Volgens een analyse van toezichthouder Autoriteit Consument & Markt duurt de aanpassing doorgaans een week. Daarna hebben de pomphouders de veranderingen in olieprijzen doorgevoerd. Het fenomeen van pijlsnel stijgende prijzen die daarna maar langzaam dalen, staat onder economen bekend als ‘rockets and feathers’. Precieze berekeningen voor de dieselprijzen ontbreken, maar volgens het onderzoek geldt ook bij diesel een soortgelijke prijsdynamiek.
De analyse, gepubliceerd in economenvakblad ESB, is gebaseerd op de gemiddelde dagelijkse benzineprijs in Nederland en de prijs van een vat olie. De prijs van benzine hangt voor 23 procent af van de ruwe olieprijs.
De auteur van het onderzoek, econoom Stef de Jong, schrijft de discrepantie deels toe aan het feit dat consumenten weinig prijsbewust omgaan met benzinekosten: ze zijn geneigd om te tanken op de plek waar hun benzine opraakt, niet op de plek waar de prijzen het laagst zijn.
Een andere mogelijke verklaring is volgens De Jong dat pomphouders elkaars prijzen in de gaten houden, en die zo impliciet op elkaar afstemmen. De Jong spreekt daarbij van mogelijke ‘stilzwijgende collusie’, dus zonder expliciete prijsafspraken te maken.
Pomphouders zouden hun prijzen bovendien uit voorzorg voor onverwachte schommelingen liever te hoog houden dan te laag. Zo worden prijsstijgingen vaak hoog ingezet, en prijsdalingen juist laag gehouden.
Erik de Vries, de directeur van NOVE, brancheorganisatie van zelfstandige brandstofhandelaren, vindt dat geen kwalijk fenomeen. ‘Elke ondernemer die een product met een schommelende inkoopprijs verkoopt, zal zich willen indekken voor mogelijke prijsstijgingen. Of dat nou bloem, suiker, of benzine is.’
Bovendien, zegt De Vries, zijn onafhankelijke tankstationhouders voor hun verkoopprijzen afhankelijk van hun brandstofleverancier, die zijn eigen prijzen hanteert. Dat de asymmetrische prijsaanpassingen de pomphouders direct te wijten valt, is volgens De Vries niet zo makkelijk te concluderen.
Econoom De Jong wijst ook nog op de asymmetrie van de olieprijzen zelf. Wanneer de olieproductie drastisch stijgt, kan dat later in de productieketen leiden tot capaciteitsproblemen door beperkte opslagruimte in olietanks. De olieprijs zal daardoor niet meteen dalen ten gevolge van een groter aanbod. Maar als de olieproductie sterk afneemt, zal de toegenomen schaarste wel direct leiden tot prijsstijgingen.
De Jong noemt meer transparantie in de markt een mogelijke oplossing voor de asymmetrische prijsaanpassingen. Een digitaal platform waarop pomphouders verplicht zijn hun prijsontwikkelingen te laten zien, kan daar volgens hem aan bijdragen. Die prijsontwikkelingen kunnen navigatie-apps als Google Maps vervolgens gebruiken.
Zo’n verplichting bestaat al in Duitsland. Daar zijn benzinepomphouders in 2013 verplicht om informatie aan te leveren voor zo’n platform. Weggebruikers kunnen daar in hun navigatiesystemen zien wat de optimale tanklocatie is, op basis van gegevens over de benzineprijs en reistijd. Of dat in Duitsland tot een omgekeerd prijseffect heeft geleid, is overigens niet geheel duidelijk. Verschillende onderzoeken spreken elkaar op dat punt tegen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden