‘Laten we in beslag genomen cocaïne niet vernietigen, maar op legale en gecontroleerde wijze verstrekken aan gebruikers. Als experiment. Dan neem je criminele organisaties de wind uit de zeilen, en zorg je dat gebruikers verzekerd zijn van schone drugs.’ Het idee komt van Martin Jelsma, een van de sprekers op ‘Dealing with Drugs’, een internationale conferentie die vandaag in Amsterdam wordt gehouden. De bijeenkomst, een initiatief van burgemeester Femke Halsema, gaat niet over de vraag óf middelen als cocaïne en xtc gereguleerd moeten worden, maar over de vraag hoe.
‘Regulering moet niet verward worden met legalisering’, zegt Halsema aan de vooravond van de conferentie. ‘Het kan ook gaan om medische verstrekking, of een monopolie van de overheid op productie en handel.’ Ze vindt het hoog tijd voor een radicaal andere koers. ‘Iedereen kan zien dat de internationale strijd tegen drugs de samenleving en de economie beschadigt en ondermijnt. De maatschappelijke, financiële en rechtsstatelijke kosten rijzen de pan uit.’
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
Cijfers geven Halsema gelijk. Ruim een halve eeuw nadat Richard Nixon de ‘war on drugs’ uitriep, is de cocaïneproductie tot recordhoogte gestegen. Ook het aantal drugsgebruikers groeit. Volgens de internationale denktank Global Commission on Drug Policy besteden regeringen jaarlijks 92 miljard euro aan de oorlog. De grote winnaars zijn drugscriminelen, met een jaaromzet van naar schatting 460 miljard euro.
Halsema nodigde academici, bestuurders en ervaringsdeskundigen uit om van gedachten te wisselen over alternatieven. Zo komen ambtenaren uit het Zwitserse Bern hun vergevorderde plannen voor legale cocaïnehandel toelichten. Ook de burgemeester van de Colombiaanse hoofdstad Bogotá is aanwezig. Colombia zou een rol kunnen spelen bij de productie van ‘fairtrade-cocaïne’, nu nog verre toekomstmuziek.
‘Het debat over de noodzaak van een ander drugsbeleid is de laatste jaren in een stroomversnelling geraakt’, aldus Jelsma, oprichter en directeur van het drugsprogramma van de internationale denktank Transnational Institute. ‘Veel landen hebben de cannabismarkt gereguleerd, en beleidsmakers zien dat het zowel de volksgezondheid als de veiligheid ten goede komt. Dat fungeert als breekijzer voor de discussie over andere drugs.’
Vorig jaar adviseerde de mensenrechtencommissaris van de Verenigde Naties voor het eerst om drugsmarkten onder staatscontrole te brengen, om zo de macht van drugskartels, criminaliteit en geweld in te dammen. ‘Dat was vijf jaar geleden ondenkbaar’, aldus Jelsma.
Ook Floor van Bakkum, manager preventie bij verslavingszorginstelling Jellinek, vindt het tijd voor verandering. Ze benadrukt daarbij het belang van maatwerk. ‘Ieder middel vergt een eigen aanpak’, zegt ze. ‘Cannabis, xtc en lsd zijn veel minder verslavend dan bijvoorbeeld cocaïne, daar moeten we rekening mee houden.’ Van Bakkum zou ook niet alles in één keer vrijgeven. ‘Het moet stap voor stap, stof voor stof, met voortdurende monitoring.’
Daarbij valt te leren van fouten uit het verleden. De handel in alcohol en tabak, beide in de top vijf van meest verslavende drugs, is overgelaten aan commerciële bedrijven die decennialang reclame mochten maken voor hun schadelijke producten. ‘Ik ben tegen marktwerking als het gaat om drugshandel’, aldus Van Bakkum. ‘Ontmoediging van gebruik en preventie is essentieel.’
Tegenstanders vrezen dat drugs door regulering genormaliseerd worden, en dat het gebruik zal toenemen. Voorstanders wijzen erop dat illegale drugs ook nu al heel makkelijk te verkrijgen zijn. ‘In Amsterdam heb je sneller een gram coke in huis dan een pizza’, aldus Jelsma. ‘Juist door te reguleren, kun je invloed uitoefenen. Met een leeftijdsgrens bijvoorbeeld, zoals bij alcohol.’
Van Bakkum verwacht niet dat het reguleren van drugs invloed zal hebben op het aantal mensen met een verslaving. ‘Wel kunnen we de kwaliteit van de middelen beter controleren, waardoor de risico’s afnemen’, zegt ze. ‘En voor mensen met problematisch gebruik wordt de drempel om hulp te zoeken lager.’ Ze pleit niet voor meer drugsgebruik, wel voor meer grip. ‘Nu laten we het over aan criminelen.’
Critici wijzen er ook op dat het alleen werkt als de hele wereld meedoet, en het is vooralsnog ondenkbaar dat landen massaal meegaan in een nieuwe koers. ‘We zitten vast aan VN-verdragen’, erkent Jelsma. ‘Binnen die verdragen is wel ruimte voor legaal medisch gebruik, of voor afspraken met kleinere groepen landen’, zegt hij. ‘Het is een lange weg. Maar we bewegen de goede kant op.’
‘We moeten de manier waarop we over drugs denken veranderen’, vindt Yarin Eski, criminoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het debat wordt volgens hem doodgeslagen door de morele aanname dat drugsgebruik per definitie slecht is. ‘Je moet andere vragen stellen. Waarom gebruiken mensen? Wanneer, hoeveel en hoe vaak? Daarover moeten we een open gesprek voeren.’
Eski deed onderzoek naar hoe illegale drugs via de havens ons land binnenkomen. ‘De jongens die de drugs binnenhalen zijn piepjong, ik noem het kindsoldaten’, zegt hij. ‘En als er eentje wordt opgepakt, staat de volgende alweer klaar.’ Hij pleit voor wereldwijd legaliseren. ‘Dan kunnen we accijnzen heffen, die we weer kunnen gebruiken om bijvoorbeeld de politie en zorg te versterken.’
Het lijkt geen logisch moment voor deze conferentie, in Den Haag is weinig animo voor een andere koers. De formerende partijen willen de drugsoorlog juist intensiveren, de PVV pleit voor keihard straffen van zowel dealers als gebruikers. ‘Als ik rekening moet houden met politieke sentimenten, dan is het nooit een goed moment’, aldus Halsema.
Ook de mensen uit het veld laten hun enthousiasme niet indammen door de politieke wind. ‘Deze conferentie biedt eindelijk een mogelijkheid om in alle openheid met beleidsmakers en wetenschappers te praten over alternatieven voor het huidige beleid’, zegt Van Bakkum. ‘Een pleidooi voor reguleren is niet langer utopische borrelpraat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden