In 2023 kostte een boek gemiddeld 15,84 euro, vormde Hemelvaart een opvallend piekmoment in de verkoop, had het kookboek het zwaar en hield de Nederlandse literatuur zich maar moeizaam overeind. De belangrijkste boekverkooptrends over 2023, in cijfers.
De Nederlander kocht in 2023 gemiddeld 2,5 boek en leende er 3,3; in totaal consumeerde hij dus ruim 5 hele boeken. Best veel, maar beduidend minder dan de Duitser, die in 2023 gemiddeld 4 boeken kocht en er ook 4 leende. Het afgelopen jaar gingen er in Nederland 43 miljoen boeken over de (al dan niet virtuele) toonbank, net iets meer dan in 2022. De afzet steeg daarmee voor het vierde jaar op rij licht. De omzet steeg meer, met ruim 3 procent naar 685 miljoen euro. Daarbovenop komen nog de e-books en luisterboeken via streamingdiensten: exacte cijfers ontbreken, maar in die markt zit flinke groei.
Donderdag presenteerde CPNB, het marketing- en communicatiebureau voor het boekenvak, de cijfers over het jaar 2023. Die cijfers worden sinds 2006 bijgehouden door marktonderzoeksinstituut GfK. In 2012 kochten Nederlanders 45 miljoen boeken, maar daarna daalde het aantal snel. In 2014 werd met 37 miljoen verkochte boeken een dieptepunt bereikt, sindsdien is de trend licht stijgend.
Over de auteurs
Serena Frijters is datajournalist voor de Volkskrant. Ze analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers. Ook maakt ze datavisualisaties. Wilma de Rek is chef Boeken bij de Volkskrant. Ze publiceerde een aantal non-fictietitels, waaronder Van big bang tot burn-out.
Vorig jaar was het grote nieuws de opvallende toename (19 procent) van de verkoop van anderstalige – met name Engelstalige – boeken. In 2023 bedroeg die groei nog maar 2 procent. Grote verliezers zijn kookboeken en andere ‘non-fictie vrije tijd’, zoals hobbyboeken. Kinderboeken zitten juist in de lift, fictie kabbelt na een lichte toename in de coronajaren voort. De top-100 van bestverkochte boeken in Nederland bevat weinig Nederlandse literatuur: net als in 2022 staan er maar negen oorspronkelijk Nederlandse romans in.
Verder valt op dat de vaak genoemde ontlezing in de cijfers achterblijft bij de verwachting. Weliswaar is het aantal lezers dat zegt nooit een boek ter hand te nemen iets toegenomen, maar die groei is minder groot dan vijf jaar geleden werd verwacht. Een ruime meerderheid leest: van de Nederlandse bevolking (14-plus) leest de helft af en toe een boek en dan nog eens 32 procent van de mensen drie tot zes keer per week. Audio- en e-boeken zijn daarbij inbegrepen.
Net als de rest van het leven worden boeken duurder, een gemiddeld boek kost nu 15,84 euro. Maar een troost voor de lezer is er ook: boeken stijgen een stuk minder snel in prijs dan de dagelijkse boodschappen.
Nog een opvallende trend: de omloopsnelheid van boeken wordt steeds hoger. Werd in vroeger tijden een boek van twee maanden oud nog volop verkocht, tegenwoordig is het gemiddeld acht weken na verschijnen gedaan met de verkoop. Dat betekent voor uitgevers en schrijvers dat het moment van uitbrengen van een boek almaar belangrijker wordt. Klassieke kinderboeken zijn langer houdbaar – met als topper Rupsje Nooitgenoeg van Eric Carle uit 1977, dat al decennia dapper standhoudt.
Piekmomenten in de verkoop zijn het begin en het einde van de vakanties, met name de zomer en herfst, maar ook het hemelvaartsweekend. De meeste boeken worden nog altijd in december verkocht, met een lange aanloop vanaf oktober: in het vierde kwartaal van 2023 haalden de boekhandels eenderde van hun omzet binnen.
Hieronder ziet u acht van de opvallendste boekentrends in cijfers en grafieken.
De veelgenoemde ontlezing is in de harde cijfers nog niet echt terug te zien. Dat is met dank aan de De zeven zussen van Lucinda Riley, waarvan het laatste deel (Atlas) in 2023 verscheen, en het grote aantal verkochte zelfhulpboeken. De afzet (het aantal verkochte boeken) blijft al jaren ongeveer gelijk, en is dit jaar zelfs weer licht gestegen, met 0,1 procent.
Net als asperges en nieuwe haring heeft de boekenmarkt een duidelijk seizoenspatroon. Rond Kerst en Sinterklaas worden verreweg de meeste boeken verkocht. Maar ook elders in het jaar zijn er piekmomenten. De aanloop naar de zomervakantie en Vaderdag springen er traditioneel uit, volgens CPNB. In 2023 bleek dat zelfs een enkel boek het verschil kan maken: in 2023 was er in mei een ware piek toen het eerdergenoemde Atlas van Lucinda Riley werd uitgebracht.
Het zal niet alleen aan #BookTok liggen (boekentips op TikTok), maar in tegenstelling tot wat u misschien denkt, bevinden zich onder tieners en twintigers minder ‘nooitlezers’ dan onder vijftigers. Van de 14- tot 24-jarigen leest 13 procent nóóit een boek, dat is het minst van alle leeftijdsgroepen. Het lezen kan ook voor school zijn, natuurlijk. Bij 65-plussers zijn de meeste veellezers te vinden, die één keer per week een boek openslaan.
De prijs van boeken neemt toe, maar minder snel dan de algemene inflatie. De lezer betaalde in 2019 14,19 euro voor een gemiddeld boek, inmiddels is dat met ruim anderhalve euro gestegen naar 15,84 euro. Dit betekent dat de prijzen met 12 procent zijn gestegen, terwijl het algehele prijspeil voor consumenten in die jaren met bijna 20 procent omhoogvloog. Het lied van ooievaar en dromedaris van Anjet Daanje was het duurste boek in de top-100, met 37 euro net een cent prijziger dan Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer.
De verkoop van informatieve non-fictie, zoals kook- en hobbyboeken, daalt snel, mogelijk door de concurrentie van internet. Kinderboeken hebben daar geen last van, die afzet stijgt al jaren.
In onderstaande grafiek ziet u in vogelvlucht de trends in de Nederlandse boekentop-100 van 2023. Oorspronkelijk Nederlandstalige literatuur is met negen titels schaars in de lijst. Thrillers, zelfhulpboeken en werken voor kinderen komen veel vaker voor. Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer is het bestverkochte Nederlandse literaire boek.
Nieuwe boeken zijn populair: meer dan de helft van de boeken in de top-100 is in 2023 uitgegeven. Maar voor kinderboeken zijn juist de klassiekers in trek. De drie titels uit de vorige eeuw in de lijst zijn allemaal voor (zeer) jonge lezers.
Het is oneerlijk verdeeld in schrijversland. Voor veel auteurs is het een droom om in de top-100 van bestverkochte boeken terecht te komen, anderen staan er twee keer of vaker in. Ook hier komen we Lucinda Riley tegen: met tien van de honderd titels is zij verreweg de boekenkoningin van 2023 in Nederland. Maar ook Hanneke de Zoete drukt met de kinderboeken over de Zoete Zusjes een stempel op het boekenjaar: zij komt vier keer voor in de lijst.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden