Door een niet-gediagnosticeerde oogaandoening verloor fotograaf Frank Boske niet alleen zijn zicht, maar ook zijn beroep. Na veertien jaar zoeken naar genezing besloot hij de positieve kant te zien van zijn lot. ‘Ik realiseerde me: dit is een verdienmodel.’
De eerste keer dat fotograaf Frank Boske (64) merkte dat er iets grondig mis was met zijn ogen, was in 1996, toen hij voor zijn woning in het centrum van Castricum wilde oversteken. Hij checkte of dat veilig kon, zette zijn eerste stap op de rijweg en, bam, botste op een fietser. Dat niet te missen gevaar had hij niet geregistreerd. Hij kwam met de schrik vrij, en testte toch maar eens zijn ogen. Keek naar de lamp en het schilderij aan de muur en ontdekte: hee, ik zie dat schilderij niet. ‘Vlekkerige uitval van het kijkvermogen’, noemt hij nu de niet-gediagnosticeerde aandoening die hem sluipenderwijs vrijwel het zicht heeft benomen. ‘Als ik nu in jouw richting kijk, zie ik het licht van het raam, en vanuit een bepaalde hoek jouw contouren. Dat is alles.’
Ja achteraf, nu hij zijn fotostudio en -winkel allang heeft opgedoekt, weet hij dat de achteruitgang van zijn ogen al veel eerder had ingezet. Bij tennis moest hij het hebben van zijn harde service. Nooit van de return, want de bal zijn kant op zag hij niet. Hij leverde na een reclameopdracht eens zes foto’s in waarvan er twee onscherp waren. Pijnlijk voor een professional. En beschamend. ‘Op het laatst kon ik bij een portret het model op twee, drie meter afstand niet meer herkennen. Toch waren de klanten tevreden over mijn foto’s. Omdat ik wél weet, voel vooral, wanneer iemand voor de camera ontspannen is.’
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur bij de Volkskrant en schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
Over het noodlot dat Boske trof – geen term die hij zelf gebruikt, maar wel een die past bij een gepassioneerde fotograaf die zijn blik en zijn beroep verliest – heeft hij een soms schrijnende, wrang humoristische en inzichtelijke verhalenbundel geschreven: De mazzel van pech – Van driepoot naar viervoeter. De driepoot verwijst naar het camerastatief, de viervoeter naar de koningspoedel Sjoerd, die Boske door het woelige maatschappelijke verkeer geleidt.
Noord-Hollands nuchter beschrijft Boske zijn verliezen, zijn vergeefse zoektocht naar een succesvolle behandeling langs artsen en alternatieve genezers en ontmoetingen met de ziende medemens. Door wie zijn vertrouwen in de mensheid vaak met sprongen omhoog is gegaan, maar die hem soms ook het bloed onder de nagels vandaan haalt. Zijn taal is luchtig, soms hilarisch – voor de goede verstaander óók een manier om gevoelens van rouw en frustratie nét niet te maskeren.
Hij schreef het boek in vier weken, aan de bar bij een zwembad in Senegal, waar hij zich voor de klus had teruggetrokken. Talrijk zijn de anekdoten die zijn leven als maatschappelijk blinde (‘Dat wil denk ik zeggen dat de samenleving mij als blind beschouwt’) tekenen. ‘Wat ik echt verschrikkelijk vind, is als mensen er een spelletje van maken om me te laten raden wie ze zijn: ‘Hee Frank!’, roepen. Dan vraag ik: met wie spreek ik? En dan als antwoord krijgen: dat wéét je toch wel?’
Tegenover de pijnlijke quizvraag staan talloze blijken van welwillendheid. Zoals van de twee jongens die hem vol argwaan bejegenden toen hij, gehaast, om begeleiding vroeg op station Utrecht. Ze bedachten zich en een van hen kwam achter hem aan: ‘Ik loop wel even met u mee.’ En hij loodste hem naar het juiste treinspoor. Of de twee vrouwen die hem, tot buiten het centrum van de stad, onlangs door het doolhof van winkelcentrum Hoog Catharijne begeleidden naar de radiostudio van Spijkers met koppen, waar hij werd geïnterviewd. ‘Mensen zijn je graag van dienst als je ze de gelegenheid geeft.’
Praktische tips heeft Boske volop. Pak een slechtziende in voorkomende gevallen niet vast aan de mouw, zoals sommige gehaaste taxichauffeurs doen, ‘want dan lijkt het alsof je wordt meegesleurd’. Niet vragen of je kunt helpen, ‘dat valt niet zo lekker bij iemand die streeft naar zelfstandigheid’. Bied aan: ‘Kan ik misschien iets voor je doen?’ Zo vindt Boske het bij het wandelen prettig als hij zijn hand op de schouder van de persoon voor hem kan leggen.
Het was niet makkelijk ervoor uit te moeten komen dat hij het zicht verloor, dat hij met een wit-rode taststok en de hond op straat zijn handicap moest tonen. ‘Schaamte is mijn grootste hindernis geweest’, zegt Boske. ‘Als ik uit eten ga, vraag ik tegenwoordig om een lepel. Maar hoelang heb ik niet gehannest met een vork waarop ik zorgvuldig een hap had geparkeerd, die er onderweg naar de mond weer af viel? Of dat ik had ingeschat hoe groot het stuk vlees was dat ik had afgesneden, om het vervolgens niet weggekauwd te krijgen?’ Hij ging met de bus naar de supermarkt in Heemskerk om bij het winkelen maar geen bekenden in Castricum te hoeven tegenkomen. Sprak tegen etalagepoppen, die niets terugzeiden. Stelde zich op feestjes soms drie keer voor aan dezelfde persoon.
Er kwam een moment dat hij zijn schaamte liet vallen. Een bevrijding: ‘Ik zei tegen mezelf: waarom schaam je je voor iets waar je niets aan kunt doen?’ Boske kreeg op een dag een visioen. Hij trad buiten zichzelf, zag een ellendige man op de bank liggen met een donderwolk boven zich. ‘Opeens realiseerde ik me: ga ik, na al veertien jaar, nóg twintig jaar verder met zoeken naar genezing? Al het leuke uit het leven was weggevallen, alle aandacht ging naar mijn haperende ogen. Maar intussen had ik geleerd: alles wat je aandacht geeft, maak je groter. Dat moest afgelopen zijn.’
In het revalidatiecentrum waar hij noodgedwongen nieuwe vaardigheden leerde – computergebruik, met de taststok navigeren, internetten met spraakondersteuning – merkte hij dat lotgenoten soms ‘de hele dag stuk waren door hun teleurstelling over wat hun was overkomen. Ze werden stuurs, onhandelbaar, lagen bij alles dwars. Zo kun je het jezelf en anderen zo lastig maken, je ruïneert je leven.’ Dat wilde Boske zichzelf besparen. Hij nam zich voor: ‘Ik ga de dingen van een positieve kant bekijken, dat maakt het leven draaglijker.’
Noem het verdringing, dat hij niet veel nadenkt over alles wat verloren is gegaan: ‘Als we daarover praten, voel ik de tranen prikken achter mijn ogen.’ Maar hij overleeft door het verdriet weg te duwen, op afstand te houden. Hij houdt zijn frustraties in. En ja, die komen er op een gegeven moment, altijd bij de verkeerde persoon, uit. ‘Dat vergeef ik mezelf. Als een vriend er de dupe van wordt dat ik dan uit m’n slof schiet? Dan kan ik het op een later, rustig moment uitleggen en het weer rechtzetten.’
Hij is een sociaal dier, weet Boske. In de trein, op straat, in de kroeg, op feestjes – altijd heeft hij aanspraak. Flirtende vrouwen mogen, tenzij een vriend hem erop wijst, aan zijn aandacht ontsnappen (aan zijn blik is niet te zien dat de ogen defect zijn, wat ontregelend kan uitpakken), aan sociaal contact geen gebrek. Op feestjes hangen de medegasten aan zijn lippen, als hij vertelt over zijn wetenswaardigheden als slechtziende. ‘Op een gegeven moment realiseerde ik me: dit is een verdienmodel.’
Nu geeft hij workshops waar hij zijn ervaringen als slechtziende inzet om deelnemers bijvoorbeeld te leren zich bewust te worden van hun vooroordelen. ‘De helft van onze eerste indruk over een persoon wordt bepaald door wat we zien, vervolgens door zijn stem en intonatie, en een klein beetje door wát iemand zegt. Omdat ik niet word gehinderd door die eerste aanblik, heb ik geleerd op andere signalen te letten. Bijvoorbeeld op tonaliteit – hoe mensen iets zeggen. Ik durf te zeggen dat ik me daardoor minder door vooroordelen laat leiden, neutraler kan zijn.’ De workshops schenken hem voldoening, uit de reacties maakt hij op hoezeer de deelnemers worden geraakt door zijn verhalen.
De workshops vormen ook een deel van zijn inkomen. De verhuur van appartementen in en bij zijn eigenhandig verbouwde woning, waar op de begane grond ook de fotostudio was gevestigd, completeert zijn financiële zelfstandigheid. Bewonderenswaardig, in een leven dat nog steeds veel hindernissen kent. ‘Ik mors veel tijd. Vroeger ging ik met de fiets of de auto naar het winkelcentrum een kilometer verderop. Nu moet ik lopen. Vorige week liet ik een airpod vallen. Ik hoorde hem wegrollen. Eerst op de tast gezocht, toen met een lat, zodat ik een wat groter oppervlak in één beweging meenam. Ik vond hem uiteindelijk in een kier achter het kussen van de hond. Na drie kwartier. Blind zijn is een oefening in geduld.
‘Het verlies van mijn zicht is weliswaar kut, toch blijft het leven zeer de moeite waard – de titel van mijn boek verwijst ernaar. Ik ben toleranter geworden, heb minder kritiek op de rare acties van anderen.’ Wat niet wegneemt dat die ander ontvankelijker mag zijn voor de tips van een ervaringsdeskundige als Boske. Zo gaf hij cursussen aan tram- en buspersoneel van het GVB Amsterdam. ‘Ze worden vaak geconfronteerd met afwijkend gedrag, zonder te weten waardoor dat komt. Iemand kan slechtziend zijn, of autistisch, of hersenletsel hebben. De eerste reactie van het personeel is: ergernis. Ik houd ze voor: wat zou je ervan denken als je zo iemand vraagt: ‘Vind je het fijn als ik iets voor je doe?’ Probeer je in te leven.’
Frank Boske: De mazzel van pech – Van driepoot naar viervoeter. Eigen beheer, € 25.
Het staat duidelijk op het vestje van de geleidehond: niet aaien. ‘En toch kunnen mensen het niet laten’, zegt Frank Boske. ‘Ze zeggen: ‘Wát een leuke koningspoedel! Het mag niet, maar ik móét even aaien.’ Niet doen. Een hond ervaart een aai als een beloning. Die positieve bejegening moet hij van mij krijgen, van niemand anders. Bovendien is het gevaarlijk, want het leidt de hond af, waardoor ik zomaar tegen een paal kan knallen. Negeer de blindengeleidehond. Hij bestaat niet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden