wegens verdenking van witwassen of belastingontduiking is er opvallend laag. Tussen 2012 en 2021 zijn bijvoorbeeld maar 23 zaken gestart tegen bankiers of andere financiële dienstverleners op verdenking van het niet melden van witwasvermoedens.
China is een heel ander verhaal. Om buitenlandse investeerders te trekken én te kunnen voldoen aan Chinese wetgeving zetten Chinese bedrijven brievenbusfirma’s buiten China op. Vooral in belastingparadijzen. Vervolgens gaan ze bijvoorbeeld in Amerika de beurs op. In sommige gevallen is het ook een manier om sancties te ontduiken.
Source: NRC