Dat staat in het jaarlijkse KNMI-rapport De staat van ons klimaat, dat woensdag verscheen. De recordneerslag van 2023 is waarschijnlijk vooral toeval, zegt KNMI-klimaatonderzoeker Peter Siegmund. ‘Gemiddeld genomen verwachten we nattere winters en nattere herfsten. Maar de variatie van jaar tot jaar is zo groot, dat ik betwijfel of we zo’n trend in een land zo klein als het onze wel kunnen waarnemen.’
De overvloedige regen vorig jaar zegt trouwens niets over de kans op droogte volgend jaar, zegt desgevraagd Marjolein Mens van kennisinstituut Deltares. ‘Door alle regen is het grondwater goed aangevuld, dat geeft wel iets van een buffer.’ Maar veel van het overtollige water is ook weer weggevoerd. En zomerse droogte heeft vooral te maken met hoe weinig neerslag er valt en hoeveel verdamping er is, legt ze uit.
Minder toevallig is dat 2023 ook het warmste jaar was sinds de metingen in ons land begonnen: 11,8 graden, ofwel 1,3 graden warmer dan het gemiddelde over de jaren 1991-2020. Uiteraard komt dat door de geleidelijke opwarming van de aarde, maar ook door de warmte van zee: de bovenste laag van de Atlantische Oceaan was in 2023 uitzonderlijk warm.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Vochtige, warme zeelucht zal ten dele ook de overvloedige regenval verklaren van 1.152 millimeter afgelopen jaar, maar liefst 26 procent meer dan wat de afgelopen dertig jaar gebruikelijk was. Niet alleen kan warmere lucht meer waterdamp bevatten; hoog boven ons hoofd hing afgelopen najaar ook de straalstroom langdurig boven het land. Die permanente, zeer hoge en zeer krachtige westelijke luchtstroom sleepte de ene na de andere depressie met regen onze kant op. Oktober en november waren ongeveer twee keer zo nat als normaal.
Hoe warm het jaar ook was, hittegolven waren er opvallend genoeg niet. Wel telde het jaar 38 zomerse dagen en 117 warme dagen, beduidend meer dan het gemiddelde van 28 respectievelijk 93 dagen uit de periode 1991-2020. Ook telde het jaar vijf tropische dagen, net zoveel als gemiddeld.
‘Het is echt een bijzonder jaar geweest’, blikt Siegmund terug. 2023 begon extreem warm, met op Nieuwjaarsdag zelfs de warmste januaridag ooit in ons land gemeten (15,6 graden). April was koel en nat, maar vanaf mei werd het droog en ontstond er een groeiend neerslagtekort. Toen in juni en juli ook nog eens de verdamping versnelde door het zonnige weer, liep dat tekort zelfs op tot boven het niveau van de 5 procent droogste jaren.
Daarna brak een soort regenseizoen aan: meer regen dan normaal in juli en augustus, en véél meer dan normaal in oktober, november en december. Op 21 oktober viel er zelfs 21 millimeter neerslag: de natste dag van het jaar, en haast net zoveel als in de hele maand juni.
Het jaar 2023 was ook wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten, met een temperatuur haast anderhalve graad hoger dan de tijd voor de industriële revolutie. Die temperatuur werd vorig jaar trouwens wel extra aangeduwd door het zuidelijke oceaanfenomeen El Niño. In Europa en Nederland is die invloed overigens níét voelbaar.
Meteorologisch spektakelstuk van het jaar was ongetwijfeld de weerconfiguratie boven Europa van begin september. Boven Europa legde de straalstroom toen een soort lus van weerpatronen in de vorm van de Griekse hoofdletter omega (Ω), met Nederland in de holte. Het gevolg: terwijl het in Nederland extreem warm was, sleepte de straalstroom in het westen noodweer naar Spanje en Portugal, en ontstond er aan de oostkant van de omega een extreme Mediterrane storm genaamd een medicane.
In de nacht van 10 op 11 september zorgde die ervoor dat in Libië een al decennia verwaarloosde dam het begaf. Zo’n 12 duizend mensen kwamen om in de stad Derna. In Spanje verongelukten nog eens enkele mensen toen de recordregen wegen in modderstromen veranderde, auto’s meesleurde en spoorwegen buiten bedrijf stelde.
Nederland werd gedurende de twintigste eeuw opvallend natter. Van de tien natste jaren vallen er zes na 2000. Maar afgelopen decennia ‘vlakte die trend behoorlijk af’, zegt Siegmund. In een gemiddeld jaar valt er nu zo’n millimeter of 850.
Het was al bekend, maar nu is het ook officieel geboekstaafd door het weeragentschap WMO van de Verenigde Naties: nooit was het warmer in Europa dan op 11 augustus 2021. Op die dag tikte het kwik op Sicilië de 48,8 graden aan, een gebeurtenis die destijds ook al breeduit het nieuws haalde. Dat is bijna een volle graad heter dan het vorige record, 48,0 graden in Athene, op 10 juli 1977. Voor Nederland staat het warmterecord sinds de smoorhete zomer van 2019 op 40,7 graden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden