Dat het COA andere gemeenten niet kan dwingen bij te springen door asielzoekers op te vangen, is volgens de rechtbank geen reden de afspraak met Westerwolde te schenden. De opvangorganisatie krijgt van de rechtbank vier weken de tijd om orde op zaken te stellen in Ter Apel en het aantal personen in het aanmeldcentrum onder de tweeduizend te brengen. Op dit moment zijn dat er 2.230.
‘Het begin van een oplossing’, noemde burgemeester Jaap Velema van Westerwolde het vonnis in een eerste reactie. Hij herhaalde nogmaals dat de juridische stap geen eenvoudige was. ‘Maar wij zagen de noodzaak ervan in, na 2,5 jaar crisis in de asielopvang.’
De verantwoordelijkheid om een oplossing te vinden voor de asielzoekers die niet in Ter Apel kunnen blijven, ligt volgens Velema bij het COA en het Rijk. ‘Dat is niet aan mij.’
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Hij interpreteert de uitspraak van de rechter vooral als oproep aan gemeenten die dat nog niet doen om een bijdrage te leveren aan de asielopvang. ‘We hebben het geprobeerd op basis van vrijwilligheid. Dat is niet gelukt. En dat wordt elke keer in Ter Apel het meest zichtbaar.’
De gemeente Westerwolde (waar Ter Apel toebehoort) spande de rechtszaak aan omdat het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) zich herhaaldelijk niet houdt aan de afspraak over de maximale bezetting van het aanmeldcentrum. Die afspraak stamt al uit 2010.
Nadat afgelopen herfst voor het derde jaar achtereen de maximale capaciteit van het aanmeldcentrum weer stelselmatig werd overschreden, was de maat vol voor Westerwolde. ‘Er is een duidelijke afspraak, en het COA komt die afspraak niet na’, aldus de advocaat van de gemeente, twee weken geleden tijdens de inhoudelijke behandeling van het conflict.
De rechtbank rekent zwaar mee dat vorig jaar tijdens een bemiddelingspoging onder leiding van de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, de afspraak tussen het COA en de gemeente nogmaals zijn herhaald. Bovendien riep de hoogste baas van het COA de gemeente in december nog eens op elkaar aan gemaakte afspraken te houden. ‘Het is begrijpelijk dat de gemeente geen hoge verwachtingen heeft van de maatregelen die het COA heeft aangekondigd’, aldus de rechtbank.
Het overvolle aanmeldcentrum leidt tot onveilige situaties, stelden de GGD en de Inspectie Justitie en Veiligheid vast na bezoeken. In het dorp Ter Apel veroorzaakt een relatief kleine groep ‘veiligelanders’ bovendien voor veel overlast. Juist omdat het aanmeldcentrum overvol is, is er tijd en mankracht om deze groep versneld door te sturen. ‘Het is evident dat de overbelasting van het aanmeldcentrum leidt tot een toename van overlast in het dorp’, aldus de rechtbank.
Het COA erkent de afspraak met Westerwolde, en geeft ook toe zich daar niet aan te houden. Maar de opvangorganisatie beroept zich op overmacht: te veel gemeenten stellen geen plekken beschikbaar. Ook de huisvesting van statushouders blijft achter, onder andere vanwege de woningnood. ‘Het COA heeft geen uitwijkmogelijkheden’, verweerde de advocaat van de opvangorganisatie.
Na de inhoudelijke behandeling van de zaak stelde het COA zich aan het vonnis te zullen houden. Maar, luidde de kanttekening: dat zou kunnen betekenen dat niet elke asielzoeker fatsoenlijk opgevangen kan worden.
De gemeente Westerwolde, op haar beurt, eiste dat de rechtbank het COA een dwangsom zou opleggen van 25 duizend euro voor elke dag dat er meer dan tweeduizend asielzoekers in het aanmeldcentrum verblijven. De rechtbank legt nu een dwangsom op van 15 duizend euro per dag, met een maximum van 1,5 miljoen euro.
Waar Westerwolde en het COA elkaar wel in vinden, is het belang van de Spreidingswet. Die nam de Eerste Kamer dinsdag aan. Maar beide partijen zijn het er ook over eens dat de nieuwe regeling, die per 1 februari ingaat, niet meteen soelaas zal bieden. De rechtbank onderschreef dit.
Dit jaar zijn er 52 duizend nieuwe plaatsen nodig. Asielzoekers blijven onverminderd komen. Contracten met tijdelijke (nood)opvanglocaties lopen bovendien af.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden