Een tijdlang heb ik verondersteld dat het een vergissing was van de zijde van de Universiteit voor Humanistiek om mij eredoctor te maken. Inmiddels heb ik die gedachte verworpen. En naarmate deze dag naderbij kwam, kwam er een wonderlijk proces op gang in mezelf: ik begon haast te wennen aan het idee. Het begon langzaamaan normaler te voelen, elke dag een stukje meer.
Over dat fenomeen wil ik het graag hebben. Het fenomeen dat iets aanvankelijk buiten het voorstellingsvermogen viel, dat het lange tijd de consensus was dat het ‘zo’n vaart niet zal lopen’, en dat het zich dan toch voltrekt.
Waarna er ongeloof is, of schrik. Daarna volgt al snel de normalisering. Men plooit zich naar de nieuwe werkelijkheid, het systeem draait door volgens zijn eigen ijzeren wetmatigheden, de deelnemers krabbelen op, nemen hun oude positie weer in, en gaan door.
Over de auteur
Sheila Sitalsing is journalist en columnist voor de Volkskrant. Dit is een ingekorte versie van de rede die zij maandag hield bij het aanvaarden van een eredoctoraat van de Universiteit voor Humanistiek.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Of dénken ze dat ze hun oude positie weer hebben ingenomen, maar zijn ze ondertussen met z’n allen een stukje opgeschoven? Onbewust, ongemerkt, naar de nieuwe norm. Je zou het de onvermijdelijkheid van het nieuwe normaal kunnen noemen.
Zo kon het komen dat ik hier sta vandaag, met dit gewaad om, alsof het een tamelijk normale zaak is. En zo kon het komen dat er al wekenlang een op het oog normaal proces gaande is in Den Haag, voor de formatie van een nieuwe regering.
Een van de kwesties die onderdeel zijn van dit normale formatieproces is de kwestie grondrechten, dat er gesproken is, of nog gesproken wordt, over de vraag of alle partijen het eens zijn over – en hier citeer ik de informateur – ‘een gezamenlijke basislijn, bestaande uit de grondrechten, de democratische rechtsstaat en de Grondwet’.
Dat partijen die mogelijk een regering gaan vormen, niet op voorhand hetzelfde denken over de democratische rechtsstaat, is niet gebruikelijk. Niet normaal ook.
Niettemin werden al gauw van links en rechts de argumenten aangereikt om de stelling te ondersteunen dat het helemaal niet raar is, of abnormaal, om van tevoren een basislijn af te spreken.
Kijk maar, in het provinciebestuur van Flevoland is onlangs een nieuwe coalitie aan de slag gegaan, waar ook de PVV aan deelneemt, en daar hebben alle coalitiepartijen, waaronder ook BBB, ChristenUnie, SGP en VVD, een manifest ondertekend waarin staat dat de coalitie ‘respect heeft voor de medemens’ en zich aan geldende wetten en rechterlijke uitspraken zal houden.
Is het niet raar dat een provinciebestuur moet vastleggen dat het respect zal hebben voor iedereen en zich aan de wet zal houden? Zou dat niet vanzelfsprekend moeten zijn?
Nee hoor, zei onder meer de informateur in Den Haag, dit is heel normaal. Sterker, dit kan als blauwdruk dienen voor een landelijke coalitie.
En kijk maar, allerlei partijen willen de Grondwet aanpassen. De ene wil een constitutioneel hof oprichten, de ander wil de staatsrechtelijke positie van de koning veranderen. Dan is het helemaal niet gek, of abnormaal, dat de PVV ook wat dingen in de Grondwet anders zou willen.
En als je de vraag voorlegt of dit geen vreemde vergelijking is, die het verschil miskent tussen wijzigingen aanbrengen in de organisatie van het landsbestuur enerzijds en het aantasten van basale grondrechten anderzijds, zeggen de onderhandelende partijen: welnee.
Dat is beslist niet abnormaal.
Roel Maalderink, een programmamaker die satire bedrijft in korte filmpjes, ging onlangs de straat op om aan voorbijgangers te vragen of ze het formatieproces een handje wilden helpen door alvast aan te geven wat geschrapt kan worden uit de Grondwet.
Met schrijfblok en pen in de hand sprak hij voorbijgangers aan en legde ze voor: dat discriminatieverbod, hebben we dat nou echt nodig? Doe maar weg, zei iemand, is toch allemaal onzin. Demonstratierecht? Alleen houden voor zaken die nuttig zijn, zei een ander. Godsdienstvrijheid? Nergens voor nodig, vond een man. Vrijheid van meningsuiting? Nou, zei een dame, het debat gaat soms wel heel ver. Hoppetee, streep erdoorheen.
Er zit altijd wel een kern van ernst in Maalderinks werk, en ook nu is dat weer het geval, want er zit niet zo vreselijk veel licht tussen de opvattingen van de eenvoudige leveranciers van voxpopjes voor Maalderinks filmpje die artikel 1 van de Grondwet overdreven nonsens vinden, en anderzijds de recente uitspraak van Geert Wilders dat hij bereid is moslims als volwaardige burgers van dit land te beschouwen, mits ze zich houden aan de wet- en regelgeving in dit land.
De misschien wel meest vooraanstaande burger in onze democratie, namelijk de voorzitter van het parlement, het allerhoogste orgaan dat we hebben, heeft diezelfde Tweede Kamer een nepparlement genoemd, twijfelt openlijk en luidruchtig aan de onafhankelijkheid van de rechtspraak, is een aanhanger van het Afrikaner nationalisme in Zuid-Afrika, heeft het begrip ‘kopvod’ gemunt voor religieuze hoofdbedekking, en heeft een antisemitische complottheorie over de Joodse Hongaar George Soros helpen verspreiden – dit is geen uitputtende lijst.
Journalisten zitten op de eerste rang bij grote en kleine gebeurtenissen, ze behoren tot de eersten die zien hoe de normen verschuiven. Ze doen er verslag van, ze plaatsen gebeurtenissen in context en daarbij hoort een gewichtige taak, namelijk het ter harte nemen van de woorden die de koning uitsprak op 4 mei 2020 bij de Dodenherdenking op de Dam in wat misschien zijn belangrijkste en indrukwekkendste toespraak tot dusver is – en ik citeer: ‘Niet normaal maken wat niet normaal is.’
Ook niet wanneer het lijkt alsof iedereen iets wél normaal vindt. Ik beschouw dit eredoctoraat als een aanmoediging om deze opdracht nog serieuzer te nemen. Om het abnormale te blijven signaleren. En ik doe een beroep op u allen om dat ook te doen. Het is een collectieve plicht om te blijven bevragen, om te blijven benoemen: nee, dit is niet normaal.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden