Een telefoontje naar het meldpunt van de vertrouwensinspectie begint vaak als volgt: ‘Ik weet helemaal niet of ik u wel moet bellen.’ De inspecteur: ‘Zegt u toch maar waarom u belt.’ Dan komen de tranen. Een ouder vertelt over zijn kind dat langdurig wordt gepest of in elkaar geslagen. Soms is het ook een schoolbestuurder, die op zakelijker toon een heftige melding doet: dat er vermoedens zijn van seksueel misbruik of mishandeling op zijn school.
In alle gevallen bieden de vertrouwensinspecteurs van de Onderwijsinspectie een luisterend oor en begeleiden ze de melder in de vervolgstappen die gezet kunnen en soms zelfs moeten worden. Want als er vermoedens zijn van seksueel misbruik bij een minderjarige of wilsonbekwame leerling door een medewerker, is de school verplicht om aangifte te doen. Vanaf volgend jaar gaat dit ook op voor vormen van seksuele intimidatie, zoals volwassenen die seksueel getinte berichten (sexchatting) of pikante foto’s (sexting) sturen naar kinderen.
Het afgelopen schooljaar (2022-2023) hadden de ongeveer vijftien vertrouwensinspecteurs het drukker dan ooit. Er werden 2.152 dossiers aangelegd, blijkt uit een maandag gepresenteerd rapport van de inspectie. Dat zijn 409 dossiers meer dan in het schooljaar daarvoor en zelfs 856 meer dan in het schooljaar 2020-2021.
De meeste dossiers (992) gingen over psychisch geweld tussen leerlingen, zoals onder meer ernstig pestgedrag. Ook op het gebied van fysiek geweld (560 dossiers), seksuele intimidatie (318), seksueel misbruik (152) en discriminatie (116) kwamen er meer meldingen binnen dan voorgaande jaren.
De toename betekent niet per definitie dat er meer incidenten op scholen zijn, benadrukt Joke Schuur, coördinator bij de vertrouwensinspectie. Ook de grotere bekendheid van het meldpunt en de maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag – bijvoorbeeld naar aanleiding van de uitzendingen over The Voice – kunnen eraan bijdragen dat er vaker melding wordt gedaan dan voorheen.
Toch lijkt het er volgens de Inspectie op dat de sociale veiligheid op scholen sinds de coronapandemie onder druk staat. Leerkrachten trekken vaker aan de bel over ontembare klassen, toenemend pestgedrag en ernstig geweld. ‘Je ziet dat het klimaat op scholen verhardt’, zegt Joke Schuur, die zich al 18 jaar bezighoudt met het afhandelen van dit soort meldingen.
Ze gaat bijna met pensioen. Samen met haar opvolger Jeanette Wolleswinkel vertelt ze op het kantoor van de Onderwijsinspectie in Utrecht over haar zorgen. Want niet alleen het aantal meldingen groeit, ook de aard van de meldingen lijkt te veranderen. Zo zijn er steeds vaker kinderen van onder de 13 jaar bij betrokken. ‘Soms is de veiligheid van een kind zodanig in het geding dat het niet meer naar school wil’, zegt Schuur. ‘Het risico op uitval is dan heel groot.’
Schuur: ‘Daar schrikken wij ook van. We hebben het hier niet over een schram op de knie, maar over letsel waar een dokter aan te pas is gekomen, zoals een hersenschudding. Het begint vaak met pestgedrag, en als dat dan niet wordt opgelost, gaat het in sommige gevallen over op fysiek geweld.’
Wolleswinkel: ‘Bij psychisch geweld zien we sinds de coronatijd veel vaker meldingen over digitaal pesten. Dat begint op school, maar dat gaat na schooltijd natuurlijk gewoon verder.’
Schuur: ‘Scholen hebben zorgplicht, maar hoe hiermee wordt omgegaan verschilt sterk per school. We horen geregeld terug dat ouders niet weten dat er een sociaal veiligheidsplan is, of dat er een vertrouwenspersoon op school rondloopt waar ze terecht kunnen.’
Wolleswinkel: ‘We proberen docenten te motiveren dit in openheid te bespreken: welk gedrag is toegestaan, waar loop je tegenaan, hoe gaan we daarmee om? Zulke gesprekken ontstaan niet zomaar bij het koffiezetapparaat, die moet de schoolleiding faciliteren.’
Schuur: ‘Waarschijnlijk zien we bij meldingen over seksueel misbruik op scholen alleen het topje. Daaronder zit nog een hele ijsberg. Wij proberen scholen altijd mee te geven: schroom niet om te bellen en ga niet zelf uitzoeken wat eventueel strafbaar is en wat niet, want je komt al snel in grijs gebied terecht. Vaak horen we van schooldirecteuren, bestuurders, ouders of kinderopvanghouders terug dat ze heel tevreden terugkijken op de begeleiding.’
Wolleswinkel: ‘De aangifteplicht bij vermoedens van seksueel misbruik is ook bedoeld om te voorkomen dat er geen aangifte wordt gedaan als daar wel aanleiding toe is, maar ouders dat niet willen doen. Bijvoorbeeld als hun 13-jarige dochter smoorverliefd is op een leraar en zij een seksuele relatie hebben. Ouders kunnen redenen hebben de relatie met hun dochter niet onder spanning te willen zetten en dan zou zoiets gewoon onder het tapijt kunnen verdwijnen.’
Wolleswinkel: ‘Je hebt dienst met drie, soms vier collega’s. We staan de hele dag met elkaar in verbinding. Als er een casus is die onder je huid gaat zitten, dan zoeken we elkaar op.’
Schuur: ‘Soms helpt het om iemand even uit dienst te halen of te zeggen: ga maar een uurtje buiten lopen. Zelfs na achttien jaar kan een schrijnende casus veel met je doen. Een leerkracht die is veroordeeld voor verkrachting van een of meerdere leerlingen bijvoorbeeld, of een melding van ernstig psychisch geweld bij een kind. Kwesties die langdurige gevolgen kunnen hebben, ook in iemands volwassen leven. Dat is heel verdrietig.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden