Duda riep dinsdagavond in een toespraak, waarbij hij werd geflankeerd door de echtgenotes van de politici, de minister van Justitie op de twee mannen direct vrij te laten. Eerder op de dag kreeg de president nog een niet-bindend advies van de openbaar aanklager om van gratieverlening af te zien. De president staat te boek als een toegewijde bondgenoot van vorige regeringspartij PiS.
De zaak leidde afgelopen twee weken tot hoogspanning in de Poolse politiek, waar zich een bittere machtsstrijd voltrekt tussen de nieuwe en oude regering. Op 9 januari kreeg de politie de opdracht het tweetal op te pakken. Toen de agenten voor de deur stonden, bleek dat de politici op uitnodiging van Duda hun toevlucht in diens presidentiële paleis hadden gezocht. Na een bloedstollende dag werden ze daar opgepakt nadat Duda de deur uit was gegaan.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Afgelopen december werden de twee politici, die deel uitmaken van de PiS-fractie in het Poolse Lagerhuis, door de rechtbank veroordeeld in een zaak die teruggaat tot de eerste regeerperiode van PiS tussen 2005 en 2007. Beide mannen waren toen werkzaam voor het Poolse anticorruptiebureau (CBA). Ze maakten zich toen schuldig aan machtsmisbruik, waaronder het afluisteren van een politieke tegenstander en het fabriceren van bewijslast.
Beide politici werden in 2015 al veroordeeld voor hun rol in dit schandaal. Ook toen besloot president Duda de twee gratie te verlenen. Die beslissing werd bestreden door Hooggerechtshof omdat de president het pardon uitsprak voordat het hoger beroep was afgerond. Desondanks kreeg het tweetal hoge functies binnen de nieuwe regering; PiS had net de verkiezingen gewonnen. Voor de verkiezingen van afgelopen oktober was Kaminski nog minister van Binnenlandse Zaken.
Door de twijfelachtige juridische status van Duda’s eerste gratieverlening bleef de zaak etteren en werd die vorig jaar op last van het Hooggerechtshof opnieuw geopend. Afgelopen december leidde dat alsnog tot een veroordeling. Dat beide mannen schuldig zijn bevonden door de rechtbank, weerhield PiS er niet van stemming te maken rondom het tweetal. De partij ziet het oordeel als ‘revanche’ en Kaminski en Wasik als ‘politieke gevangenen’.
De zaak is zo deel geworden van het hoogoplopende politieke conflict in Polen sinds de regering van Donald Tusk in december aan de macht kwam. In zijn pogingen de rechtsstaat te hervormen stuit de nieuwe premier op felle weerstand van de oude regeringspartij. Twee dagen na de arrestatie van de twee kreeg PiS tienduizenden Polen op de been om te demonstreren tegen de nieuwe regering, die volgens de partij achter de veroordeling zit.
Duda zat vervolgens in een lastig parket: hij kon de twee opnieuw gratie verlenen, maar zou op die manier toegeven dat hij de eerste keer dat hij dit deed onwettig had gehandeld – en zou zo gezichtsverlies lijden. Daarom koos Duda voor een omweg: hij schoof de hete aardappel door naar de openbaar aanklager, die onder het ministerie van Justitie valt. Maar dinsdag kreeg Duda de zaak terug op zijn bord: hij moest zelf beslissen of hij ze gratie zou verlenen, met het uitdrukkelijke (maar niet-bindende) advies om dat niet te doen.
Volgens Poolse media stond Duda onder grote druk van PiS en met name partijleider Kaczynski om de twee uit de gevangenis te halen. Hun gezondheid speelde ook een rol. De politici waren in hongerstaking gegaan, met name de toestand van Kaminski verslechterde. Maandagavond werd hij kortstondig overgebracht naar het ziekenhuis.
Of de emoties in de Poolse politiek nu bekoelen, valt te bezien. Duda kreeg dinsdagavond felle kritiek van de regeringspartijen. Van PiS kreeg hij juist bijval. En een volgend twistpunt doemt al op: de voorzitter van het Poolse Lagerhuis trok het mandaat van de twee politici in na de veroordeling. Nu is het de vraag of ze mogen terugkeren in het Lagerhuis, dat later deze week bijeenkomt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden