Voordat Michael Mann de diepte in wil over zijn nieuwe speelfilm, is er één ding dat hij nog even wil benadrukken: ‘Noem het alsjeblieft geen racefilm! Dat heb ik al veel te vaak teruggelezen in interviews en recensies. Dus nog één keer: Ferrari is géén racefilm!’
Bijzonder is het wel, dat een film met een van de beroemdste sportautomerken in de titel nadrukkelijk géén racefilm mag heten. Maar eerlijk is eerlijk: de twaalfde speelfilm van Amerikaanse regisseur Michael Mann (Thief, Heat, The Insider) is inderdaad veel meer dan een ‘vroemvroemfilm’.
Over de auteur
Alex Mazereeuw schrijft voor de Volkskrant over film en televisie. Eens in de vijf weken is hij tv-recensent.
Mann richt zich in Ferrari op drie turbulente maanden in het leven van autofabrikant, ondernemer en vrouwenjager Enzo Ferrari (Adam Driver). Het is zomer 1957, en Ferrari (1898-1988) bereidt zijn team van racecoureurs voor op de ‘Mille Miglia’, een autorace van duizend mijl op de open weg. Een overwinning moet de financiële toekomst van Ferrari veiligstellen, nu het bedrijf op de rand van een faillissement staat.
Maar ook op persoonlijk vlak zijn er talloze uitdagingen voor Enzo Ferrari. Het huwelijk met zijn vrouw Laura (Penélope Cruz) staat op klappen, het stel rouwt om hun vroeggestorven zoon Dino, en dan is er nog de vraag of Enzo de bij zijn minnares (Shailene Woodley) verwekte zoon officieel wil erkennen.
Ferrari is daarmee melodrama, sportfilm en biopic ineen, al wil Mann ook van dat laatste label eigenlijk niets weten, zegt hij in een Zoomgesprek: ‘Als je zo’n soort film maakt, moet je in mijn optiek minstens twintig jaar uit iemands leven laten zien. Ik had nul interesse in het maken van zo’n omvangrijk, lineair biografisch drama. Ferrari had een rijk en boeiend leven, waarvan veel aspecten samenkomen in die zomer van 1957. Om een interessant levensverhaal te vertellen hoef je echt niet iemands hele leven te laten zien.’
Vanuit zijn sober ingerichte kantoor spreekt Mann opvallend gepassioneerd over zijn film. Het duurde lang voordat Ferrari er kwam. De regisseur kreeg het script van scenarist Troy Kennedy Martin (1932-2009) begin deze eeuw al op zijn bureau, maar toch kwam de financiering van het project lang niet van de grond. Volgens Mann zijn grote filmstudio’s huiverig om te investeren in alles wat raakt aan auto’s.
‘Wat ze eerder ook probeerden met dit soort films: alles flopte. Daar kwam bij dat dit een behoorlijk dure film was. Ik heb meerdere kansen gehad om het helemaal onafhankelijk te doen, met een kleiner budget, maar dan had ik te veel dingen moeten opgeven die naar mijn mening onmisbaar waren. Dit is geen film die voor 25 miljoen gedraaid had kunnen worden, no way.’ (Het uiteindelijke budget lag rond de 90 miljoen dollar, red.)
Mann liet zich niet tegenhouden. Hij bleef al die jaren gefascineerd door de ‘grootse, historische en iconische’ figuur die Enzo Ferrari was. ‘De naam, de trots, de humor: alles zat erin, maar er was ook veel dat Enzo verborg achter zijn zonnebril. Ik wilde niets liever dan áchter die zonnebril duiken tijdens die intense periode in zijn leven, die bol staat van de conflicten: de dood van zijn zoon, zijn huwelijk dat op instorten staat, de financiële problemen van het bedrijf, zijn gokverslaving.
‘En dan was er ook nog die prestigieuze Mille Miglia, de race die het bedrijf weer op de kaart moest zetten. Enzo Ferrari was een man van vele professionele successen, maar ook van veel tragiek in zijn persoonlijk leven. In de spanning tussen die twee zat een verhaal dat veel groter is dan een autorace.’
Achter de zonnebril van Enzo Ferrari kijken zónder dat het een standaard biografisch drama wordt: dat is min of meer wat Mann met Ferrari wil bewerkstelligen. De regisseur heeft een rijke geschiedenis met moeilijk te lezen protagonisten. James Caan in Thief, Robert De Niro in Heat, Russell Crowe in The Insider: het zijn mannen die volledig worden opgeslokt door hun professie, en daarbij het liefst zo min mogelijk prijsgeven van hun innerlijke wereld.
Enzo Ferrari past naadloos in die reeks briljante mannen met problemen. Aanvankelijk werden Christian Bale en Hugh Jackman genoemd voor de hoofdrol, maar uiteindelijk kwam Mann uit bij Adam Driver, die volgens hem over precies de juiste hoeveelheid ‘woeste vastberadenheid’ beschikt om de complexiteiten van Ferrari over te brengen.
‘Toen ik Adam ontmoette, voelde ik meteen de intensiteit die hij op het scherm ook altijd zo overtuigend uitstraalt. Hoewel hij een stuk jonger is dan Enzo, zien we in de film een man die het leven heeft gelééfd. Dat komt vooral door zijn extreme toewijding. Het boeit mij niet zo dat Adam fysiek niet lijkt op Enzo, dat kunnen we met wat ingrepen wel verbeteren. Nee, het gaat vooral om het innerlijke: Adam moest vóélen wie Enzo was. Goede personages beginnen altijd bij het innerlijke, nooit bij de fysieke gelijkenis.’
Die innerlijke kracht vond Mann ook in Drivers tegenspeler, Penélope Cruz. Die imponeert als rouwende moeder en bedrogen echtgenote, maar is tegelijkertijd mondig genoeg om zich niet zomaar te laten afwimpelen door haar man. ‘Ik denk dat Penélope zelf nog niet eens half weet hoe goed ze is. Het is ongelooflijk wat zij samenbrengt in Laura: zelfbewustzijn, warmte, scepsis en sarcasme, maar ook een houding waarmee ze uitstraalt dat ze niet zomaar meegaat in zijn bullshit. Dat onvermurwbare kan Penélope als geen ander overbrengen.
‘Het was een droom om met dit soort acteurs te werken, omdat Adam en Penélope in hun intensiteit elke denkbare grens opzoeken, wat je bijvoorbeeld terugziet in hun heftige ruziescènes. Daar zie je twee hoofdrolspelers die elkaar tot het uiterste durven te drijven.’
Mann komt tijdens het gesprek meerdere keren terug op alle uitdagingen die kwamen kijken bij het maken van de film. Zo nam de regisseur genoegen met een sterk verlaagd salaris, net als hoofdrolspelers Driver en Cruz. ‘Anders was het niet gelukt. Er was niet genoeg geld, en we hadden maar 58 dagen om te draaien. Voor een film van deze schaal is dat eigenlijk veel te weinig. De racescènes in de Italiaanse bergen moesten er bijvoorbeeld in één dag op staan. Het is bijna een wonder dat die zijn gelukt.’
Toch was één ding nog moeilijker, volgens Mann: het zo authentiek mogelijk vangen van het Modena van 1957. ‘In de aankleding kun je zo’n tijdsbeeld altijd wel goed neerzetten. Maar het was veel lastiger om de levenshouding van de bevolking goed te vangen. Al die mensen hebben de jaren twintig en dertig doorstaan, de Tweede Wereldoorlog, de massa-inflatie: dat doorleefde gevoel wil je vangen in de personages en hun houding naar de buitenwereld.
‘Het succes van Ferrari was voor veel Italianen, zeker in Modena, eindelijk weer iets om trots op te zijn. Toen ik in de stad rondliep, voelde ik meteen dat het een unieke plek was. Meer nog dan het tijdsbeeld moest vooral die cultuur, de trots en de pijn van de lokale bevolking, daar zo goed mogelijk kloppen.’
Minder ingewikkeld was het om de Ferrari’s zo authentiek mogelijk na te maken. Daarvoor werden volgens Mann ‘wiskundig perfecte replica’s’ ontwikkeld. Het gebruik van de originele auto’s was geen optie, omdat dit vaak extreem dure collector’s items zijn. ‘O man, die oude Ferrari’s zijn museumstukken! De esthetiek is magisch. Neem raceauto’s die in diezelfde tijd werden gebouwd, bijvoorbeeld in Engeland: als je daar nu naar kijkt, zijn die echt heel lelijk. Alle Ferrari’s uit die tijd zijn nog altijd beeldschoon, en dat moest je terugzien in de film.’
Maar hoe majestueus die auto’s ook zijn: in Ferrari spelen ze uiteindelijk ook de rol van nietsontziende antihelden, die – in lijn met de antihelden in Manns eerdere films – hun omgeving veel schade berokkenen. Ook Enzo Ferrari verloor diverse vrienden en coureurs bij ernstige auto-ongelukken, vooral omdat er in het proces van testen en innovatie geregeld iets misging.
‘Het probleem is dat alles in de Ferrari’s zo functioneel mogelijk moest zijn, met bijvoorbeeld heel smalle banden en speciale remmen die veel kracht leverden, maar ook vederlicht waren. Alles stond in dienst van de snelheid. Tijdens die Mille Miglia reden sommige coureurs op een rechte weg naar schatting 240 tot 260 kilometer per uur. Als er dan één schakeltje kapotgaat, kan dat rampzalig uitpakken, zeker op een weg die eenvoudig toegankelijk is voor publiek.’
Mann doelt op een gruwelijke scène uit Ferrari, die de boeken in kan als een van de huiveringwekkendste uit zijn oeuvre: het bloedbad dat wordt aangericht als een van de Ferrari’s op topsnelheid een technisch mankement krijgt. Daarbij vallen meerdere slachtoffers, en Mann brengt het allemaal zo realistisch mogelijk in beeld.
De regisseur volgde daarbij nauwgezet het politierapport over het ongeluk. ‘We wilden het verschrikkelijke ongeluk zo eerlijk mogelijk in beeld brengen, ook omdat het een flinke nieuwe kras betekende voor Enzo. De Mille Miglia was voor hem een moment van triomf, maar hing ook samen met immens verdriet. Gruwelijk is het zeker, maar het ongeluk past perfect in het levensverhaal van Enzo, dat altijd getekend zou blijven door succes en tragiek.’
Hoewel veel raceauto’s in Ferrari ‘perfecte replica’s’ zijn van het origineel, zien we in de film wel degelijk een échte raceauto: een Maserati 250F uit 1957, waarin een van Ferrari’s coureurs een snelheidsrecord neerzet. De Maserati werd uitgeleend door Pink Floyd-drummer Nick Mason, die een grote collectie klassieke raceauto’s bezit, met onder meer diverse Ferrari’s. De waarde van de Maserati loopt naar verluidt in de tientallen miljoenen dollars.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden