Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Het aandeel van vrouwen in het gereformeerde verzet, waarin de illegale Trouw een centrale rol had, blijkt veel groter dan gedacht. Nieuw onderzoek van deze krant heeft bijna driehonderd verzetsvrouwen die bij het ondergrondse blad betrokken waren een naam en gezicht gegeven. In de literatuur werd tot nu toe de inzet van zo'n 25 vrouwen met naam en toenaam beschreven.
Deze vrouwen bezorgden niet alleen de krant (wat al gevaarlijk was), ze deden allerlei vormen van verzetswerk, zoals het helpen van onderduikers of het smokkelen van Joodse kinderen. De illegale Trouw was in de oorlog een van de grootste ondergrondse kranten.
Het beeld dat geen enkele koerierster van de krant is gearresteerd, klopt achteraf niet, blijkt uit het onderzoek. Van 60 vrouwen is nu vastgesteld dat ze door de Duitsers zijn gepakt. Acht vrouwen stierven tijdens de oorlog als gevolg van hun betrokkenheid bij het verzetswerk. Tot nu toe waren er twee namen bekend.
Het is de eerste keer dat de rol van de vrouw in het gereformeerde verzet, waarin de Trouw-groep een centrale rol had, op een meer structurele manier is onderzocht. Wel zijn er recente initiatieven om namen van verzetsmensen alsnog tachtig jaar na dato te verzamelen. Zowel gereformeerden als communisten waren oververtegenwoordigd in het verzet.
Bij de Trouw-groep, die komende week precies 81 jaar geleden werd opgericht, waren naar schatting zo'n twee- tot vierduizend mensen betrokken. Vaak was er overlap met andere groepen uit het gereformeerde verzet. Zo was één op de drie vrouwen uit het onderzoek ook actief voor een andere (veelal gereformeerde) verzetsgroep, zoals de LO/LKP.
Van ontsnappen uit te gevangenis tot het bevrijden van een topman van Trouw uit het ziekenhuis: alle verhalen die afgelopen jaar verschenen over de verzetsvrouwen die betrokken waren bij de illegale Trouw, zijn terug te vinden via: www.trouw.nl/vrouwenvantrouw. Het komende jaar zullen nog nieuwe verhalen verschijnen.
"Dit onderzoek leert dat we niet voor zoete koek moeten aannemen dat de rol van de gereformeerde vrouw in het verzet ondergeschikt is geweest, zoals soms is aangenomen", reageert Marjan Schwegman. Zij was de eerste die in 1979 Nederlandse verzetsvrouwen belichtte en zette het onderwerp later als directeur van het toonaangevende oorlogsinstituut Niod op de kaart.
"Ik vind het bijzonder dat eindelijk gedocumenteerd is, wat ik wel vermoedde: namelijk dat er véél meer te vinden is. We hebben lang naar verzetsvrouwen gekeken vanuit de traditionele rolpatronen van toen, waardoor dat wat vrouwen deden als mínder belangrijk werd gezien - ze kregen een bijrol."
Historica Hinke Piersma, momenteel hoofd onderzoek bij het Niod, noemt het 'een mooi onderzoek'. "Het stelt wat we weten over het verleden ter discussie en zet ons aan het denken over de vraag wat we allemaal níét zien als het om de oorlog gaat." Wel pleit ze voor breder oog 'voor alle onderbelichte vormen van verzet', zoals hulp aan onderduikers of faciliterend verzet door vrouwen én mannen.
Van de 288 vrouwen uit het onderzoek is het bewijs voor hun verzetswerk vastgesteld aan de hand van minstens twee bronnen of bronnen waarin ze zélf vertellen over hun verzetswerk. Ook zijn hun volledige namen achterhaald, waar veel van hen in bronnen slechts summier met hun schuilnaam werden aangeduid, of als 'meisje van' een verzetsman.
Trouw begon het onderzoek met een oproep aan nabestaanden, en speurde vervolgens een jaar lang in archieven, inclusief het eigen oorlogsarchief. Bijzonder was de vondst van in totaal 140 persoonlijke documenten waarin de eigen stem van vrouwen over hun verzetswerk klinkt, denk aan memoires, brieven, interviews in lokale krantjes. Veel vaker dan bij de verzetsmannen, bleven deze egodocumenten bij familie op zolder liggen.
"Echt ongelofelijk", noemt Schwegman die hoeveelheid egodocumenten. "Dat die er niet waren, was in mijn eerdere onderzoek het grote probleem." Paul van Tongeren, bekend van zijn bestseller over verzetsvrouw Jacoba van Tongeren die 'Groep 2000' leidde, zegt: "Dit onderzoek stemt hoopvol: er kán nog zoveel bekend worden over het structurele aandeel van vrouwen in het verzet."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen