Naar de totstandkoming van het kabinet-Wilders I zitten kijken is een tamelijk nerveuze aangelegenheid, althans voor wie zich de rechtsstaat aantrekt. Wilders’ ijskastmetafoor bood van meet af onvoldoende houvast. Ze is immers afkomstig van een bedreven politicus die ‘nooit iets terugneemt’ en gelijktijdig drie rechtsstatelijk onacceptabele initiatief wetsvoorstellen politiek geruisloos wist in te slikken. Wat dan in mediatermen als ‘geste’ wordt omarmd, en z’n effect als zoenoffer aan de onderhandelingstafel niet heeft gemist. De fase waarin er eerst een gezamenlijke ‘basislijn’ over de grondwet zou worden gevonden lijkt naadloos overgegaan in onderhandelingen over een rechts-radicaal regeerakkoord. De rechtsstatelijke horde lijkt genomen, in het geheim natuurlijk. Omtzigt c.s. laat zich zo’n kabinet inrommelen, met een principeloze VVD en een opportunistische BBB, die van meet af in rechtsstatelijk lijfsbehoud weinig geïnteresseerd lijkt. En kameleon Wilders zal tot het gaatje gaan. Maak je daar maar eens uit los.
Deze week moest ik het archief van deze rubriek in omdat Pointer Radio een benoemingskwestie in de Hoge Raad, die ooit door de PVV op een haar na werd gesaboteerd, wilde behandelen. Dat was dus in 2011 – toen dwong de partij een hoofdelijke stemming af, waarin ze zich vervolgens symbolisch onthield van steun voor de nieuwe raadsheer, die aldus gezichtsverlies leed. En schielijk z’n partijlidmaatschap opzegde – van de PvdA natuurlijk. Het stond in aflevering 1 van deze rubriek. Het radioprogramma schetst de risico’s voor de rechtsstaat van PVV-invloed op rechterlijke benoemingen – en dit leek een mogelijk precedent. Zeker omdat in datzelfde jaar de Hoge Raad na PVV-interventie een tweede voordracht voor een nieuwe raadsheer preventief zelfs helemaal terugnam. Niet wéér gedoe, graag.
Sindsdien is de harmonie tussen Kamer en Hoge Raad op het oog hersteld – de hoogste rechter draagt voor, de Kamer benoemt na vertrouwelijke raadpleging. De PVV zit stil, op één keer na, in 2017, toen het tegen maar liefst vier gelijktijdige benoemingen stemde. Onduidelijk bleef waarom. Een poging om de procedure minder gevoelig voor politieke invloed te maken is mislukt. Houden sindsdien alle topjuristen die de Hoge Raad ambiëren hun mond over de PVV? Het chilling effect, toch? We zullen het nooit weten.
Zal de PVV straks benoemingsmacht uitoefenen met het eigenbelang als maatstaf? In de triomf van de nieuwe PVV-voorzitter van de Tweede Kamer klonk al een zeker revanchisme. Bosma droeg z’n verkiezing op aan „heel veel PVV’ers die de afgelopen twintig jaar een prijs hebben moeten betalen voor het feit dat ze PVV’er waren, werden ontslagen, een promotie niet kregen”, etc. En je kunt bij de PVV makkelijk een hele reeks beledigingen aan het adres van ‘vooringenomen’ rechters, journalisten en bestuurders terugvinden die dan nu ‘rechtgezet’ zou kunnen worden. Op X droomde Wilders al van een PVV-burgemeester in Rotterdam – en dat is dan nog een legitieme politieke benoeming.
Maar daar hoeft de mars door de instituties natuurlijk niet te stoppen. Uit Polen en Hongarije weten we dat greep op de rechtspraak door middel van ‘eigen’ benoemingen begon met het wettelijk verlagen van de pensioneringsleeftijd voor rechters. Waarna er automatisch honderden vacatures ontstonden. Aangezien ook ‘bij ons’ rechters door de Kroon – dus door het kabinet – worden benoemd, liggen hier kansen. Denk ook aan de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak (die macht heeft over plaatselijke gerechtsbesturen), de nieuw te benoemen Nederlandse rechter in het Europese Hof in Luxemburg, de voorzitter van de Raad van State, die er immers ook een keer mee ophoudt.
En wat is er nog meer? Een nieuwe Nationale Ombudsman? Kijk ook eens naar het bestuur van de NPO, waar de brave staatssecretaris Sander Dekker (VVD, mediazaken) eerder al eens onder vuur kwam omdat hij ‘te veel’ partijgenoten bij de NPO benoemde. Happy days waren dat. Te veel VVD’ers! Misschien blijkt er behoefte bij de PVV om de politieke kleur van de NOS-hoofdredacteur of de korpschef van de nationale politie te gaan meewegen? Bij de WRR zijn a-politieke benoemingen traditioneel zeldzamer dan politieke benoemingen. Met ooit Van de Donk (CDA), Scheltema (D66) en Donner (CDA), gevolgd door de partijloze Knottnerus en nu Corien Prins. Dat kan makkelijk weer terug naar toen, nietwaar?
Nieuwe tijden, nieuwe elites.
Source: NRC