Het is een alleszins betreurenswaardige combinatie. Wie Carl Andre zegt, zegt Ana Mendieta, en andersom. De twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Reden: het vermoeden dat de Amerikaanse beeldhouwer Andre, die vorige week op 88-jarige leeftijd overleed, zeer waarschijnlijk zijn vrouw, de Cubaanse Mendieta, uit het raam zou hebben geduwd. Een daad waarmee hij niet alleen aan haar leven, maar ook aan haar veelbelovende carrière een vroegtijdig en gewelddadig einde zou hebben gemaakt.
Bewezen is het nooit. Andre werd weliswaar aangeklaagd, maar werd vrijgesproken en niet veroordeeld. Niettemin gaf de gebeurtenis, op die 8ste september 1985 na een echtelijke ruzie, nadien een brede zwarte rouwrand aan de reputatie van Andre.
Over de auteur
Rutger Pontzen is sinds 2002 kunstcriticus en redacteur beeldende kunst van de Volkskrant en schrijft over zowel oude en moderne als hedendaagse kunst.
Want van een reputatie was wel degelijk sprake. De verdiensten van de beeldhouwer zijn enorm, hoe minimalistisch zijn werk ook is – Andre behoorde tot de voortrekkers en belangrijkste vertegenwoordigers van de minimalisme-stroming die in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw hoogtij vierde.
Vrijwel in zijn eentje beëindigde hij de bewieroking van de klassieke sculptuur door deze van zijn sokkel te trekken. Letterlijk, door die sokkel niet meer te gebruiken en zijn beelden simpelweg op de grond te leggen. En ook door de meest eenvoudige materialen te gebruiken, zoals hout, koper, ijzer en steen. Materialen waaruit vroegere beeldhouwers hun standbeelden en monumenten vormden en hun naakten en portretten hakten, maar die hij in hun meest pure, ruwe gedaante etaleerde: als robuuste, rechthoekige blokken hout, vierkante koperen platen of vuursteenblokken.
Dat je daar in musea (tot ieders grote verbazing) naar kon komen kijken, was één. Maar dat je er in sommige gevallen (tot nog grotere verbazing) ook overheen mocht lopen, was tot dan toe ongekend. Het gaf die ontheiliging van de klassieke beeldhouwkunst extra cachet. Het waren dan ook de jaren zestig, waarin heilige huisjes omver werden geworpen. Ook in de kunst.
Andre groeide op in Quincy, Massachusetts, studeerde aan de Phillips Academy vijftig kilometer verderop, diende in het leger en vertrok in 1957 naar New York om kunstenaar te worden. Als kind was hij al gefascineerd door de gigantische blokken graniet op de scheepswerf waar zijn vader werkte. Later, zichzelf typerend als een ‘slechte schilder’ en ‘rampzalige tekenaar’ en tijdelijk werkzaam als machinist, maakte hij sculpturen uit gevonden metaalstukken langs het spoor.
Inspiratie haalde hij uit het werk van de Roemeen Constantin Brancusi (1876-1957), die in de jaren tien van de vorige eeuw de wegbereider was van een veel eenvoudigere, gereduceerde en natuurlijke vorm van beeldhouwkunst. Het leek erop alsof Andre de voorzet van Brancusi alleen maar hoefde in te koppen. Wat hij deed, precies zoals bijvoorbeeld zijn collega en vroegere ateliergenoot Frank Stella dat in de schilderkunst zou doen.
Andre’s kleine revolutie legde hem geen windeieren. Met als eerste hoogtepunt zijn solotentoonstelling in het New Yorkse Guggenheim Museum in 1970. Het werk gaf ook veel reden tot kritiek. Befaamd is de affaire rond de aankoop door de Londense Tate Gallery in 1972 van een rechthoek van 120 bakstenen, die door de Daily Mirror vier jaar later werd omschreven als een ‘load of rubbish’. Hoe kon dat nu kunst zijn, en waarom werd daar maar liefst 12 duizend dollar voor neergelegd?
En dan was er dus nog die ‘val’ in 1985 van Ana Mendieta uit haar appartement op de 34ste verdieping, 11 Waverly Place, Greenwich Village, New York. Mendieta was datzelfde jaar met Andre getrouwd. Veertien jaar eerder was ze uit Cuba gevlucht en had in Amerika sindsdien een naam opgebouwd als zogenoemde ‘Earth Body Artist’, met performances, video’s, beelden en schilderijen waarin ze kritiek op geweld tegen vrouwen laat zien, en tegelijk de band tussen haar lichaam en de natuur verbeeldt.
Ooggetuigen, foto’s of filmopnamen van haar rampzalige dood waren er niet. Het enige bewijs was de getuigenis van de portier, die de toen 36-jarige Mendieta kort voor haar val ‘No, no, no!’ hoorde schreeuwen. Buren hadden eerder het echtpaar horen ruziën. De rechtszaak duurde drie jaar. Andre hield het erop dat ze onenigheid hadden gehad over het feit dat hij beroemder was dan zij. En dat zij uiteindelijk uit het slaapkamerraam was gesprongen, toen hij haar achternazat.
Ondanks latere tentoonstellingen, zoals op de Biënnale van Venetië, en aankopen door het Museum of Modern Art in New York en Centre Pompidou in Parijs, bleef de gebeurtenis de carrière van Andre achtervolgen. Zo vergeleek feministisch kunstcollectief de Guerrilla Girls de beeldhouwer met filmster en American football-speler O.J. Simpson, die zijn ex-vriendin en haar geliefde zou hebben vermoord. Hun commentaar: ‘Wat hebben deze mannen met elkaar gemeen?’
Werk van Carl Andre is in Nederland te zien in musea als het Stedelijk Museum in Amsterdam, Van Abbemuseum in Eindhoven en Kunstmuseum Den Haag.
Tot de Minimal Art behoorde, naast Carl Andre, ook kunstenaars als Donald Judd, Frank Stella, Sol LeWitt, Richard Long en Richard Serra.
Carl Andre trouwde viermaal, de laatste keer met kunstenaar Melissa Kretschmer (1962).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden