Kamala Harris vindt een hoop. Zo vindt de Amerikaanse vicepresident dat het Witte Huis zich harder moet opstellen tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Ze vindt dat het recht op abortus moet worden vastgelegd in de wet. Ze vindt dat er meer lokale antiwapenwetten moeten komen in de VS.
Ze vindt – maar wordt er ooit naar haar geluisterd? Als je de Amerikaanse media leest, zou je denken van niet. Haar naam staat niet zelden samen met het woord ‘probleem’ in een kop. Zoals in tijdschrift The Atlantic: ‘Het probleem Kamala Harris’. The Wall Street Journal: ‘Het communicatieprobleem van Kamala Harris’. Of deze, van Newsweek: ‘Kamala Harris’ lage populariteit is een probleem voor 2024’.
Volgens een eindeloze barrage aan artikelen is de vicepresident onzichtbaar, krijgt Harris weinig voor elkaar, zou het Witte Huis haar stiekem zelfs liever kwijt dan rijk zijn. En dat zou – inderdaad – ‘een probleem’ zijn, nu het verkiezingsjaar op gang komt.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
De reputatie van de vicepresident is verworden tot Republikeins campagnemateriaal, mede vanwege Joe Bidens hoge leeftijd. ‘Een stem op Trump als kandidaat betekent winst voor Biden’, waarschuwde presidentskandidaat Nikki Haley dinsdag na de door haar verloren voorverkiezingen in New Hampshire, ‘en uiteindelijk een presidentschap voor Kamala Harris’. Het publiek begon luid te joelen. Biden is 81 jaar oud: het scenario dat het land ooit moet terugvallen op Harris, is niet irreëel.
‘De tijd is aangebroken voor Kamala Harris om haar twijfelaars te overtuigen’, kopte USA Today. Zijn de zorgen over de vicepresident terecht?
Het is 20 januari 2021 en Kamala Harris staat met één hand in de lucht op het bordes in Washington. ‘Ik zweer plechtig’, begint ze. Terwijl ze in een paarse mantel wordt geïnaugureerd, weet ze het zelf droog te houden. Duizenden Amerikanen thuis niet.
De verkiezing van Harris, dan 56 jaar oud, staat bol van de betekenis. Even lijken de Verenigde Staten niet het land van Trump, van de Capitoolbestorming die een paar weken eerder op dezelfde plek een barst sloeg in de Amerikaanse democratie. Dit is ook het land dat een vrouwelijke, zwarte en Aziatische vicepresident verkiest. ‘Een nieuw hoofdstuk voor de Amerikaanse politiek’, schrijft persbureau AP.
‘Hoewel ik de eerste vrouw in deze functie ben, zal ik niet de laatste zijn’, had Harris, kind van Jamaicaans-Indiase migranten, in haar overwinningstoespraak gezegd. ‘Want elk klein meisje dat vanavond kijkt, ziet dat dit een land van mogelijkheden is.’ Een paar maanden eerder, met Halloween, liepen op veel plekken in het land mini-Kamala’s, op kleine hakjes, met parelkettingen om de nek.
Maar dan komen de verwachtingen. ‘Ik zie haar graag dingen doen voor zwarte Amerikanen’, schrijft een politieke analist in Politico. ‘Ze moet een nationaal gesprek op gang brengen over ons onrechtvaardige verleden’, aldus de linkse denktank New America. Martha Nussbaum, hoogleraar in de rechtsfilosofie, wil dat Harris de ‘mensenrechtenschendingen door hindoes in India’ aanpakt.
Alle identiteiten die de kersverse vicepresident belichaamt, creëren wensen over wat zij kan verwezenlijken. Maar het vicepresidentschap is een notoir vage baan waarin je niet zoveel kunt. ‘Het meest onbeduidende ambt dat door de mens is bedacht’, aldus John Adams (1735-1826), de tweede president van de VS.
‘Het is helemaal niet de bedoeling dat de vicepresident te veel aandacht krijgt’, zegt Kelly Ditmar, hoofdonderzoeker aan het Center for American Women and Politics aan de Rutgers-universiteit in New Jersey. ‘Haar taak is om de president te ondersteunen, het regeringsbeleid te verkopen en kiezers te verbinden.’
In uitzonderlijke gevallen treden vicepresidenten op de voorgrond. Zo wordt Dick Cheney, vicepresident onder George W. Bush, nog altijd gezien als de invloedrijkste vicepresident in de geschiedenis van de VS. Na de terreuraanslagen van 11 september 2001 werd hij de architect van de Irakoorlog. Maar tijdens zijn tweede termijn stond hij weer vaker in de coulissen.
Volgens onderzoekers halen vicepresidenten vaak pas de nieuwskoppen als ze buiten de lijntjes kleuren. Zo domineerde Biden als vicepresident onder Barack Obama het nieuws toen hij zich in 2012 uitsprak voor het homohuwelijk, terwijl dat nog geen regeringsbeleid was. Een doodzonde voor een veep, die de president niet voor de voeten mag lopen.
Voor Harris komt dat pijnlijke mediamoment in de zomer van 2021. Na een bezoek aan Mexico en Guatemala vraagt een journalist of ze ook de chaotische toestand aan de eigen zuidgrens heeft gezien. Dat heeft ze niet. Als vicepresident heeft ze migratie in haar portefeuille. ‘Ik ben ook nog nooit in Europa geweest’, zegt ze geïrriteerd. De reacties vanuit Republikeinse zijde zijn vernietigend. Fox News houdt bij hoeveel dagen Harris niet aan de grens is geweest.
Aan een gebrek aan politieke ervaring kan het niet liggen. Voordat ze in 2017 toetrad tot de Senaat was ze jarenlang procureur-generaal (de hoogste openbaar aanklager, red.) van Californië, de staat met de meeste inwoners; een functie met leidinggevende verantwoordelijkheden. Tijdens de hypotheekcrisis maakt ze zich populair door de banken aan te pakken. Wat opvalt aan Harris’ vicepresidentschap is de complexiteit van de dossiers die zij onder haar hoede krijgt van het Witte Huis: migratie, kiesrechten, abortus, grensveiligheid.
‘Dat laat zien dat ze serieus wordt genomen’, zegt Richard Yon, die onderzoek doet naar vicepresidenten aan de militaire academie West Point. Er spreekt volgens hem vertrouwen uit dat Biden in haar heeft. Maar er kleeft ook een nadeel aan: ‘Dit zijn gevoelige thema’s die haar populariteit gemakkelijk beschadigen.’
Het resultaat: de ene helft van de samenleving is het altijd oneens met wat ze zegt, de andere helft boos dat ze geen wetsvoorstellen aangenomen krijgt, omdat er geen meerderheid voor te vinden is. Volgens Yon, die in interviews moet benadrukken dat hij op persoonlijke titel spreekt, lijkt het daardoor alsof Harris niets voor elkaar krijgt. ‘De invloed van Harris is misschien niet voelbaar omdat deze in de privésfeer, op discrete wijze, wordt uitgevoerd.’
Er is bovendien iets unieks aan Harris’ termijn als vicepresident dat haar bewegingsvrijheid aanzienlijk beperkt, zeggen onderzoekers. Anders dan veel voorgangers heeft de partij Harris nodig voor het aannemen van wetten en het benoemen van rechters. De vicepresident vervult tevens de functie van Senaatsvoorzitter, die mag meestemmen als de stemmen staken. Gezien de vrijwel gelijke verhoudingen in de Senaat is Harris’ stem regelmatig nodig om haar partij aan een meerderheid te helpen. Niet alle Democraten stemmen in partijlijn, wat Harris aan Washington gekluisterd houdt.
In december ging Harris opnieuw de geschiedenisboeken in, als de vicepresident die met haar stem de meeste tiebreaks had doorbroken. ‘Dat heeft haar werk enorm in de weg gezeten’, zegt Malliga Och, politicoloog aan de Denison-universiteit in Ohio. ‘Veel kiezers weten dat niet.’
Daar komt nog bij dat de regering-Biden überhaupt weinig zichtbaar is. ‘Dat geldt ook voor de andere kabinetsleden’, zegt Anne Runyan, die aan de Universiteit van Cincinnati in Ohio onderzoek doet naar vrouwelijke leiders. Het verschil is, zegt Runyan, dat vrouwelijke politici sterker op zichtbaarheid worden beoordeeld. ‘We zien Harris weinig, dus er zal wel wat mis met haar zijn, luidt de conclusie dan. Terwijl het ook de stijl van de regering kan zijn om zich in de luwte te houden.’
Toch lijkt het erop dat het Witte Huis ook bezorgd is over de zichtbaarheid van Harris, in aanloop naar de verkiezingen van 5 november. Deze week trapte de vicepresident een nieuwe campagne voor abortusrechten af in swing state Wisconsin. Daarmee kunnen de Democraten in campagnetijd de gemoederen op scherp zetten. ‘Hoe durft hij!’, riep Harris maandag richting Trump, die zijn trots had geuit over hoe de door hem benoemde rechters abortusrechten hebben teruggedraaid. ‘Trots dat vrouwen hun fundamentele rechten zijn ontnomen? Trots dat jonge vrouwen minder rechten hebben dan hun oma’s?’
Met toespraken die van tevoren in elkaar zijn gedraaid, kan Harris goed uit de voeten. Maar als ze spontane antwoorden moet geven in interviews gaat de vicepresident gaandeweg abstracter praten. Als Harris wordt gevraagd naar de voortgang van de klimaatplannen van de regering, begint ze met: ‘Hoe ik het zie, is dat ik erin geloof dat dit een transformatief moment is.’ Zes zinnen verder heeft ze nog steeds niets wezenlijks over de klimaatplannen overgebracht. Een wereld van verschil met de sterke, inhoudelijke antwoorden die ze in 2020 aan journalisten gaf, toen ze nog campagne voerde om president te worden.
‘Presidentskandidaten zijn heel uitgesproken in campagnetijd, maar als vicepresident worden ze voorzichtige sprekers’, zegt Yon, die meerdere vicepresidenten heeft geïnterviewd voor zijn onderzoeken. ‘Die zeiden allemaal dat een goede relatie met de president hun hoogste prioriteit is.’ Hoe de pers vindt dat ze het doen, is minder belangrijk. ‘Dat is hoe zij hun invloed het liefst uitoefenen.’
Volgens experts is het geen vanzelfsprekendheid dat Harris regelmatig luncht met Biden en bij belangrijke beslissingen wordt betrokken. ‘We moeten niet vergeten dat dit de eerste vrouw, en dan ook nog eens zwarte vrouw is die zo’n hoge positie bekleedt’, zegt Kelly Ditmar van het Center for American Women and Politics. ‘Harris moet navigeren in een instituut dat is gebouwd door en voor mannen.’ Het is haast onmogelijk, zegt ze, om haar gang te gaan zonder op weerstand te stuiten.
‘Invloedrijke donateurs zijn bijvoorbeeld gewend om vicepresidenten binnen handbereik te hebben, maar Harris vindt andere mensen belangrijker en verwijst ze naar haar assistent.’ Volgens Ditmar komt de negatieve pers over Harris van mensen die het ingewikkeld vinden dat ze dingen anders wil doen, op háár manier. ‘Als ze echt slecht bezig was, zou er veel meer kritiek met naam en toenaam worden gedeeld.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden