Ondanks een ultieme poging van de PVV om de ‘dwangwet’ te dwarsbomen, gaat de Eerste Kamer met 43 tegen 27 stemmen akkoord, inclusief de steun van de VVD. De Spreidingswet treedt volgende week al in werking.
Hij weet dat de hoofdelijke stemming in de Eerste Kamer deze dinsdag een gelopen koers is. Toch turft staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) nauwgezet mee als een van de zeventig aanwezige senatoren het ‘voor’ of ‘tegen’ over zijn Spreidingswet uitspreekt. ‘Nu is het pas echt’, zegt hij na afloop, als zijn veelbesproken wet met 43 tegen 27 stemmen is aangenomen.
Twee dagen lang debatteerde de Eerste Kamer vorige week over de Spreidingswet, die moet leiden tot een evenredige verdeling van de asielopvang over Nederland. Met deze wet kan de bewindsman in laatste instantie opvangplekken afdwingen bij gemeenten, reden voor tegenstanders om van een ‘dwangwet’ te spreken. De wet werd al in oktober aangenomen door de Tweede Kamer, in oude samenstelling, en zonder steun van Van der Burgs eigen partij.
In de senaat leek Van der Burg afhankelijk van de twee eenmansfracties van 50Plus en OPNL (een bundeling van regionale partijen), die beide niet zijn vertegenwoordigd in de Tweede Kamer. Maar in de tweede termijn van het debat, na een gepassioneerde verdediging door de staatssecretaris, sprak de tienkoppige VVD-fractie vorige week dinsdagavond verrassenderwijs haar steun uit voor de wet.
Dat geeft deze dinsdag, een week later, de doorslag. Senator Martin van Rooijen (50Plus) geeft Van der Burg voorafgaand aan de stemming een hand en slaat hem gemoedelijk op de schouder, maar blijkt zich niettemin in het kamp van de tegenstanders te hebben gevoegd. Met als argument dat de verkiezingsuitslag voor de Tweede Kamer op 22 november als een duidelijk ‘nee’ moet worden verstaan. Van Rooijen: ‘Wij geven voorrang aan het alarmsignaal van de kiezers.’ Zoals verwacht stemmen ook BBB, PVV, FvD, SGP en JA21 tegen.
PVV-senator Alexander van Hattem doet nog een uiterste poging de wet te dwarsbomen, door een derde termijn voor het debat aan te vragen. Een nagekomen advies van de Raad van State over het ‘ontwerpbesluit’ bij de Spreidingswet laat volgens hem ruimte voor twijfels over de uitvoerbaarheid van de wet. ‘Wij moeten pas op de plaats maken, deze wet rammelt gewoon.’ Maar hij vangt bot. Senator Farah Karimi (GroenLinks-PvdA) roept Van Hattem op te stoppen ‘met traineren’ en te gaan stemmen.
En dat gebeurt. Ruim zeventien maanden nadat de staatssecretaris over het idee begon, is de Spreidingswet een feit. Vorige week al kondigde Van der Burg aan dat een mogelijke invoering is voorbereid. Vrijdag komt de wet in het Staatsblad. Volgende week, op 1 februari, stuurt hij een ‘capaciteitsbesluit’ naar de provincies. Die krijgen tot 1 november de tijd om met hun gemeenten tot een verdeling te komen.
Gaat de bewindsman met die verdeling akkoord, dan hebben gemeenten nog een half jaar om de opvang fysiek te realiseren. Zij krijgen ook een vrij te besteden financiële vergoeding van 5.000 euro per asielzoeker. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) blijft verantwoordelijk voor de organisatie van de opvang. Blijken er plekken te kort te zijn, dan gaat Van der Burg - of zijn opvolger - zelf een oplossing afdwingen.
‘Maar ik verwacht dat dwang niet nodig zal zijn’, zegt rasoptimist Van der Burg na de stemming. Ook hij weet dat een meerderheid in de gemeenteraad van Westland al heeft laten weten niet aan asielopvang mee te werken. ‘Het is in de eerste plaats aan de wethouder’, zegt Van der Burg daarover. ‘Die heet wethouder, omdat hij zich aan de wet moet houden. Dat geldt voor alle 342 gemeenten.’
Gevraagd naar het aantal plekken dat Van der Burg nodig heeft, houdt hij vooralsnog vast aan de getallen die hij vorige week in het debat gaf. Hij heeft nu 63 duizend opvangplekken: vijfduizend crisisnoodopvangplekken, 25 duizend noodopvangplekken en 33 duizend reguliere azc-plekken. Volgens de prognose van zijn ministerie zijn 96 duizend plekken nodig per 1 januari 2025.
Komende week moet nog worden berekend hoeveel statushouders, die nu de asielzoekerscentra verstoppen, kunnen worden overgeplaatst naar zogenoemde ‘doorstroomlocaties’ – dat zou weer schelen in de opvangcapaciteit. Ook moet duidelijk worden welke bestaande contracten wanneer eindigen, of mogelijk nog een vervolg kunnen krijgen. Ook zijn er gemeenten die nu onevenredig veel doen aan opvang – zij mogen dankzij de Spreidingswet juist afschalen.
Hoe dan ook zal het noodzakelijke aantal nieuw benodigde opvangplekken uitkomen rond de 33 duizend. In het debat noemde Van der Burg het getal 14- tot 15 duizend voor Brabant. Zuid-Holland ging afgelopen najaar al uit van 18- tot 20 duizend, door gedeputeerde Anne Koning (GroenLinks-PvdA) in deze krant ‘niet uitvoerbaar’ genoemd.
Daar komt de onzekerheid over de kabinetsformatie nog bij. PVV, NSC en BBB zijn tegen de Spreidingswet, de VVD is nu op dit punt een gespleten partij. Van der Burg gaat zaterdag naar het VVD-congres in Noordwijkerhout, als lid. ‘Dat ben ik al decennia’, zegt hij opgeruimd.
Hij mag dan op nummer 4 hebben gestaan van de VVD-kandidatenlijst en daardoor nu deel uitmaken van een Tweede Kamerfractie die zich tegen de Spreidingswet heeft gekeerd, zolang hij in het kabinet zit, verdedigt Van der Burg de wet. ‘Ruben Brekelmans is woordvoerder in de fractie. Ik ben staatssecretaris, daar ben ik voor ingehuurd. En op het congres sta ik niet ingeboekt als spreker.’
Source: Volkskrant