Collectieve actie of chantage? Die vraag krijgt Claus Weselsky voor de voeten geworpen in een Duits praatprogramma, op het moment dat stakingen van zijn machinistenvakbond Gewerkschaft Deutscher Lokomotivführer (GDL) in 2014 voor grote chaos op het Duitse spoor zorgen. Weselsky geeft lik op stuk en trekt een miniatuurversie van de grondwet uit zijn zak. Artikel 9, paragraaf 3, daar staat het: zijn GDL maakt slechts gebruik van het recht ‘om arbeids- en economische omstandigheden veilig te stellen en te verbeteren’.
Weselsky deinst er daarbij niet voor terug om grof geschut in te zetten. In het huidige cao-conflict met het nationale spoorwegbedrijf Deutsche Bahn leggen machinisten voor zes dagen het werk neer. De staking begon woensdag en duurt tot maandag. Nog nooit in het dertigjarige bestaan van de Deutsche Bahn werd er zo lang gestaakt.
De machinisten eisen onder meer een loonsverhoging van 555 euro per maand (een toename van ongeveer 18 procent ten opzichte van startsalarissen) en een inkorting van de werkweek van 38 naar 35 uur per week. De machinisten maken ellenlange dagen, zegt Weselsky. Als Deutsche Bahn op deze voet doorgaat, wil niemand nog machinist worden.
Minstens zo opvallend als de lengte van de staking, is dat het de ‘kleine’ GDL is die het Duitse treinverkeer nu lamlegt. Alhoewel de GDL circa 80 procent van de machinisten van Deutsche Bahn vertegenwoordigt, verbleekt zijn totale ledenaantal van ongeveer 40 duizend bij dat van spoorvakbond EVG, dat ruim 185 duizend leden telt. De EVG vertegenwoordigt al het treinpersoneel, van conducteurs tot logistieke coördinatoren, en heeft daarmee een sterke positie aan de onderhandelingstafel met Deutsche Bahn.
Volgens Weselsky zit de EVG echter in de broekzak van de Deutsche Bahn. In augustus vorig jaar kwamen zij al een nieuw cao-akkoord overeen. Op solidariteit van de EVG hoeft Weselsky nu dan ook niet te rekenen. De voorman van de EVG heeft gezegd dat zijn machinisten zullen blijven rijden. De staking is voor Weselsky zo ook een manier om te laten zien dat de GDL anders dan de ‘tamme’ EVG bereid is om tot het uiterste te gaan voor zijn werknemers, en zo zijn ledenaantal ten opzichte van de EVG op te krikken.
Door die ogenschijnlijke dubbele underdogpositie van Claus Weselsky en ‘zijn’ GDL dringt een klassieke David-versus-Goliath-analogie zich al snel op: de leider van een kleine vakbond die het opneemt tegen de machtige Duitse spoorwegmaatschappij van weleer, en daarbij ook nog de grote EVG moet trotseren.
Alleen, zo klein is de 64-jarige Weselsky niet (meer). Al sinds 2008 zit hij in het zadel als hoogste baas van de GDL, waarvan hij in 1990 lid werd. Geboren in een arbeidersgezin in het Dresden van voor de val van de muur, begon hij zijn carrière als monteur van spoorvoertuigen. Later werd hij machinist, alhoewel Weselsky in het begin alleen rangeerlocomotieven mocht besturen, omdat hij geen lid was van de regerende communistische partij in Oost-Duitsland. Na de Duitse hereniging werkte hij zich gestaag op binnen de GDL. Zijn laatste trein bestuurde hij in 1992.
Het is niet de eerste keer dat Weselsky ’s lands treinverkeer ontregelt. Ook in 2011, 2014 en 2015 bond hij met grootschalige stakingen de strijd aan met Deutsche Bahn. Dat hij daarmee zich de woede van Duitse reizigers op de hals haalde, deerde hem niet. ‘Dit gaat over de arbeidersbeweging’, riep hij naar zijn aanhangers tijdens de staking van 2015. ‘Wij zijn de enige die de verworvenheden van werknemers verdedigen.’
In Duitse media wordt Weselsky evenwel ook afgeschilderd als iemand die hongerig is naar macht en niet bereid is om compromissen te sluiten. Die kritiek klinkt niet alleen uit de gebruikelijke hoek van de werkgevers, maar ook uit eigen gelederen. Terwijl hij volgens zijn voorganger bij de GDL, Manfred Schell, ‘wordt gevierd als een strijder voor de kleine man’, zou het Weselsky allemaal alleen maar te doen zijn om hemzelf, ‘altijd’. Weselsky knikkerde Schell in 2015 uit de GDL, ogenschijnlijk vanwege achterstallige contributies, maar Schell was Weselsky ook publiekelijk afgevallen vanwege diens autoritaire manier van leidinggeven.
Zelf zal Weselsky het onverzettelijkheid noemen, die hem bij zijn aanhangers geliefd heeft gemaakt – in 2014 tekenden ze zijn naam op de Berlijnse versie van de Hollywood Walk of Fame.
Wanneer hem in 2014 door de Duitse krant Die Zeit wordt gevraagd naar zijn grote voorbeeld, noemt hij Maarten Luther, de drijvende kracht achter de Reformatie in de 16de eeuw. ‘Omdat hij de kerk verdeelde zoals jij het spoorwegbedrijf verdeelt?’, vraagt de interviewer. ‘Vanwege zijn standvastigheid’, werpt Weselsky terug.
Ook in het huidige conflict met de Deutsche Bahn moet Weselsky zich weer wapenen tegen de kritiek dat hij zich onredelijk opstelt en niet bereid is te onderhandelen. De Deutsche Bahn noemde de acties van Weselsky ‘absoluut onverantwoord’. Het spoorwegbedrijf zegt dat ruim 7 miljoen mensen dagelijks gebruikmaken van de trein. Een econoom van de Duitse Commerzbank becijferde de kosten van de staking op minstens 30 miljoen euro per dag.
Het zal de geharnaste vakbondsleider inmiddels niet meer deren. Nog eenmaal wil hij met deze staking laten zien waar de machinisten toe in staat zijn. Daarna treedt hij terug, moegestreden. ‘Als je zo leeft, brandt de kaars sneller op.’
Wanneer tijdens de staking van 2014 een roddelblad Weselsky’s mobiele telefoonnummer publiceert, laat hij zijn nummer doorschakelen naar dat van de toenmalige baas van de Deutsche Bahn, Rüdiger Grube. ‘Dat was mooi, dat werkte’, vertelt hij daar in 2024 lachend over.
In zijn minachting voor de rivaliserende vakbond EVG gaat Weselsky ook over de schreef. Het fusieproces waaruit de EVG ontstond, omschreef hij als ‘zieke mensen die met elkaar het bed delen’ en ‘iets gehandicapts’ voortbrengen.
Een cartoon waarop de Amerikaanse president Joe Biden tegen het Chinese staatshoofd Xi Jinping het hebben over Weselsky als de stoerste hond waar ze geen van beiden mee moeten sollen, kan hem zo bekoren dat hij die voor ongeveer 200 euro van de cartoonist koopt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden