Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Radiostilte hoort bij elke kabinetsformatie. Tot zover niets vreemds aan de ultrakorte persmomenten van Geert Wilders, Dilan Yesilgöz, Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas, die nog niets willen loslaten over het verloop van hun gesprekken. Bij andere partijen in de Tweede Kamer is daar wel begrip voor.
Toch is er over de informatievoorziening richting Tweede Kamer groeiende irritatie bij de niet-formerende partijen. Het zit soms in kleine zaken, zoals de onduidelijkheid over de duur van deze fase in de formatie. Zes weken zou de maximale termijn zijn. Maar in plaats van 'eind januari, begin februari' lijkt het moment van het eerste verslag aan de Tweede Kamer al door te schuiven naar 'voor het voorjaarsreces' (zie kader).
Volgens Esther Ouwehand, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, ligt de argwaan over kleinere zaken mede op de loer omdat er juist over de grote kwestie in de formatie - de rechtsstaat - zo weinig informatie wordt gegeven. Ouwehand vroeg al twee keer om een extra brief van informateur Plasterk, samen met GroenLinks-PvdA en Volt. Als Kamerlid sinds 2006 is Ouwehand momenteel een van de huidige 'nestors' in de Tweede Kamer.
Ze is bezorgd over de toon en inhoud van de antwoorden van de informateur. "Mijn zorgen over de rechtsstaat worden alleen maar groter. De eerste keer kregen we geen antwoord op onze keurige vragen. Nu weer niet."
Plasterk weigert volgens haar antwoord te geven op de vraag of de gesprekken over de rechtsstaat eerst zijn afgerond voordat de andere onderwerpen aan de orde komen, "de volgorde zoals afgesproken." De linkse partijen ontvingen een wat korzelige tweede brief van Plasterk, die stelt dat zijn eerste korte briefje al duidelijk genoeg was. De informateur sluit af met de mededeling: "Nu dezelfde vraag mij nog eens is gesteld, blijft dat mijn antwoord."
De volgorde in de onderhandelingen is al vanaf het begin van de formatie een kwestie geweest. Er is een 'knip' afgesproken: eerst gesprekken over de Grondwet en de rechtsstaat. Pas als dat hoofdstuk naar tevredenheid is afgerond, komen de inhoudelijke onderwerpen - denk aan migratie, bestaanszekerheid en veiligheid - aan bod. Zo is het vastgelegd in de opdracht van de Tweede Kamer aan de informateur. Die twee discussies mogen niet door elkaar gaan lopen, zeiden bij de start van de formatie bijna alle partijen, van links tot de SGP.
Ook Pieter Omtzigt (NSC) heeft meerdere keren nadrukkelijk tegen de Tweede Kamer gezegd dat ook hij die knip "belangrijk" vindt. Hij zei in december dat hij zich er voor "in zal spannen" dat er sowieso aan het eind van deze ronde een "langer verslag" komt over de grondrechten.
Voor GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Frans Timmermans was die toezegging onvoldoende. Hij wilde dat er daarnaast ook nog een apart tussentijds debat zou komen met de Tweede Kamer zodra er afspraken zijn gemaakt over de Grondwet, nog voor deze ronde verder zou gaan met inhoudelijke gesprekken. Timmermans vreesde dat NSC, BBB en VVD anders 'ergens ingerommeld' worden. Maar een tussentijds debat vonden de formerende partijen niet nodig. Het kwam niet in de opdracht aan de informateur te staan.
De oppositiepartijen hebben intussen zo'n beetje allemaal de indruk dat de formatie al ver op streek is. GroenLinks-PvdA vermoedt dat de rechtsstaatparagraaf al is afgerond, aangezien er aan de formatietafel ook al gepraat wordt met financieel experts. De fractie tast echter in het duister over 'de knip' en of die wel hard is gemaakt.
Dat is ook de zorg van Ouwehand: "Het grote pijnpunt in deze formatie blijft dat Plasterk geen antwoord geeft of er wel of niet een knip is gemaakt tussen de rechtsstaat en de inhoudelijke gesprekken. Of dat die onderwerpen toch door elkaar zijn gaan lopen. Dat is een slecht teken en maakt de zorgen over de rechtsstaat alleen maar groter."
D66-fractievoorzitter Rob Jetten uitte in december al dezelfde zorgen. De fractie voorziet een probleem als informateur Plasterk zich op dit punt niet aan de opdracht zou houden, waarbij het eindverslag cruciaal is. Jetten zei in de Tweede Kamer dat hij vreest dat de formatie "een glibberig pad opgaat, waarbij fundamentele grondrechten en vrijheden kunnen worden uitgeruild tegen andere onderwerpen". De informateur moet over die gesprekken uitgebreid informatie geven, waarschuwde Jetten.
Ook de rechtse fractie JA21 hecht belang aan de afgesproken volgorde van 'eerst de discussie over de rechtsstaat, dan pas de inhoud'. Fractievoorzitter Joost Eerdmans zegt dat "de formerende partijen zich daaraan hebben gecommitteerd. Die knip is belangrijk." Hoewel Eerdmans ook benadrukt dat hij een goed gevoel heeft bij de formatie vanwege de onderwerpen die nu op tafel liggen.
Omtzigt moet nu op z'n minst aangeven of er wel of geen overeenstemming is over de rechtsstaat, zo klinkt het bij GroenLinks-PvdA.
Omtzigt kan zich opmaken er door andere fracties nog vaak aan herinnerd te worden hoe hij eerder pleitte voor maximale openheid en aandacht voor de Grondwet. Tussentijdse rapportage over de rechtsstaat-gesprekken vond hij in de formatie echter niet nodig. Er is "geen land ter wereld waar zoveel wordt gerapporteerd over een formatie als in Nederland". Hij herinnerde journalisten er deze week aan dat er na elke formatiefase een debat is. Dat is een breuk met het verleden.
Op vragen van de media of 'deel 1' over de rechtsstaat dan is afgerond, reageerde hij afwerend. Pas in februari komen er mededelingen. "Maar als we zeggen dat we doorwerken, dan snappen mensen echt wel waarmee we bezig zijn."
Over de voortgang in de kabinetsformatie wordt uiterlijk in de week van 12 februari meer duidelijk. Dan wordt het eerste verslag uitgebracht door informateur Ronald Plasterk. Het is het moment dat de vier partijen duidelijkheid verschaffen of ze bereid zijn samen een coalitie te vormen, en in welke vorm. Daarbij moet Nieuw Sociaal Contract zich definitief uitspreken of de garanties over de rechtsstaat voldoende zijn.
Informateur Plasterk verwacht dit debat voor het voorjaarsreces, dat vrijdag 16 februari begint. Tussen PVV, VVD, NSC en BBB gaat het aan de formatietafel soms stevig aan toe, zei Plasterk deze week, "een goed teken". De partijen willen er volgens hem graag met zijn vieren uitkomen. "Maar daarmee is niet gezegd dat het lukt."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen