Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Het begon met nieuwsgierigheid en behoefte aan spiritualiteit. En met het feit dat ze niet uit de voeten kon met de dooddoener 'omdat het zo in de Koran staat'. Zo besloot de Marokkaanse schrijfster en medisch biologe Asma Lamrabet (1961) de islam diepgaand te bestuderen. Haar belangrijkste conclusie: "Nergens staat dat vrouwen ondergeschikt zijn aan mannen".
Ze schreef er verschillende boeken over en groeide in Marokko uit tot een gezichtsbepalende feministe - al heeft ze zo haar eigen ideeën over die betiteling. Aan de telefoon vertelt ze dat ze haar carrière ziet als 'een persoonlijke zoektocht'. Door het linkse activisme van haar vader leefde ze als kind in ballingschap, in Frankrijk, Libanon en Algerije.
"Als tiener en student kreeg ik veel minder vrijheid dan mijn broers. Vragen daarover werden weggewuifd met verwijzingen naar de islamitische tradities. Koppig dacht ik dan: hoezo?! Wat staat er dan precies? Ik was overtuigd moslim, maar wilde zelf checken wat onze heilige teksten over vrouwen zeggen."
Na haar studie aan de universiteit van Rabat vertrok ze met haar man, een diplomaat, naar het buitenland. "Daar had ik de tijd om de islam grondig te bestuderen. Ik las de oorspronkelijke teksten in het Arabisch. Uiteenlopende interpretaties. En over de geschiedenis."
"Algauw kwam ik erachter dat er een groot verschil is tussen de Koran en onze tradities en gewoontes. Het belangrijkste verschil? De idee, in onze traditie, dat de vrouw de man onderdanig moet zijn. De vrouwonvriendelijke interpretaties van de Koran zijn puur politiek."
Lamrabet wijst op de ontstaansgeschiedenis van de islam. Die valt samen met het overlijden van de profeet Mohammed in de zesde eeuw. Volgens de overlevering stichtte ongeveer twee eeuwen daarna Fatima al-Fihrya, de dochter van een rijke Tunesische zakenman, de Al Qarawiyyin-moskee in Fez (Noord-Marokko). Dat werd een van de grootste moskeeën ter wereld, met daarbinnen een koranschool die zou uitgroeien tot 's werelds oudste, nog steeds functionerende universiteit.
Niet veel later ontstond in Egypte de Al-Azhar universiteit, vernoemd naar Fatima al-Zahra, de jongste dochter van de profeet. "In universiteiten en moskeeën gaven ook vrouwen les", vertelt Asma Lamrabet. "Vrouwen en mannen werkten in het begin op gelijke voet samen aan het bestuderen en toegankelijk maken van islamitische bronnen. Het ging mis toen er politieke machtsconflicten uitbraken over de leiding over de ummah, de gemeenschap van moslims. Op dat moment zijn mannen, gedreven door eigenbelang, met de Koran aan de haal gegaan.
"Dit verhaal kennen maar weinig mensen. Schrijven daarover is een manier om die kennis te verspreiden. En kennis is macht. Vrouwen moeten de macht over de uitleg van de islam terugveroveren."
Gedreven en gedisciplineerd werkte Asma Lamrabet jarenlang 's morgens in een ziekenhuis in Rabat en besteedde ze de middagen aan schrijven. Medio 2002 publiceerde ze haar eerste boek, Musulmane tout simplement (Simpelweg moslima), over haar eigen religieuze ontdekkingstocht. Hierop volgden talrijke andere boeken en publicaties, waarvan sommige uit het Frans zijn vertaald in het Engels, Spaans of Italiaans. In 2017 won ze LE-Prix Grand Atlas, een literatuurprijs van de Franse ambassade. Ook was ze tot voor kort directeur van het Centrum voor Vrouwenstudies in de Islam, gevestigd in Rabat.
Inmiddels is ze een van de bekendste figuren binnen wat het islamitisch feminisme wordt genoemd. Maar die term doet haar werk tekort, zegt ze. "Moslim-feminisme of islamitisch feminisme zijn typisch West-Europese labels. Alsof mijn werk alleen vrouwen aangaat. Marokkaanse vrouwen kunnen hun strijd heel goed zelf voeren. Bemoei je niet met onze kledingstijl. Waarom ik geen hoofddoek meer draag, dat gaat niemand iets aan. We voeren toch ook geen discussies over roze truitjes of korte rokjes?
"Ik schreef over een van mijn rolmodellen, Aïcha, de vrouw van de profeet. Zij voerde een leger aan. Haar verhaal laat zien dat vrouwen zich door de eeuwen heen voor gelijkheid hebben ingezet, nog ver vóór die strijd het label 'feminisme' opgeplakt kreeg. De islam is een belangrijke bron van spiritualiteit. Die betekenis moet het terugkrijgen. Weg van alle seksistische fabels.
"Ingrijpende juridische hervormingen zijn nodig. Nog steeds worden in veel overwegend islamitische landen vrouwen onderdrukt in naam van de islam. Wanneer je de onjuistheid aantoont van seksistische interpretaties, verliezen vrouwonvriendelijke wetten hun bestaansrecht."
Lamrabet gelooft dat 'kennis en opleiding' uiteindelijk zullen leiden tot veranderingen in de door haar gewenste richting. Slechts zijdelings spreekt ze over haar gedwongen vertrek als directeur van het Centrum voor Vrouwenstudies in de Islam. Dat had te maken met haar pleidooi voor wijziging van het islamitisch erfrechtsysteem, de Taasib, dat als te vooruitstrevend werd gezien.
"In de tijd dat dit werd bedacht, was het islamitisch erfrecht vooruitstrevend. Daarvóór hadden vrouwen helemaal geen recht op een deel van de erfenis."
"Mijn doel is niet om de heiligheid van de Koran aan te tasten", verduidelijkt ze, "maar om recht te doen aan de oorspronkelijke rechtvaardigheidsgedachte van de verzen. De Koran laat veel ruimte open voor interpretatie, zolang rechtvaardigheid en billijkheid als kernwaarden gerespecteerd worden."
"Niet dat er op het gebied van vrouwenrechten niets verandert. Dankzij de strijd van seculiere feministen is in 2003 het eveneens aan traditionele interpretaties ontleende Marokkaanse familierecht veranderd. Denk aan de versoepeling van het echtscheidingsrecht, de verhoging van de wettelijke minimumleeftijd voor het huwelijk van vijftien naar achttien jaar, strengere voorwaarden voor polygamie, en de regel dat beide ouders nu dezelfde rechten en plichten hebben. Maar er moet nog veel gebeuren.
"Het is raar dat vrouwen nog steeds niet zonder toestemming van hun partner een bankrekening voor hun kinderen kunnen openen. Polygamie moet helemaal worden afgeschaft. Kindhuwelijken komen, in sommige plattelandsgebieden, nog steeds te vaak voor. Meer als oplossing voor financiële problemen dan als religieus gemotiveerde beslissing overigens. Dat los je dus op door goed onderwijs."
Vooral onder jongere generaties vindt de schrijfster verwante geesten. Imamopleidingen zijn nog erg traditioneel, vindt ze. "Maar ik ontvang regelmatig promovendi. Over theologische leerstellingen wordt steeds meer gedebatteerd. Onder meer over de vrijheid van religie en levensovertuiging.
"Anders dan wat vaak wordt gedacht, is de vrijheid om wel of niet te geloven een van de fundamenten van de islam. Neem de Korantekst uit soera Al-Kahf, 18:29: 'De waarheid is van jullie Heer: dus wie wil, laat hem geloven, en wie wil, laat hem ongelovig zijn'."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen