Een havenovereenkomst tussen Somaliland en Ethiopië doet de gemoederen in de Hoorn van Afrika hoog oplopen. Wat houdt de deal in en waarom zet deze bij landen in de regio kwaad bloed?
In een zogenoemd ‘memorandum van overeenstemming’ staat dat Ethiopië in ruil voor aandelen in de Ethiopische vliegmaatschappij Ethiopian Airlines een deel van de kustlijn van Somaliland krijgt. Hoewel de precieze details van de overeenkomst niet zijn bekendgemaakt, gaat het volgens functionarissen om een strook land van zo’n 20 kilometer in de buurt van Berbera, de belangrijkste havenstad van Somaliland. De overeenkomst, die niet juridisch bindend is en daarom meer als intentieverklaring gezien moet worden, stelt dat de Ethiopische overheid het gebied vijftig jaar mag gebruiken voor militaire en commerciële doeleinden.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Met de afsplitsing van Eritrea in 1993 verloor Ethiopië zijn enige toegang tot de zee. De huidige premier van het land, Abiy Ahmed, noemde die afsplitsing in oktober ‘een historische fout, die het voortbestaan van Ethiopië bedreigt’. Hij voegde eraan toe dat het bestaan van Ethiopië ‘verbonden was met de Rode Zee’ en dat hij verwacht dat de Ethiopische bevolking de komende zes jaar groeit van 120- naar 150 miljoen inwoners. ‘Zoveel mensen kunnen niet leven in een geografische gevangenis,’ aldus de premier.
Ethiopië is vooralsnog voor het grootste deel van zijn maritieme handel afhankelijk van buurland Djibouti, dat grenst aan de Rode Zee en de Golf van Aden. Die wateren maken deel uit van een van de meest vitale maritieme corridors ter wereld: bijna 15 procent van de mondiale zeehandel komt langs de havens in dit gebied. Vanwege die strategische ligging is het gebied ook interessant voor militaire doeleinden. Zo hebben Amerika, Frankrijk en China al militaire bases in Djibouti en azen ook andere landen op een marinebasis in het gebied. Het belang (maar ook de kwetsbaarheid) van de corridor is onlangs benadrukt door aanvallen op commerciële schepen door Jemenitische Houthi’s.
Volgens functionarissen krijgt Somaliland aandelen in luchtvaartmaatschappij Ethiopian Airlines. Toch gaat het Somaliland vooral om iets anders: al sinds het land zich in 1991 afsplitste van Somalië, vecht het om internationale erkenning. Hoewel de stabiele staat de facto onafhankelijk is (met een eigen munt, parlement en overzeese diplomatieke missies), wordt hij door geen enkele regering officieel erkend. De overeenkomst met Ethiopië, die volgens de Somalilandse regering ‘de zelfbeschikking van Somaliland legitimeert’, moet daar verandering in brengen. Als het door de Ethiopiërs wordt erkend, is het idee, zullen meer landen volgen. Die erkenning is op haar beurt weer nodig om overzeese investeringen in Somaliland mogelijk te maken.
Zij zien Somaliland nog altijd als een onderdeel van hun land, waardoor zij de havendeal interpreteren als een ‘daad van agressie’. Een haastig opgestelde wet verklaart de ‘illegale overeenkomst’ daarom ongeldig. Als reactie op het nieuws riep Somalië bovendien zijn ambassadeur uit Ethiopië terug. Donderdag zei Somalië dat er ‘geen ruimte is voor bemiddeling in een geschil met Ethiopië’, tenzij Addis Abeba de controversiële deal terugdraait. Een vliegtuig met Ethiopische functionarissen die verdere samenwerking met Somaliland wilden bespreken, kreeg van de kwade Somaliërs geen toestemming om te landen en werd gedwongen terug te keren naar de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba.
Hoewel de kans op oorlog tussen Somaliland of Ethiopië en Somalië klein is (analisten stellen dat Somalië te druk is met zijn gevecht met terreurgroep Al-Shabaab), zet de overeenkomst de verhoudingen in de onrustige regio verder op scherp.
Eritrea was al ontzet over de ‘verbijsterende’ en ‘buitensporige’ wens van premier Abiy Ahmed om weer toegang tot zee te krijgen, liet het weten na de toespraak in oktober. Hierdoor bekoelden de recentelijk aangehaalde verhoudingen. Ook Djibouti is volgens analisten niet blij met de op handen zijnde samenwerking – 95 procent van de zeegoederen komt nu immers door het land. En het is nog maar de vraag of het noordelijker gelegen Egypte en enkele golfstaten op de militaire en commerciële aanwezigheid van de Ethiopiërs aan de voor hen zeer belangrijke corridor zitten te wachten.
Igad, het regionale blok van Oost-Afrikaanse landen, kwam vrijdag bij elkaar om onder meer de ruzie tussen Somalië en Ethiopië te bespreken. Aangezien de landen Somaliland weigeren te erkennen, benadrukte het blok dat een overeenkomst over een haven niet met Somaliland, maar met de regering van Somalië moet worden gesloten.
In een eerdere versie van dit stuk stond dat Ethiopië de grootste door land omgeven natie ter wereld is. Dat is onjuist: dat is Kazachstan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden