Wat moet het vreemd zijn om je eigen boek verfilmd te zien. Alice Walker schreef erover in 2007, in een voorwoord bij haar roman The Color Purple – een klassieker uit 1982, talloze malen herdrukt en bekroond met de Pulitzerprijs. In 1985 werd het boek verfilmd door Steven Spielberg, en vele jaren later besloot Walker die film opnieuw te gaan kijken.
Er is veel wat haar stoort. Het veld met paarse bloemen aan het begin van de film: die bloemen groeien niet in Georgia, waar het verhaal zich afspeelt. Het grote huis van ‘Mister’, de buitengewoon onaangename echtgenoot van hoofdpersoon Celie: staat helemaal niet in het boek. Dat imposante postuur van Mister, gespeeld door Danny Glover: klopt niet, want in haar roman is hij een iel mannetje.
Zo gaat het nog even door. Het is een goedgehumeurde opsomming, Walker snapt heus wel dat een verfilming veranderingen met zich meebrengt. Een film is een ander ding. En gelukkig, verzucht de auteur, is het boek er nog. Dat blijft altijd bestaan, wat er verder ook uit voortkomt.
Over de auteur
Pauline Kleijer schrijft voor de Volkskrant over film.
The Color Purple heeft nogal wat levens gekregen. Na de film van Spielberg (met een hoofdrol voor de toen nog onbekende Whoopi Goldberg en een opvallende bijrol voor Oprah Winfrey) kwam er een succesvolle Broadwaymusical, of eigenlijk twee. De eerste werd opgevoerd in 2005, tien jaar later volgde een nieuwe versie met deels dezelfde liedjes, maar een volledig andere enscenering. En nu is er de filmmusical, gebaseerd op de theatermusicals én de eerdere film én natuurlijk het boek van Walker.
Dat The Color Purple zo’n lange adem heeft, is niet verrassend. Het verhaal van Celie, die aan het begin van de 20ste eeuw opgroeit in een zwarte gemeenschap in het Amerikaanse zuiden, is onthutsend, meeslepend en uiteindelijk ook hoopgevend. Als jonge tiener wordt Celie verkracht door de man die ze haar vader noemt. Ze wordt tweemaal zwanger. De baby’s worden bij haar weggehaald en Celie wordt uitgehuwelijkt aan Mister, een horkerige weduwnaar met jonge kinderen, die eigenlijk zijn oog had laten vallen op Celie’s jongere zus Nettie.
Mister behandelt Celie als een voetveeg. Nettie, die behalve haar zus ook haar beste vriendin is, wordt verjaagd uit Celie’s leven, maar twee andere vrouwen nemen een belangrijke plaats in: de opstandige Sophia, getrouwd met Celie’s oudste stiefzoon, en de wereldse zangeres Shug Avery, een oude vlam van Mister.
Alice Walkers The Color Purple is een brievenroman, waarin we de ontwikkeling van Celie gedurende zo’n veertig jaar op de voet volgen. Het is niet eenvoudig om zo’n veelomvattend en persoonlijk verteld verhaal te verfilmen. De Nederlandse scenarioschrijver Menno Meyjes, die het script schreef voor Spielberg, bleef dicht bij het boek door onder meer een voice-over te gebruiken. Toch moest er ook veel geschrapt worden, met wat ruwere karaktertekeningen tot gevolg.
Zijn scenario leverde Meyjes een Oscarnominatie op, maar ook kritiek. De zwarte mannen in de film zouden er te slecht afkomen, te veel beantwoorden aan negatieve stereotypen – waarbij het een rol speelde dat twee witte mannen, Meyjes en Spielberg, de auteurs waren. En waar was eigenlijk Celie’s romantische verhouding met Shug gebleven? Eén kuise kus, veel meer liet de film niet zien van deze door Walker expliciet beschreven lesbische relatie. Spielberg gaf later toe dat hij te voorzichtig was geweest, vooral uit commerciële motieven. Hij was bang dat seksscènes een te hoge leeftijdskeuring zouden opleveren.
Een tweede verfilming is dus geen slechte zaak. Elke tijd kent zijn beperkingen, en 1985 is lang geleden. De nieuwe makers van The Color Purple zijn Blitz Bazawule, een Ghanese muzikant en filmmaker, en Marcus Gardley, Amerikaans dichter, toneelschrijver en filmscenarist. Steven Spielberg en Oprah Winfrey produceerden de film – een teken dat deze remake zich niet per se afzet tegen de eerdere versie.
The Color Purple uit 2023 legt vooral andere accenten. Het loodzware lot van Celie, gespeeld door Fantasia Barrino, wordt luchtiger gebracht. Dat komt natuurlijk door de vele musicalliedjes, die het melodrama verzachten, maar ook door de nadruk op Celie’s spirituele reis. The Color Purple is vaak beschreven als een feministische roman, waarin vrouwen elkaar steunen en verheffen. Maar het is ook een religieus boek, in de zin dat Walker een hogere macht beschrijft die zich toont in de natuur en in de mens. Niet de God uit de Bijbel – tot wie Walkers Afrikaanse voorouders zich gedwongen moesten bekeren – maar een godsgevoel.
In de filmmusical, waarin blues en gospel samengaan, krijgt de religieuze boodschap ruim baan. Ondertussen is er van lesbische liefde nog steeds weinig te merken. De relatie tussen Shug en Celie wordt wel bezongen, maar nauwelijks getoond. Wat ook in de verdrukking raakt tussen alle fraai aangeklede en gechoreografeerde zang- en dansnummers, is Celie’s stille verdriet. Vaak lijkt de film meer om Shug en Sophia te draaien dan om Celie. Pas wanneer ook zij voor zichzelf opkomt, een sterke vrouw wordt, mag ze een solonummer zingen.
Misschien maakt dat deze versie van The Color Purple wel bijdetijds. De film is een uitbundige lofzang op individuele veerkracht, geloof en optimisme. Dat is aanstekelijk, maar tegelijk vlakt het de vertelling af. De akelige diepten en krochten die Walker in haar boek wel verkende, zijn weggepoetst.
Wat Alice Walker er zelf van vindt? In interviews heeft de auteur al laten weten dat ze blij is met de nieuwe verfilming, vooral omdat er íets meer ruimte is voor queer romantiek dan in de versie uit 1985. Toch is het goed mogelijk dat ze ook deze keer een lijst met fouten heeft bijgehouden. En stiekem heeft gedacht: gelukkig is het boek er nog.
Musical
★★★☆☆
Regie Blitz Bazawule
Met Fantasia Barrino, Danielle Brooks, Taraji P. Henson, Colman Domingo, Halle Bailey.
140 min., in 116 zalen.
Steven Spielbergs The Color Purple ontving in 1986 maar liefst elf Oscarnomaties, waaronder die voor het beste scenario, geschreven door de Nederlander Menno Meyjes. De uitreiking viel tegen: in geen enkele categorie werd gewonnen — nog steeds een (gedeeld) negatief record. Of de nieuwe filmmusical The Color Purple er wel in slaagt een Oscar mee naar huis te nemen, is twijfelachtig. Dinsdag werd bekend dat de film maar één keer genomineerd is. Danielle Brooks, die Sophia speelt, neemt het in de categorie beste vrouwelijke bijrol op tegen onder anderen Emily Blunt (Oppenheimer) en Jodie Foster (Nyad).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden