‘Extreem-rechtse politici zeggen dat wij naar Frankrijk komen om te profiteren van het systeem. Maar het is precies andersom’, zegt Ahamada Siby uit Mali. ‘Wij werken hier, betalen belasting, dragen premies af zonder dat we recht hebben op sociale voorzieningen.’ Siby woont al vier jaar zonder verblijfsvergunning in Frankrijk, in de Parijse voorstad Montreuil, en werkt in de keuken van een restaurant.
Officieel mogen migranten zonder papieren niet in Frankrijk werken, maar de praktijk is anders: zij werken zonder contract, onder valse persoonsgegevens, of voor werkgevers die niet controleren op een verblijfsvergunning. Zo kan het dat er soms wel sociale premies worden ingehouden voor migranten, maar dat ze vervolgens geen aanspraak kunnen maken op de voorzieningen. De nieuwe Franse immigratiewet, die in december door het parlement werd aangenomen, dreigt het leven van migranten nog moeilijker te maken.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Siby is niet de enige die zich daar zorgen om maakt. President Emmanuel Macron en verantwoordelijk minister Gérald Darmanin erkenden al op voorhand dat de immigratiewet mogelijk in strijd is met de Franse Grondwet. De omstreden wet draait vooral om strengere voorwaarden voor migranten, of ze nu wel of niet legaal in Frankrijk verblijven.
Zo wordt voor migranten met een verblijfsvergunning de mogelijkheid tot gezinshereniging beperkt en komt er een wachttijd voordat zij aanspraak kunnen maken op bepaalde uitkeringen en toeslagen. Die wachttijd varieert per uitkering of toeslag van drie maanden tot vijf jaar en is korter voor migranten die werken.
Kinderen die in Frankrijk zijn geboren uit niet-Franse ouders hebben straks niet langer automatisch recht op de Franse nationaliteit, en buitenlandse studenten moeten een borg betalen die garandeert dat zij na hun studie terugkeren. Ook komen er quota voor het maximaal aantal migranten en kunnen migranten zonder papieren niet langer in de noodopvang terecht.
Met name de eerste drie maatregelen zijn mogelijk in strijd met de Grondwet. Zo waarschuwen juristen dat de wachttijd voor bijvoorbeeld gezins- en huurtoeslag onderscheid maakt tussen Fransen en niet-Fransen, en daarmee in strijd is met het gelijkheidsbeginsel.
Voor de kersverse premier Gabriel Attal is het oordeel van de Grondwettelijke Raad de eerste politieke test. De wet is met veel moeite door het parlement geloodst en heeft ook binnen het kamp-Macron verdeeldheid gezaaid. Minister van Volksgezondheid Aurélien Rousseau stapte op, een deel van de parlementariërs van Macrons partij Renaissance weigerde te stemmen.
De uitspraak van de Grondwettelijke Raad is definitief: de regering zal onderdelen moeten schrappen als die in strijd worden geacht met de Grondwet. Maar organisaties die opkomen voor de situatie van migranten (met of zonder verblijfsvergunning) willen dat de hele wet van tafel gaat. Afgelopen weekend werd voor de tweede achtereenvolgende week in meer dan honderd Franse steden gedemonstreerd tegen de volgens hen xenofobe wet.
Ook migranten zonder papieren, zoals de Malinees Siby, laten steeds vaker van zich horen. In de Parijse Bourse du travail, het hoofdkwartier van de vakbonden, bereidden zij deze week hun vervolgacties voor. De migranten, veelal afkomstig uit Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara, bevinden zich in een kwetsbare positie. Velen van hen werken zonder contract of wettelijke bescherming in bijvoorbeeld de landbouw en horeca. Bij de bouw van het olympisch dorp voor de Spelen van dit jaar bleken eveneens migranten verblijfsvergunning betrokken.
Aanvankelijk zou de nieuwe immigratiewet een einde maken aan die praktijk, door migranten zonder papieren recht op verblijf te geven als ze werkzaam zijn in een sector met personeelstekorten. Daarmee moest de wet een sociaal randje krijgen. Maar in de Senaat werd ook dat voorstel aangescherpt: alleen migranten die minstens drie jaar in Frankrijk verblijven en minimaal twaalf maanden werkzaam zijn, kunnen een poging doen om in aanmerking te komen op zo’n verblijfsstatus – zonder garantie op succes, want de uitkomst kan per regio en per geval verschillen.
Voor Ahamady Siby, die een groep werkende migranten zonder verblijfsvergunning vertegenwoordigt in Montreuil, is daar niets sociaals aan. Als je al een vergunning krijgt, is dat voor de duur van één jaar. ‘Daarmee heb je als migrant nog steeds geen perspectief. Om een leven op te bouwen moet je je kunnen ontwikkelen, en dat duurt in veel beroepen meer dan een jaar. De praktijk blijft moderne slavernij.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden