Het nieuwe jaar begon, en in mijn mailbox zat een bericht van een biologisch kledingmerk met als onderwerp Bye Buy, ‘ter afscheid van de overconsumptie’. Het merk verklaarde een nog schonere productieketen na te streven en had een ‘brandend verlangen’ om samen met mij ‘een verschil’ te maken in het nieuwe jaar. Als het aan dit merk lag, konden we samen bijdragen aan het creëren van betere consumptiegewoonten teneinde onze garderobeschaamte om te zetten in garderobevreugde. Aan marketingschaamte doen ze niet, schamperde ik, waarna ik toch een wollen coltrui in mijn mandje klikte.
Het betere spul is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin de duurzamere keuzes worden besproken op het gebied van design, beauty en mode.
Was het maar zo’n feest, dat we al duurzaam consumerend de wereld aan het redden zijn. Bij mezelf en om me heen merk ik dat het andersom is: mijn garderobevreugde roept steeds meer garderobeschaamte op. Hoe meer regels ik mezelf opleg – minder nieuwe spullen, meer tweedehands kopen, meer zelf maken – hoe meer ik me ervan bewust ben dat deze regels slechts mijn geweten sussen. Dat mijn schone geweten geen enkel effect heeft op de klimaatcrisis, bezorgt me een rotgevoel. Het maakt toch allemaal niks uit wat ik doe. En daarbij: ik koop ook kleding om geïnspireerd te raken, om mijn stemming tot uitdrukking te laten komen in wat ik draag en om mijn stijl levend en interessant te houden.
Hoe houd je je als bezorgde consument aan je goeie voornemens? ‘Wat jij beschrijft, noemen we een klimaatspagaat’, zegt Lotte Huijing. Als programmamanager ecohumanisme bij het Humanistisch Verbond houdt ze zich bezig met levensvragen rondom de klimaatcrisis, zoals: Moet ik wel of niet een kind op de wereld zetten? Of: Hoe kan ik me verbonden voelen met iemand die niet mijn idealen deelt?
‘Vanuit een levensbeschouwelijk perspectief gezien heb je als consument een aantal waarden. In jouw geval staan jouw esthetische waarden op gespannen voet met je waarden over rechtvaardigheid – je weet dat onze consumptiemaatschappij van desastreuze invloed is op de planeet. Deze twee waarden zijn een drijvende kracht achter je gedrag.’
Volgens Huijng is de eerste stap naar gedragsverbetering het onderkennen van de tegenstrijdigheid in jezelf. ‘Dat brengt vertraging in je handelen. Je bent al op de goede weg wanneer je bij jezelf opmerkt dat er twee waarden zijn die elkaar tegenspreken. Dat geeft je de ruimte om te kiezen: welke waarde geef ik voorrang?’
Enige mildheid naar jezelf is daarbij op zijn plaats, aldus Huijng. ‘We leven als individu in een systeem dat is ingericht op uitbuiting van de planeet. Als individu kún je niet aldoor het juiste doen. Af en toe koop je iets. Daarbij kun je je best doen om duurzaam te consumeren en je ecologische voetafdruk te verkleinen. Je kunt je ook afvragen of je je behoefte aan mooie dingen in iets anders kunt vinden, door bijvoorbeeld een bezoek aan een museum te brengen, een abonnement op de kunstuitleen te nemen, of zelf iets te gaan maken. Zo doe je wel recht aan je behoefte aan schoonheid, terwijl je ook trouw bent aan je waarde van klimaatrechtvaardigheid.’
Consumenten die hun goede voornemens in challenges gieten, zoals een jaar lang niks kopen, of meedoen aan zoiets als veganuary, maken het zichzelf lastig, volgens Huijing. Het helpt om onderscheid te maken tussen een goed voornemen en een belofte. ‘Een voornemen is vluchtiger; minder kopen, meer tweedehands. Wanneer je een belofte aan jezelf doet op basis van je waarden, verbind je je gewenste gedrag met wie jij wilt zijn. Je neemt een ander perspectief in en daarmee vergroot je de kans dat zo’n belofte aanslaat. Een belofte kan zoiets zijn als: ik laat duurzaamheid meewegen als een van de factoren in mijn aankoopgedrag.’
En dan, waar sta je met deze beloften terwijl vervuilende bedrijven bewust een schadelijk systeem overeind houden? ‘De gedachte dat het toch niks uitmaakt wat jij doet, maakt dat je eerder geneigd bent in oude patronen te blijven hangen’, zegt Huijing. ‘De gedachte klopt, we maken onderdeel uit van een systeem. Maar voor systeemverandering is het beter jezelf vragen te blijven stellen: Wat is de waarde van de aarde voor jou? Wat is gedrag dat bij jou past waarbij je niet alleen naar je voetafdruk kijkt, maar waarmee je ook invloed op het systeem uitoefent? Hoe ziet een systeem eruit dat is ingericht binnen de grenzen van de planeet?’
De kunst is volgens Huijing optimistisch te blijven. Dus niet: ik mag nooit meer iets kopen. Zoom uit: Wat wil ik wel? Wat is voor mij van waarde? Waar wil ik voor staan? Huijing: ‘Uiteindelijk komt gedragsverandering tot stand wanneer je voor jezelf vormen vindt die recht doen aan de waarden die voor jou belangrijk zijn.’
Onlangs is het Humanistisch Verbond begonnen met het project: How to start a movement. Onder leiding van kunstenaar Merel Smitt worden deelnemers meegenomen in een ‘avontuurlijk postproject’ met als doel gedragsverandering ten behoeve van het klimaat. Over een periode van negentien dagen ontvang je veertien enveloppen met instructies, (lees)materialen en berichten die moeten worden bekeken, gevolgd of uitgevoerd. Je begint de beweging individueel, wetende dat honderd mensen tegelijk met jou aan de slag zijn gegaan, en dat je contact kunt houden met je ‘medemovers’. Deelname is gratis.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden