‘Ik dien het vaderland!’, roept Igor Girkin met luide stem, als de rechter hem vraagt of hij het vonnis heeft begrepen. Ze veroordeelt de voormalige legerleider van de ‘volksrepubliek’ Donetsk tot 4 jaar gevangenisstraf, die hij moet uitzitten in een strafkolonie. Op de tribune klinkt ontstemd gemompel.
Girkin (53) hoort het vonnis ogenschijnlijk stoïcijns aan vanuit zijn glazen kooi in de rechtszaal, geflankeerd door gemaskerde politiemannen met kalasjnikovs en een blaffende rottweiler naast zich. Hij zoekt oogcontact met zijn vrouw, Miroslava Reginskaja, die het dichtst bij hem zit op de publieke tribune.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Als de rechter de zaal heeft verlaten, haalt een man in camouflagetenue een rode vlag uit een plastic tasje en probeert die samen met een metgezel te ontvouwen. ‘Voor het geloof, de tsaar en de Drievuldigheid’, staat erop, boven de beeltenis van een Christushoofd. Ze worden onmiddellijk gesommeerd de vlag weer in te pakken, maar halen hem weer voor de dag op weg naar de uitgang van de rechtbank, waar ongeveer 150 sympathisanten en tientallen journalisten buiten staan te wachten.
‘Hij is een politieke gevangene, de beschuldiging tegen hem is volkomen absurd. Mijn man is een held van de ‘Russische Lente’’, zegt Reginskaja buiten de rechtbank, doelend op de onrust in Russischsprekende delen van Oekraïne die in 2014 begon en al snel uitliep op een regelrechte oorlog. Girkin heeft meermalen erkend dat hij zelf het startschot gaf voor die oorlog en dat zonder hem ‘er geen oorlog was geweest’. Tijdens die oorlog werd in juli 2014 vlucht MH17 neergehaald, waarvoor Girkin in 2022 in Nederland bij verstek tot levenslang is veroordeeld.
‘Ik heb er gewoon geen woorden voor wat de machthebbers met hem doen’, vervolgt Reginskaja. Dan, luidkeels, zich richtend tot de menigte: ‘Vrijheid voor Strelkov!’ De leuze wordt even kort gescandeerd, ten antwoord. Strelkov is de geuzennaam van Girkin, een naam waar hijzelf de voorkeur aan geeft en die ook zijn achterban steevast hanteert.
Er is veel politie op de been en naast de rechtbank staat een arrestantenwagen klaar. Al snel worden twee sympathisanten van Girkin afgevoerd, omdat ze op de trappen van de rechtbank een plakkaat waarop om zijn vrijlating werd gevraagd omhooghielden. De overige aanwezigen houden zich wijselijk op de vlakte.
Girkin is formeel veroordeeld wegens ‘oproepen tot extremisme’, op basis van berichten die hij eind vorig jaar op Telegram plaatste. Een bericht ging over niet uitbetaalde soldij, een ander opperde de mogelijkheid de Krim weer af te staan aan Oekraïne. Maar als werkelijke reden wordt alom de groeiende kritiek gezien die hij uitte op het verloop van de strijd in Oekraïne – Girkin vond dat Rusland nog harder moest optreden – en op president Poetin persoonlijk.
Zijn advocaat Gadzji Aliëv noemt het vonnis ‘onwettig en onrechtvaardig’. ‘De enige reden dat Girkin die omstreden post heeft geschreven was om muiterij te voorkomen en te helpen bij het uitbetalen van soldij’, aldus Aliëv. ‘Zijn post bevatte geen enkele oproep tot extremistische activiteiten, en hij had ook geen motief daarvoor.’
Jevgeni Skripnik, een gezette man in camouflagejas (‘militaire roepnaam Vaandel’), noemt zichzelf ‘een vriend van Igor Strelkov’. ‘Ik heb met hem gevochten in Transnistrië in 1992 en in Slavjansk in 2014’, zegt Skripnik. ‘Het Westen kan blij zijn, hun belangrijkste vijand zit nu achter de tralies, ze kunnen opgelucht ademhalen. De poorten staan open voor hun interventie, niemand zal ze nog tegenhouden.’ In Oekraïne is het feest, besluit hij. ‘Vandaag hebben ze hun vijand eindelijk opgesloten.’
De zittende macht in Rusland wordt door de aanwezigen opvallend vaak ‘liberaal’ genoemd. ‘Je hebt actieve en passieve liberalen. De passieve zitten in het Kremlin, de actieve proberen daar opnieuw binnen te komen’, zegt Michail Polynkov, die zich ook een ‘vriend en strijdmakker van Strelkov’ noemt en een Telegramkanaal beheert onder de naam ‘Soldatenwaarheid’. Polynkov was een actief pleitbezorger van Girkins kandidaatstelling voor deelname aan de presidentsverkiezingen. Dat initiatief mislukte, doordat er geen notaris kwam opdagen om de handtekeningen van de initiatiefnemers te verifiëren. ‘De notaris werd niet toegelaten tot de bijeenkomst voor Strelkov’, zegt Polynkov. ‘Dat was in strijd met de wet. Hij had daar het volste recht toe.’
Arkadi Goldin, historicus, is lid van een actiegroep ter ondersteuning van Girkin, die hij ‘een Russische held’ noemt. ‘Hij heeft vijf oorlogen achter de rug. Hoe kun je zo iemand niet steunen?’ Voor Goldin lijdt het geen twijfel dat Girkin enkel vast zit ‘om zijn harde en compromisloze kritiek op de zittende macht’. Die ziet hem volgens Goldin ‘als een potentieel gevaar’. ‘Op dit moment is hij voor hen natuurlijk niet echt gevaarlijk. Maar als iemand die Russische patriotten met kritiek op de autoriteiten om zich heen verzamelt, kan hij dat wel worden.’
Girkin was aanvankelijk loyaal aan het Kremlin, net als Jevgeni Prigozjin, de baas van het Wagner-huurlingenleger die afgelopen zomer met zijn troepen optrok richting Moskou en kort daarop in augustus met zijn privévliegtuig neerstortte. Of Goldin een parallel ziet? ‘Misschien, hoewel die twee heel verschillend waren. Strelkov veroordeelde de acties van Prigozjin en zou zich waarschijnlijk nooit zo hebben gedragen, zelfs als hij daartoe de technische middelen had gehad. Maar het is zinloos dat aan de machthebbers uit te leggen, die hebben hun eigen logica.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden