Wil je vis eten die goed is voor je gezondheid en die is gevangen op een manier die de natuur zo min mogelijk schaadt? Let dan hier op bij de visboer en bij de schappen met vis in de supermarkt.
Er is wilde vis en kweekvis. Bij wilde vis gaat het om zeevissen en zoetwatervissen die van nature in zeeën en binnenwateren voorkomen. Kweekvis is vis die in gevangenschap gekweekt wordt, bijvoorbeeld op zee maar vaak ook op het land. Tegenwoordig wordt er meer vis gekweekt dan wild gevangen.
Over de auteur
Loethe Olthuis schrijft voor de Volkskrant over voeding en duurzaamheid en is de auteur van het boek Zin en onzin in de supermarkt.
Als het om duurzaamheid gaat, is er zowel bij wilde vis als kweekvis ‘goede’ en ‘slechte’ vis. ‘Slechte’ wilde vis wordt overbevist of zelfs met uitsterven bedreigd. Er is geen goede controle op de visserij, de vangstmethoden kunnen milieuschade veroorzaken en er kan veel bijvangst zijn, visjes en andere zeedieren.
Ook ‘slechte’ kweekvis kan het milieu flink belasten, bijvoorbeeld doordat er grote hoeveelheden mest in het water terechtkomen. Kweekvissen in zee kunnen infecties op wilde vissen overbrengen. En in het voer van ‘slechte’ kweekvis kan vismeel van overbeviste wilde vis zitten.
Daarentegen is de herkomst van ‘goede’ wilde vis grotendeels traceerbaar. Zulke vis komt uit gebieden waar geen sprake is van overbevissing van deze vissoort, en de vis wordt gevangen met minimale schade aan het (zee)milieu. Er is ‘goed beheer’, zodat dit ook in de toekomst zo blijft. Ook ‘goede’ kweekvis staat onder toezicht: de kweek gebeurt goed gecontroleerd en heeft zo min mogelijk impact op de omgeving en het milieu.
Hoe weet je nu welke vis goed is? Simpel: check de Viswijzer van de Good Fish Foundation (GFF), de organisatie die zich inzet voor duurzame vis. Of kijk of de vis een betrouwbaar, erkend keurmerk heeft, adviseren GFF, het Voedingscentrum en hoogleraar milieubeleid Simon Bush van Wageningen Universiteit.
Voor wilde vis is dat keurmerk het internationale MSC-keurmerk van het Marine Stewardship Council, voor kweekvis het internationale ASC-keurmerk van het Aquaculture Stewardship Council – al is er ook duurzame biologische kweekvis.
MSC en ASC stellen stevige eisen aan de impact op het milieu en de leefomgeving, vangst- en kweekmethoden en voer. Zo moeten ook de visvoederfabrieken die voer voor ASC-kwekerijen leveren gecertificeerd zijn en hun ingrediënten uit gegarandeerd duurzame bronnen betrekken, zegt Geert Wiegertjes, hoogleraar Aquacultuur en Visserij bij Wageningen Universiteit.
MSC let ook op overbevissing en beheer van de vispopulaties. Dat kan namelijk van vangstgebied tot vangstgebied variëren én afhangen van de vismethodes, bevestigt Bush.
Waar koop je ‘goede’ vis? Bij de supermarkt. Alleen sommige bliktonijn kan nog keurmerkloos zijn. Dat kun je direct zien, want de keurmerken moeten duidelijk zichtbaar op de verpakking staan. Bij de viswinkel of viskraam moet je de verkoper maar op zijn blauwe ogen geloven, als hij zegt dat zijn vis duurzaam gevangen of gekweekt is, zegt Margreet van Vilsteren van de Good Fish Foundation.
Dat geldt ook voor de horeca. Volgens onderzoek van de GFF was afgelopen jaar bijna 90 procent van de vis, schelp- en schaaldieren op de menukaarten van restaurants allesbehalve duurzaam.
Vaak denken mensen dat de kwaliteit van vis in de supermarkt minder goed is, maar het tegenovergestelde is vaak waar. Supermarktvis wordt verpakt onder ‘beschermende atmosfeer’, waardoor de vis heel lang goed blijft. En vaak beter dan vis die de hele dag open en bloot in een kraam heeft gelegen, bleek uit onderzoek van de Consumentenbond in 2015.
Is vis gezond? Absoluut. Dat geldt voor zowel wilde vis als voor kweekvis. Daarom adviseert het Voedingscentrum om één keer per week vis te eten.
Maar vis kan ook ongezonde stoffen bevatten, te wijten aan vervuiling van het zee- en oppervlaktewater. Zware metalen, pcb’s, dioxine, plastic en pfas, stoffen die niet afbreken in je lichaam. Toch kunnen we volgens het RIVM gewoon vis kopen en eten: de gezondheidsvoordelen van vis wegen ruimschoots op tegen de eventuele nadelen van zulke stoffen.
Er zijn uitzonderingen. Zelf gevangen vis uit sommige binnenwateren kun je beter niet eten, waarschuwen het Voedingscentrum en het RIVM. Zo bevat volgens de Good Fish Foundation IJsselmeerpaling ongezonde hoeveelheden pfas. Dan is kweekvis schoner, omdat zowel de samenstelling van het visvoer als de omstandigheden waarin de vis opgroeit, beter gecontroleerd worden, zegt Van Vilsteren van de GFF.
Zowel visvangst als viskweek vragen energie en stoten broeikasgassen uit, bijvoorbeeld door de vissersboten, waterzuivering en verwarming. Is een plantaardig voedingspatroon niet duurzamer? Niet altijd, zegt specialist Christien Absil, manager bij het Marine Stewardship Council. Geert Wiegertjes van Wageningen Universiteit onderschrijft dat. ‘Je moet ook kijken naar de voedingswaarde: visvlees is een hoogwaardig eiwitproduct.
Volgens Amerikaans onderzoek hebben vooral de kleinere, algemeen voorkomende vissoorten zoals haring, sprot, makreel en sardines een uitstoot van broeikasgassen die nauwelijks hoger is dan die van plantaardige eiwitbronnen als noten en soja. De uitstoot van bijvoorbeeld gekweekte zalm is wel hoger, maar nog steeds lager dan die van zuivel en kip.
Raakt wilde vis langzamerhand niet op? ‘De hoeveelheid duurzaam gevangen vis is de laatste decennia stabiel. Maar het kan niet makkelijk toenemen, terwijl de wereldbevolking verder groeit’, zegt Wiegertjes. Toch hebben de inspanningen van overheden en keurmerken als MSC wel degelijk effect.
Simon Bush: ‘Certificering zet normen voor duurzame visserij. Die worden overgenomen door bijvoorbeeld grote visserijgebieden in de Indische en Atlantische oceaan.’
Visbestanden die te maken hebben gehad met overbevissing, zoals geldt voor sommige tonijnsoorten, blijken zich te herstellen wanneer er betere beheersmaatregelen komen, aldus Absil. Misschien een extra reden om bij de aankoop van vis te letten op het keurmerk op de verpakking.
Volgens de Viswijzer van de Good Fish Foundation is bij de volgende vissoorten sprake van overbevissing of van gevangenschap met veel milieuschade: gamba’s, paling, rog, sliptong, tonijn, zeebaars en zeeduivel. ‘Goed’ zijn: haring, koolvis, mosselen, oesters en sprot.
Source: Volkskrant