‘Wij gaan lozen. Wat Chemelot kan, kunnen wij ook’, zegt actieleider Erik Steens op de eeuwenoude Stenen Brug in het centrum van Roermond. ‘Vandaag kleuren we de rivier de Roer gifgroen.’
Vanaf de balustrade laten activisten van Extinction Rebellion (XR) voorzichtig emmertjes met kleurstof in het water zakken. In korte tijd verschiet het water tussen de vier brugbogen van kleur. ‘Het is plantaardig en biologisch afbreekbaar, hoor’, merkt actievoerder Harm te Molder vanaf de kade op. ‘Bij Chemelot gaat heel wat smerigers het water in.’
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland en verslaat ontwikkelingen in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland. Eerder was hij EU-correspondent in Brussel en economieverslaggever.
Zo’n 60 actievoerders demonstreren deze zaterdagmiddag in Roermond tegen de ‘giflozingen’ van Chemelot, het chemisch industriecomplex met tientallen bedrijven op het vroegere DSM-terrein in Geleen, 30 kilometer zuidelijker. In de Limburgse bisschopsstad is namelijk het hoofdkantoor van Waterschap Limburg gevestigd, dat de vergunning heeft verleend.
Ze eisen dat het waterschap de vergunning intrekt. ‘We zijn het zat, vergunning plat’, zingen de actievoerders tijdens hun mars door het centrum van Roermond, voorgegaan door Steens, die verkleed is als de zeegod Neptunus. ‘Als heerser over de oceanen roep ik op tot actie’, scandeert hij. Achter hem houdt een actievoerder een bescheiden bordje omhoog: ‘Maas, zee, oceaan, met toxisch beleid gaan ze eraan.’
Volgens de in 2020 verleende vergunning mag Chemelot jaarlijks 14 duizend kilo plastics en meer dan 600 verschillende chemische stoffen lozen op het riviertje de Ur, dat in de Maas uitmondt. Diezelfde Maas is ook een belangrijke bron voor drinkwaterwinning. Niet alleen de Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) haalt zijn drinkwater uit de rivier. Ook de waterbedrijven in Rotterdam en Den Haag, Evides en Dunea, doen dat. Miljoenen Nederlanders zijn voor hun drinkwater afhankelijk van de Maas.
Nog los van de milieu- en natuurvervuiling is dat wel de wereld op z’n kop, vinden de tegenstanders. ‘We laten toe dat Chemelot het water enorm vervuilt, en een paar kilometer verderop moet WML die chemische stoffen er weer tegen hoge kosten uitfilteren voor onze drinkwatervoorziening’, zegt XR-woordvoerder Indra Steens. ‘Niet de vervuiler betaalt, maar de belastingbetaler.’
Jack Renet, gemeenteraadslid in Sittard-Geleen, deelt foldertjes uit aan het winkelende publiek. ‘Die giflozingen zijn onaanvaardbaar’, vindt hij. Veel schadelijke stoffen zou Chemelot er best uit kunnen filteren voordat het afvalwater via de Ur in de Maas verdwijnt. ‘Maar dan moeten ze investeren in nieuwe technieken, en dat doen ze niet’, aldus Renet. ‘Met deze vergunning is het makkelijker en goedkoper om die stoffen direct in de rivier te lozen.’
Een demonstrant houdt een actiebord omhoog: ‘De Maas en onze beken zijn geen afvoerputjes voor grote en kleine vervuilers.’ Volgens de actievoerders ‘schaden de lozingen de Nederlandse natuur, biodiversiteit en mariene ecosystemen – en ze zijn een gevaar voor de volksgezondheid’. Ze eisen ‘schoon drinkwater, ons drinkwater’.
Het lozen van plantaardige kleurstoffen in de Roer is een symbolisch protest tegen de vervuiling van de Ur door de chemische industrie 30 kilometer naar het zuiden. Beide zijn zijtakken van de Maas. ‘Chemelot wordt geen strobreed in de weg gelegd’, aldus de actiegroep bij de aankondiging van de actie. ‘Zij kunnen zonder enige belemmering lozen wat zij willen dus we gaan ervan uit dat wij ook geen problemen ondervinden wanneer wij stoffen lozen in de Roer.’
XR heeft al eerder actiegevoerd bij het hoofdkantoor van Waterschap Limburg in Roermond. Twee maanden geleden hebben leden van de actiegroep zelfs gebruikgemaakt van hun inspreekrecht tijdens een vergadering van het algemeen bestuur.
Volgens het waterschap zijn bij de vergunningverlening al bijzonder strenge voorwaarden opgelegd aan Chemelot, veel strenger dan bij de vorige. Zo zijn in de vergunning, die loopt tot 2027, ook ‘reductieverplichtingen’ en ‘onderzoeksverplichtingen’ opgenomen. ‘Met de reductieverplichtingen hebben we de randen van de wet opgezocht’, zegt een woordvoerder van het waterschap. Volgens hem is het ook ‘uniek’ dat de normen voor 631 verschillende stoffen expliciet zijn uitgewerkt; er is niet volstaan met een generieke benadering.
Hij onderstreept dat het waterschap zich te houden heeft aan Europese en nationale wet- en regelgeving. Vervuilende bedrijven mogen nu eenmaal een bepaalde mate van vervuiling uitstoten.
‘Het liefst zouden wij zien dat er geen lozingen plaatsvinden in rivieren en beken in ons verzorgingsgebied’, aldus de woordvoerder. ‘Maar de realiteit is dat er een paar honderd bedrijven in België en Nederland een vergunning hebben om te lozen op de Maas en haar zijrivieren. En er is maar één bedrijf dat een vergunning heeft waarin staat welke stof precies en hoeveel daarvan geloosd mag worden.
‘Ook Riwa-Maas, de organisatie van drinkwaterproductiebedrijven rond de Maas, heeft gezegd dat geen enkel ander bedrijf zo’n uitgebreide vergunning heeft als Chemelot.’
Die laatste uitspraak wordt bevestigd door directeur Maarten van der Ploeg van Riwa-Maas. De watervergunningen van andere bedrijven zijn volgens hem veel minder gedetailleerd en compleet. ‘Het is ongelukkig dat degene die transparant en compleet is, nu zo negatief in de schijnwerpers staat’, zegt hij. ‘Ze zouden beter andere bedrijven in het vizier kunnen nemen.’
Daar hebben de actievoerders zaterdag geen boodschap aan. Ze hangen een reuzenspandoek aan de Stenen Brug, met de boodschap dat lozen laakbaar, winst zonder lozen haalbaar en schoon drinkwater onmisbaar is. ‘De lozingen van Chemelot raken méér dan onze gezondheid en portemonnee’, meent actieleider Steens in zijn Neptunus-kostuum. ‘Het water dat uit onze kraan komt is grotendeels gezuiverd. Het water dat de Noordzee en de oceaan instroomt niet: mariene ecosystemen worden ongezien vergiftigd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden