‘Vroeger was er veel discussie binnen de partij, maar op een gegeven moment werd het een grote marketingmachine – electoraal heel succesvol, maar niet voor de inhoud’, zegt de oudere heer die via een modderig weggetje naar het congrescentrum loopt waar de VVD vergadert. ‘Bij ons in het buitenland was die discussie er wel, hoor’, antwoordt de oud-ambassadrice met wie hij oploopt. ‘Maar wat mij zorgen baart is hoe wat er nu gebeurt ons imago, en dat van Nederland, kan schaden.’
Het zet de toon van het goed bezochte 157ste ledencongres, die voor veel aanwezigen in het teken staat van de tweestrijd over de mogelijke samenwerking met de PVV. Waar sommigen kansen zien die de VVD niet mag missen (‘nu zijn we eindelijk niet meer gebonden aan linkse partijen’), vrezen anderen voor de gevolgen in Nederland en daarbuiten.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Nergens worden die twijfels duidelijker dan in de bomvolle zaal waar ’s ochtends, tijdens de inhoudelijke sessies, de internationale koers wordt besproken; er staan mensen zelfs op de gang mee te luisteren. Het gaat over dreigingen, Rusland, China, de noodzaak dat de EU een ‘grootmacht’ wordt. ‘Ik zie te veel gepruts over bijzaken’, zegt Ronald Koster uit Den Haag. ‘We hebben het hier over de bestaanszekerheid van Nederland.’ Hij wil dat zijn partij niet ‘besmet’ raakt met de PVV. ‘AfD, Le Pen, PVV – dat is de stroming in Europa die me helemaal niet bevalt. Dan liever een centrumrechts minderheidskabinet zonder PVV.’
Grootse ambities met de EU vliegen door de zaal. ‘Het European Defense Fund is nu gevuld met 13 miljard, dat moet 100 miljard worden’, zegt Europarlementariër Bart Groothuis. Dat gaat sommige leden te ver. Wie moet dat betalen? ‘Laat ze het uit de huidige begroting halen’, zegt iemand. ‘Haal het weg bij de landbouwsubsidies’, roept een ander, wat in deze tijd van boerenprotesten tot een lachsalvo in de zaal leidt. ‘Dat gaan we dus niet doen’, concludeert Kamerlid Thom van Campen lachend.
Maar de discussie in de congreshal over de formatie is serieus. ‘Het slechtste wat we kunnen doen is de boel frustreren’, zegt Floris Meijer uit Heerenveen. Hij ziet een groot dilemma: ‘Doe je niks, dan verloochen je de kiezer, doe je wel mee, dan verloochen je de kiezer ook. We zijn tenslotte een liberale partij, kijk naar onze grondbeginselen.’
Het valt vaker te beluisteren in de coulissen: de VVD ‘moet’ het gesprek aangaan, maar het afbreukrisico is reëel. De scepsis lijkt onder deze actieve VVD-leden groter dan onder VVD-kiezers, die zich in peilingen in grote meerderheid achter de wens scharen om met de PVV te gaan regeren.
Tijdens haar toespraak in de grote zaal, die tot nok toe gevuld is, toont Yeşilgöz zich kwetsbaar, kritisch over haar eigen rol, maar ook strijdlustig en optimistisch over de kansen die er nu liggen voor de VVD om lang gekoesterde wensen te realiseren. ‘Ik zei dat er tegenslagen zouden komen, dus dat is alvast de eerste verkiezingsbelofte die ik heb waargemaakt’, begint ze haar rede. Na deze kwinkslag, die goed valt bij het publiek, stelt ze vast dat de VVD ‘in een storm is beland’ na dertien jaar regeringsverantwoordelijkheid en een teleurstellende verkiezingsuitslag.
De redenen daarvoor zoekt ze ook bij zichzelf. De negatieve reacties op haar uitspraak, kort na de verkiezingen, dat ze niet met Wilders gaat regeren maar een rechts kabinet wel kan gedogen, hebben indruk gemaakt. ‘De mensen waren zó boos! Ik heb me toen te veel gericht op wat we niet gingen doen en te weinig op wat we wel zouden doen voor die anderhalf miljoen mensen die op ons gestemd hebben. Dat betreur ik echt.’
‘Naar buiten toe zijn we wel erg met onszelf bezig’, erkent ze. Yeşilgöz doelt daarmee onder andere op de rel over de Spreidingswet, waarin ze zelf een hoofdrol speelde met een motie die de Eerste Kamer opriep pas op de plaats te maken, waarna de VVD-fractie daar alsnog voor de Spreidingswet stemde.
Ze herinnert eraan dat de partij het intern eens is over de basis: de instroom moet omlaag en spreiding is nodig. Als ze de rol van ‘Eric’ noemt, krijgt staatssecretaris Eric van der Burg een groot applaus van de zaal.
Maar Yesilgöz kan ook van zich afbijten, en toont zich strijdlustig over de ambitie om zoveel mogelijk VVD-standpunten ‘binnen te halen’ in de formatieonderhandelingen. ‘Wij zijn de laatst overgebleven volkspartij, laat je niks anders wijsmaken. De VVD heeft altijd een progressief-liberale en een conservatief-liberale vleugel gehad, we hebben beide vleugels nodig om te kunnen vliegen. Wij worden niet gedefinieerd door met wie we samenwerken of door wat de media schrijven, we bepalen zelf wie we zijn.’
Het zijn teksten waarvoor ze – te midden van alle zorgen onder leden hoe hun partij uit dit proces komt –vooralsnog beloond wordt met een staande ovatie. Ze beklemtoont het belang voor de VVD van de vrije rechtsstaat, gezonde staatsfinanciën en externe veiligheid – allemaal punten waar de VVD botst met de PVV. En ze erkent de zorgen over of er wel een stabiel landsbestuur komt. ‘Maar ik zie goede kans op samenwerking waarin we veel van onze punten kunnen waarmaken. Die kans laten we niet voorbijgaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden