Ze gaven wiskundeles, waren sociaal werker of magazijnbeheerder. Maar ze werkten volgens Israëlische inlichtingen die The New York Times zondag naar buiten bracht ook mee aan de gijzeling van een vrouw, de distributie van munitie en de slachtpartij in een kibboets waarbij 97 mensen om het leven kwamen.
Van sommigen zou telefoondata aantonen dat zij zich op de dag van 7 oktober in de aangevallen gebieden bevonden. Anderen zouden in afgeluisterde telefoongesprekken hun rol bij de aanslagen hebben besproken.
Nu meer duidelijk wordt over de twaalf medewerkers van de VN-hulporganisatie voor Palestijnse vluchtelingen UNRWA, die Israël verdenkt van van betrokkenheid bij de terreuraanslagen van Hamas van 7 oktober, komt de organisatie steeds verder in het nauw. Dat terwijl de humanitaire situatie in de Gazastrook alsmaar verslechtert onder de aanhoudende Israëlische bombardementen, en de afhankelijkheid van de grote VN-hulporganisatie – waar tienduizenden mensen voor werken – doorgroeit.
Over de auteur
Thom Canters is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
De topman van UNRWA, Philippe Lazzarini, haastte zich vrijdag toen de organisatie het nieuws over de mogelijke collaboratie met Hamas naar buiten bracht te zeggen dat de beschuldigde medewerkers direct zijn ontslagen. Bovendien kondigde hij een onderzoek aan om de waarheid zo snel mogelijk boven tafel te krijgen. Dat was niet genoeg om de geest terug in de fles te krijgen.
‘We waarschuwen er al jaren voor’, stelde Israëls buitenlandminister Israel Katz een dag later op X. ‘UNRWA zorgt dat het ‘probleem’ van de vluchtelingen blijft voortbestaan, is een obstakel voor de vrede en fungeert als civiele arm van Hamas in Gaza’. Hij riep de UNRWA-donateurs daarom op om het Amerikaanse voorbeeld te volgen en de financiering aan de organisatie stop te zetten. Tenminste tien westerse landen, waaronder Nederland, hebben daar hangende verder onderzoek tot nu toe gehoor aan gegeven.
Vanuit Palestijnse zijde werd het dichtdraaien van de geldkraan juist fel bekritiseerd vanwege de cruciale rol die UNRWA speelt in het verstrekken van humanitaire hulp aan de noodlijdende Gazanen. ‘In het licht van de aanhoudende agressie tegen het Palestijnse volk hebben we maximale steun nodig voor deze internationale organisatie en mogen we de steun en hulp daaraan niet stopzetten’, zei Hussein al-Sheikh, de leider van de PLO op X. En ook ngo’s als Amnesty en landen als Noorwegen waarschuwden voor de humanitaire gevolgen van het collectief straffen van miljoenen Gazanen.
Zo komen in deze affaire twee uiteenlopende voorstellingen van UNRWA samen. Waar UNRWA voor Israël is verworden tot een verlengstuk van Hamas, is de organisatie voor de Palestijnen van levensbelang om de nood van de onderdrukte Palestijnen te lenigen. Hoe heeft het zover kunnen komen?
UNRWA ontsproot in 1949 aan resolutie 302 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. ‘In afwachting van een rechtvaardige en duurzame oplossing’ voor het lot van de Palestijnse vluchtelingen, moest de organisatie zich over hen ontfermen. Zo organiseert UNRWA sindsdien de medische zorg en het onderwijs en levert het financiële steun en noodhulp aan Palestijnse vluchtelingen in de Palestijnse gebieden (inclusief Oost-Jeruzalem) en Jordanië, Libanon en Syrië.
Die steun is bedoeld voor de mensen die onder UNRWA’s definitie van een Palestijnse vluchteling vallen. Daaronder vallen niet alleen de Palestijnen die door de stichting van de Israëlische staat in 1948 en de daaropvolgende oorlog tussen Israël en Arabische landen uit hun huis zijn gedreven, maar ook om hun nakomelingen.
Het aantal Palestijnen dat daardoor onder de hoede van UNRWA valt, is uitgegroeid van zo’n 700 duizend in 1949 tot bijna zes miljoen anno 2024. Velen van hen koesteren de hoop ooit terug te keren naar hun oorspronkelijke thuisland of dat van hun voorouders, daarin gesterkt door het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen dat 1948 is vastgelegd in resolutie 194 van de Algemene Vergadering van de VN.
Israël heeft zich echter altijd verzet tegen een Palestijns recht om terug te keren. Daarmee vormt UNRWA alleen al in haar bestaan een probleem. Met de te breed gehanteerde definitie zou de organisatie Palestijnen generatie op generatie bestendigen in hun status als vluchteling, in plaats van hen te stimuleren te acclimatiseren aan een permanent nieuwe woonplek.
Ook de samenstelling van het personeelsbestand stuit Israël tegen de borst. Hoewel UNRWA onder de vlag van de VN opereert en zich zodoende voorstaat op haar neutraliteit, is het overgrote merendeel van de ruim 30 duizend werknemers zelf een Palestijnse vluchteling.
De afgelopen jaren klinken er vanuit Israël beschuldigingen dat UNRWA Palestijnen zou indoctrineren met antisemitische en anti-Israëlische denkbeelden, en dat het terrorisme zou verheerlijken. Onderzoek van de Europese Commissie bracht vorig jaar aan het licht dat Palestijnse schoolboeken van UNRWA inderdaad antisemitisch materiaal bevatte. VN-waakhond UN-Watch bracht begin dit jaar daarnaast een rapport naar buiten over een Telegramgroep met daarin 3.000 UNRWA-docenten waarin sommigen de aanslagen van 7 oktober vierden.
Het is niet de eerste keer dat de positie van UNRWA door beschuldigingen van antisemitisme, maar ook corruptie en machtsmisbruik, in het geding komt. Ook in 2019 schortte Nederland haar financiële steun aan de organisatie op, destijds vanwege onthullingen over seksueel wangedrag, nepotisme, en intimidatie binnen de top van de organisatie. Die steun werd na een reeks ontslagen een half jaar later weer hervat.
Met de vermeende betrokkenheid van de UNRWA-medewerkers bij 7 oktober is de maat voor Israël nu echter vol. Volgens buitenlandminister Katz is er voor de organisatie geen plek in de Gazastrook van na de oorlog. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu bepleit al jaren dat UNRWA het veld moet ruimen, omdat die het vluchtelingenvraagstuk in leven zou houden.
Door de westerse inwilliging van het Israëlische verzoek om de financiële steun stop te zetten, dreigt daarmee niet alleen een directe humanitaire crisis voor de Gazanen, maar komt ook de hele toekomst van UNRWA op losse schroeven te staan. ‘UNWRA is niet de oplossing’, stelde Katz. Wat die dan wel is, zei hij er niet bij.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden