Voor de aanhangers van de Nigerese junta is het inmiddels een routineklus geworden: komen de militaire machthebbers met een nieuw decreet of communiqué? Dan trekken hun trouwe volgers onder luid gejuich naar het Plein van de Samenkomst in de Nigerese hoofdstad Niamey. Ook als zondagmiddag bekend wordt dat Niger samen met buurlanden Burkina Faso en Mali uit de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas) stapt, verandert het plein in mum van tijd in een vlaggenzee.
Niet alleen zelfgemaakte Nigerese vlaggen zijn uit de kast gehaald, ook die van de buurlanden zwaaien in de warme woestijnwind. Vandaag juicht men niet alleen voor de junta van Niger, is de boodschap, maar voor de in september met deze buurlanden opgerichte AES, de Alliantie van de Sahelstaten. Dat de terugtrekking uit Ecowas nog lang niet in beton gegoten is (volgens het blok geldt er een opzegtermijn van een jaar), maakt niemand hier iets uit.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
‘Het is feest!’ roept Chaibou Tchambiano, vakbondsleider in de transportsector van Niamey. ‘Nu is het écht aan ons om onze stem te laten horen’. Het was Tchambiano al langer duidelijk dat Ecowas niet langer het beste voor heeft voor zijn land en diens landgenoten. ‘Als je niet meer met ons wil samenwerken; prima! Dan vertrekken we toch? Het is belangrijk dat we onze waardigheid behouden.’
Tchambiano is blij dat de junta uit Ecowas stapt: dat blok legde als reactie op de staatsgreep zware sancties op. Grenzen werden gesloten, waardoor er een stuk minder goederen richting het door land omsloten Niger gingen. Volgens Tchambiano hebben de sancties juist aangetoond dat Niger ook zonder die import kan. ‘We verbouwen onze eigen rijst en cassave’, zegt de vakbondsleider, de borst geheven. ‘We kunnen goed voor onszelf zorgen’.
Hoewel alsnog 13 procent van de bevolking van Niger volgens de VN lijdt aan ondervoeding, zijn de gevolgen van de sancties volgens experts inderdaad niet zo desastreus als aanvankelijk gedacht. ‘De afgelopen maanden hebben ze alternatieve manieren gevonden om toch essentiële goederen het land in te krijgen,’ zegt de Nigeriaanse analist Ovigwe Eguegu, verbonden aan adviesbureau Development Reimagined. ‘Door de poreuze grenzen zal kleinschalige handel en smokkel altijd blijven bestaan’.
Maar door die poreuze grenzen verspreidde ook jihadistisch terrorisme zich de afgelopen decennia als een olievlek over de Sahel. Ondanks de hulp van onder meer oud-kolonisator Frankrijk bleef het terrorisme zich uitbreiden, waarop de legers van de drie AES-landen de macht grepen en de Fransen het land uitzetten. Toch blijft jihadisme een grensoverschrijdend probleem, dat volgens Eguegu alleen kan worden opgelost als alle West-Afrikaanse landen samen optrekken. ‘Het formuleren van een gezamenlijke aanpak van de veiligheidsproblemen zal erg ingewikkeld worden.’
De afsplitsende landen laten zich door niemand de les lezen, zegt veiligheidsexpert Adam Sandor, verbonden aan de Universiteit van Bayreuth. ‘Ze dwingen meer zeggenschap over de aanpak van jihadisten af,’ zegt hij, ‘en willen harder optreden dan Ecowas en Frankrijk bereid waren toe te laten. Ze vinden dat zij in hun strijd tegen jihadisme niet gebonden zijn aan het internationaal humanitair recht’.
Contracten met de EU en de VN worden verbroken, veiligheidsmissies beëindigd. Eind november schrapte de junta van Niger bovendien een anti-migratiewet, die bijdroeg aan het tegenhouden van migranten die op weg waren naar Europa. Op maandag maakten ze bekend dat een groot deel van de leden van Eucap, de Europese veiligheidseenheid in Niger, het land binnen 72 uur moet verlaten.
Met de anti-westerse stappen sorteren de Sahellanden volgens analist Eguegu voor op een nieuwe geopolitieke wind. ‘Nu de Europeanen en Amerikanen druk zijn met Oekraïne, Gaza en de Rode Zee is dit voor de AES een uitgelezen moment om nieuwe allianties te smeden.’ De analist wijst op recente bezoeken van de Nigerese premier aan Iran, de Verenigde Arabische Emiraten en Rusland. ‘Dat laat zien waar deze landen naartoe bewegen,’ zegt Eguegu. ‘Ze kijken naar het oosten, en niet langer naar het westen.’
Terwijl er in Niamey feest wordt gevierd, zijn er in de Nigerese hoofdstad steeds minder kritische geluiden te horen. Activist Moussa Tchangari is een van de weinigen die zijn mening nog wil geven. ‘Dit is een beetje onze Brexit,’ zegt hij. ‘Alleen kan het Verenigd Koninkrijk nog wel tegen een stootje, wij absoluut niet.’ Volgens de activist snappen de feestgangers elders in de stad niet wat de gevolgen van een terugtrekking uit het regionaal blok zijn. ‘Zij willen Ecowas koste wat kost terugpakken. Maar uiteindelijk wordt de burger hier de dupe van.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden