Zelden zal een televisieserie zo’n directe impact hebben gehad als het Britse Mr. Bates vs The Post Office van ITV, dat vanaf 1 januari dit jaar in vier delen werd uitgezonden. De serie is nu ook in Nederland te zien. Terwijl het schandaal en de eindeloze juridische nasleep al jaren loopt (sinds 1999) heeft premier Rishi Sunak het deze maand over ‘een van de grootste dwalingen in de geschiedenis van deze natie’.
Er werd wetgeving aangekondigd die onterechte veroordelingen zou terugdraaien en, ook belangrijk, de financiële compensatie van de slachtoffers kwam weer boven aan de politieke agenda te staan. Hoe door en door Brits deze affaire ook lijkt, vergelijkingen met soortgelijke schandalen elders, waarin mensen gemangeld worden in de bureaucratie, zijn allemaal op hun plaats.
Mark Moorman schrijft voor de Volkskrant over series, films fotografie en populaire cultuur.
Mr Bates vs The Post Office, geschreven door Gwyneth Hughes, brengt een eindeloos slepend dossier terug tot het verhaal van enkele personen die in het oog van de storm elkaar vinden. Ze trekken gezamenlijk op tegen een vijand met vele koppen, van de ongrijpbare tech-wereld tot aan het Britse Post Office, met daarachter de onverdraaglijke arrogantie van de macht.
Probeer de eerste aflevering maar eens met droge ogen en zonder toegeknepen strot door te komen (tip: kijk de vier afleveringen als één lange film, op NPO Plus). We maken kennis met een aantal subpostmasters die namens de gigant Post Office lokale postagentschappen beheren. Het is het land van de kinderserie Postman Pat (Pieter Post), waar de post een van de bindende sociale elementen is in het leven van kleine gemeenschappen.
Onheil dient zich aan in de vorm van Horizon, de naam van nieuwe boekhoudsoftware van de Japanse producent Fujitsu, waar alle postmasters gebruik van moeten maken. Vanaf dat moment begint het in veel agentschappen mis te lopen, op een manier die Black Mirror-achtige trekjes krijgt, met verstrekkende gevolgen voor de gebruikers van Horizon. In die eerste aflevering zit onder meer het relaas van Jo Hamilton (Monica Dolan), die zich toch al niet op haar gemak voelt met computers.
Het blijkt met Horizon extreem ingewikkeld te zijn om aan het eind van de dag een kloppende kas te krijgen. Er doen zich voortdurend onverklaarbare tekorten voor, en in een huiveringwekkende scène ziet Jo hoe een tekort voor haar ogen verspringt naar het dubbele bedrag. De hulplijn van Fujitsu schiet ernstig tekort en deelt de honderden mensen die met soortgelijke problemen bellen zonder uitzondering mee dat ze de enige zijn met deze klachten. Bij de latere rechtszaak blijkt dan bovendien dat er achterdeurtjes in het systeem zaten die het mogelijk maakten dat vanuit Fujitsu met cijfers werd geknoeid.
De problemen met het Horizon-programma worden vervolgens uitvergroot door een aantal aspecten van het Post Office als bedrijf. De postmasters hebben een contract met British Post Office waarin zij persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor eventuele tekorten. Een ander onvoorstelbaar gegeven: de Post Office heeft al sinds driehonderd jaar zijn eigen opsporingsdienst, die autonoom en buiten de politie om werkt en mensen in staat van beschuldiging kan stellen. En dat gretig doet: tussen 1999 en 2015 werden 900 postmasters vervolgd voor diefstal en fraude, grotendeels buiten het oog van het publiek om.
Alleen al de Wikipedia-pagina over het ‘British Post Office scandal’ is een document van formaat, dus het is bewonderenswaardig hoe treffend scenarist Gwyneth Hughes een aantal hoofdpersonen en hun verhalen weet te introduceren. Met Mr (Alan) Bates in het hart van het verhaal, geweldig gespeeld door acteerveteraan Toby Jones, met een onderkoelde vastberadenheid waarmee hij uiteindelijk een reus op de knieën dwingt.
Aan het eind van de eerste aflevering heeft hij een eerste bijeenkomst georganiseerd om er achter te komen of er inderdaad meer mensen slachtoffer zijn van het systeem. Eerste triomf voor de kleine luiden: de scène waarin steeds meer auto’s de parkeerplaats op draaien en Alan Bates en Jo Hamilton na jaren eenzame strijd constateren dat ze er kennelijk niet alleen voor staan. Het leidde in 2009 tot de oprichting van de organisatie Justice for Subpostmasters Alliance.
Mr Bates vs The Post Office is geen peperdure prestigeserie, waarbij veel geld gaat zitten in een accuraat tijdsbeeld. Alle aandacht is hier gegaan naar de authenticiteit van dit verhaal. ‘Dit is een waar verhaal’, is de opening van elke aflevering, en juist dat gegeven doet het zo hard aankomen. De verhalen van onschuldige mensen wier leven wordt gesloopt, tot aan de woorden van Post Office-ceo Paula Vennells, die alleen maar dialoog in de mond krijgt gelegd die tot publieke bronnen te herleiden was. Dit om een smaadzaak voor te zijn. Alle schade wordt hier zelf aangericht.
Vennells, zwaar onder vuur, heeft in ieder geval aangekondigd dat ze haar koninklijke onderscheiding beschikbaar stelt; dit na een petitie van woedende kijkers die binnen een mum van tijd een miljoen keer was ondertekend.
Val je tijdens het kijken van het ene ongelofelijke verhaal in het andere; de vierdelige serie, die eindigt met de uitspraak in de rechtszaak van 555 subpostmasters tegen Post Office, is nu zelf onderdeel van dit verhaal geworden, als in een verbijsterende epiloog waar alles weer op zijn kop wordt gezet. De integer gemaakte en trefzekere serie heeft het publiek de ogen geopend zoals maar heel weinig drama op deze directe manier voor elkaar krijgt.
En er is geen enkele reden om te denken dat deze gebeurtenissen allemaal typisch Brits zijn, zeker niet in een land waar we nog midden in de nasleep van het toeslagenaffaire zitten.
★★★★☆
Een vierdelige serie van Gwyneth Hughes
Met Toby Jones, Monica Dolan, Julie Hesmondhalgh
Te zien op NPO Plus, en wekelijks een nieuwe aflevering op donderdag op Start Plus.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden