Er zijn op het Afrikaanse continent een aantal zaken uit mijn leven die mensen shockeren. A: het feit dat ik op mijn 35ste niet getrouwd ben (maar wel samenwoon en kinderen heb). B: dat ik vaak maaltijden consumeer zonder vlees, uit eigen keuze. En C: dat mijn oma in een tehuis woont.
Dat dit laatste punt zoveel verbazing, ja, soms zelfs woede bij Afrikaanse gesprekspartners zou losmaken kwam voor mij als een verrassing. Maar waar ik me ook op het continent bevind: de reacties zijn overal hetzelfde. Grote ogen, die lijken te zeggen: wat zijn dat voor barbaren, daar in Europa? De horror!
Over de auteur
Saskia Houttuin is correspondent Sub-Sahara Afrika voor de Volkskrant. Zij woont in Dakar, Senegal.
Geroutineerd probeer ik vervolgens uit te leggen dat er goed voor oma wordt gezorgd in het verzorgingshuis, dat ze het er juist ontzettend gezellig vindt – vooral op vrijdag want dan wordt er gedanst. Sinds ze weduwe was geworden, en haar vrienden één voor één het leven lieten, had ze zich zo eenzaam gevoeld. Nu is ze elke dag omringd.
Ouderen, krijg ik dan teruggekaatst, verdienen respect. En die geef je ze door ze in huis te nemen en de rest van hun nadagen voor te zorgen. Tekenend is het verhaal over een tehuis dat vorig jaar zomer werd geopend aan de rand van Abidjan, de grootste stad van Ivoorkust. Het allereerste maison de retraite in het land is uitgerust met geairconditioneerde kamers, brede houten bedden en een ruime voorraad aan hulp- en zorgmiddelen.
Maar tot op de dag van vandaag heeft nog niemand zich er aangemeld. De Franse krant Le Monde sprak Ivoriaanse ouderen die verbolgen reageerden op het nieuws over het tehuis: ‘Mijn kinderen moeten voor me zorgen, want ik heb ze op de wereld gezet,’ zei een vrouw van 79. Een andere vulde aan dat ze het nooit zou pikken om te worden ‘weggegooid’.
Hier in Senegal, waar de gemiddelde inwoner 19 jaar is, zijn ouderen behoorlijk in de minderheid. Toch staan senioren ook op hoogbejaarde leeftijd nog in het middelpunt van de samenleving. Sterker nog: binnen families wordt geen enkel besluit genomen zonder dat het eerst met de familieoudste is afgekaart. Bij feesten en tradities is voor de oudere generaties vaak een belangrijke rol weggelegd, bijvoorbeeld bij het doopfeest: de oudere vrouwen van beide families zijn samen verantwoordelijk voor een ordelijk verloop van de ceremonie.
Wanneer ik op pad ben voor een verhaal is het vanzelfsprekend dat ik, voordat ik mijn notitieboekje tevoorschijn haal, éérst op consult ga bij de dorpsoudste. Pas wanneer hij (vrijwel altijd is het een hij) zijn zegen geeft, kunnen we aan de slag. Een vergelijkbaar ritueel doorlopen we regelmatig bij onze huisbaas, een lange man van achterin de tachtig.
Met zijn lange, smetteloos witte gewaad en diepe stem dwingt hij bij ons in de straat, waar hij meerdere huizen bezit, moeiteloos respect af. Hij heeft altijd het laatste woord. En altijd gelijk, zelfs als hij ongelijk heeft. De wijsheden die hij in zijn vele levensjaren vergaarde, heeft hij onlangs laten vastleggen in zijn biografie. Toen hij het boek cadeau gaf moest ik denken aan citaat van mijn favoriete West-Afrikaanse denker, Amadou Hampâté Bâ: ‘Als een ouderling sterft, brandt een bibliotheek af.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden