‘We bouwen een heleboel infrastructuur in Afrika, maar dit is een andere manier om mensen te verbinden.’ Genietend van een Africa Cup-wedstrijd greep de Amerikaanse buitenlandminister en voetbalfanaat Antony Blinken tijdens zijn bezoek aan Ivoorkust maandag de kans om ‘goed nieuws en positieve ontwikkelingen’ voor het voetlicht te brengen.
Met oplaaiend terrorisme in de Sahel, politieke instabiliteit na een reeks staatsgrepen en het verwateren van de westerse invloed in Afrika ten gunste van Rusland en vooral China had Blinken loodzware onderwerpen op zijn agenda. Het was dus zaak de ‘positiviteit’ van Afrikaanse democratieën onder de aandacht te brengen tijdens zijn reis door Ivoorkust, Kaapverdië, Nigeria en Angola.
Over de auteur
Marije Vlaskamp schrijft voor de Volkskrant over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
De Amerikanen leren dit van China, dat zijn populariteit deels dankt aan het optimisme waarmee Chinese politici en zakenmensen Afrika zien als één grote verzameling kansen. In de ban van Afrikaans topvoetbal zat Blinken dus op een van de 20 duizend stoelen van een prachtig, gloednieuw stadion. Dat het gebouwd is door Chinese bedrijven met Chinees geld, net als vele tientallen andere stadions in voetbalminnend Afrika, leek hem niet te deren.
De media verslaan ons Afrika-beleid als een voetbalwedstrijd tussen China en de Verenigde Staten, klaagde zijn Afrika-diplomaat Molly Phea voor vertrek. Nu Washington en Beijing na een periode van gierende spanningen proberen rustiger naast elkaar te bestaan is het niet het moment voor openlijke wedijver met China.
Blinkens bezoek aan Ivoorkust volgt op dat van Wang Yi, zijn Chinese ambtgenoot. Al 34 jaar begint elke Chinese minister van Buitenlandse Zaken het jaar met een tournee door Afrika, dit jaar naar Egypte, Tunesië, Togo en Ivoorkust. Net als Blinken koos Wang landen aan de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan.
Het oosten en zuiden waren het zwaartepunt van Chinese investeringen op het Afrikaans continent, maar volgens Chinese Loans to Africa Database, die Chinees leengedrag in kaart brengt, gaat sinds 2021 het meeste Chinese geld naar West-Afrika. Wangs tournee ging niet gepaard met fanfare over nieuwe samenwerking. Dat bewaart China voor zijn eigen Afrika-top later dit jaar.
Nu is het aan de VS de Amerikaanse zichtbaarheid te vergroten. Projecten zoals een Kaapverdische haven die meer dan tien jaar geleden met Amerikaanse hulpgelden is gebouwd, zijn inmiddels wat vergeten. Bij investeringen in infrastructuur denkt de gemiddelde Afrikaan tegenwoordig allereerst aan China, en niet alleen wegens de voetbalstadions. China bouwt ook havens, spoorlijnen, wegen, fabrieksterreinen, internetverbindingen.
Afrikanen weten ook wat ze aan Rusland hebben. Niger, Mali en Burkina Faso hebben na staatsgrepen hun militaire samenwerking met Europese landen ingeruild voor veiligheidsassistentie van Russische huurlingenlegers.
Wat de VS willen en kunnen doen nu ze na een lange periode van verwaarlozing beloven ‘helemaal voor Afrika te gaan’ is echter minder duidelijk. Nu Joe Bidens agenda overloopt door de Amerikaanse verkiezingen en twee grote conflicten, staat Blinken voor de taak het Afrikabeleid neer te zetten. Geen gemakkelijke opgave: al kwamen vorig jaar zeventien Amerikaanse regeringsvertegenwoordigers langs, Afrikaanse leiders hadden het gewaardeerd als een Amerikaanse president zelf de Amerikaanse betrokkenheid met een bezoek had bekrachtigd. Zeker omdat Donald Trump, die deze regio aanduidde als ‘shithole countries’, in de race is voor het presidentschap en Afrika geen idee heeft hoelang de hernieuwde Amerikaanse belangstelling zal duren.
Met alle Amerikaanse, Russische en Chinese activiteiten dringt de vraag zich op hoe Afrikaanse landen beter hun voordeel met die internationale interesse kunnen doen. Regionale reuzen zoals Nigeria kunnen uitgroeien tot mondiale spelers, mits ze strategischer te werk gaan, schrijft Cobus van Staden, hoofdredacteur van de gespecialiseerde website China Global South Project. ‘Maar we (Afrikaanse landen, red.) bleven China gebruiken zoals een verongelijkte vrouw een buitenechtelijke affaire gebruikt om haar man jaloers te maken. En op dat moment besloot China te veranderen. Dat voelen we nu.’
Nu de Chinese economie met problemen kampt en Afrikaanse landen tobben met een hoge schuldenlast, heeft Beijing de bakens verzet. Leende China in het piekjaar 2016 nog 28,4 miljard dollar aan Afrikaanse landen, volgens China Initiative, een onderzoeksgroep van de Universiteit van Boston, droogde die geldstroom in 2022 op tot bijna een miljard dollar.
De megaprojecten waarmee China naam maakte in Afrika worden dan ook afgeslankt tot wat de Chinese leider Xi Jinping ‘mooie, kleine en groene projecten’ noemt. Bijvoorbeeld door niet zonder meer alles nieuw te bouwen en lukraak in elke sector te investeren. Zo breiden Chinese bedrijven drie bestaande havens aan de Afrikaanse westkust uit. Andere Chinese ondernemers richten zich op groeisectoren, zoals de digitale economie en mobiliteit. Denk aan elektrische auto’s en scooters.
Juist deze Chinese accentverschuivingen bieden kansen voor de VS, want de Afrikaanse behoefte aan infrastructuur is nog lang niet verzadigd. Om het effect van de economische veranderingen in China op te vangen zijn de Afrikaanse economieën bovendien juist gebaat bij extra samenwerking met andere internationale partners. Als aanvulling op wat de Chinezen al doen, niet als concurrentie met Beijing.
Met dat idee in zijn achterhoofd deed Blinken zijn best vergelijkingen met China uit de weg te gaan. Concurreren met de Russen op het gebied van assistentie bij veiligheidsproblemen deed hij volop. ‘In Afrikaanse landen waar Wagner veiligheidsondersteuning aanbiedt zien we de problemen met onveiligheid duidelijk toenemen,’ aldus Blinken.
Washington doet dan ook 45 miljoen dollar bij de 300 miljoen dollar die de VS de afgelopen twee jaar uitgaven om West-Afrikaanse kustgebieden politiek stabiel en democratisch te houden. Dan merken Afrikaanse landen vanzelf wie ze het beste in huis kunnen halen: Russische huurlingen of Amerikaanse militairen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden