1986. Dat was het laatste jaar dat Bernadette Brehm (65) en boezemvriendin Petra de straat op gingen om te protesteren: ‘Tegen de atoombommen’. Om maar te zeggen: de vrouwen uit de Duitse grensplaats Kleef komen niet lichtzinnig in actie. Maar het is de democratie die nu op het spel staat, zegt Brehm. ‘Het is de hoogste tijd om te laten zien dat de AfD te ver is gegaan.’ ‘Nie wieder ist jetzt’, herhaalt ze de tekst op haar protestbord. ‘Of misschien is het al te laat.’
De urgentie van Brehm werd dit weekend in heel Duitsland gevoeld. Verspreid over minstens 90 steden gingen volgens de organisatoren zo’n 1,4 miljoen mensen de straat op om te protesteren tegen de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD), op dit moment volgens de peilingen de tweede partij van het land. Op de betogingen in München en Hamburg kwamen zelfs zoveel bezoekers af dat ze moesten worden afgelast omdat de politie hun veiligheid niet kon garanderen.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Aanleiding voor de protesten zijn de recente onthullingen van onderzoekscollectief Correctiv. Dat berichtte vorige week dat aanhangers van extreem-rechts tijdens een bijeenkomst eind november in Potsdam een zelfbenoemd ‘masterplan’ hebben gesmeed voor de gedwongen remigratie van migranten en minderheden uit Duitsland, inclusief ‘niet geassimileerde’ staatsburgers. Bij de bijeenkomst waren een aantal hooggeplaatste AfD-leden aanwezig, evenals twee leden van de CDU.
De publicatie heeft een schokgolf teweeggebracht in Duitsland. Vakbonden, kerkelijke organisaties, ceo’s van grote bedrijven als Siemens en actiegroepen riepen afgelopen dagen op tot grootschalige protesten tegen de partij die al sinds haar oprichting in 2013 omstreden is. Niet alleen in de grote, meer progressieve steden als Berlijn vond dat pleidooi gehoor, maar ook in kleinere plaatsen als het Oost-Duitse Halle en de populaire jetset-vakantiebestemming Sylt. En dus ook in Kleef, vlak over de grens bij Arnhem.
Het is een bont gezelschap van in totaal vierduizend man, weggedoken in kragen en mutsen, dat zich daar om twee uur verzamelt op het stationsplein. Er zijn senioren met rollators, ouders met kinderen en jongeren met regenboogcapes, Palestinavlaggen en banners van de klimaatbeweging. Maar de boodschap is eensluidend: extreemrechts bedreigt wederom de democratie. Op veel borden prijkt het jaartal 1933. ‘Zo is het toen ook begonnen’, schreeuwt het ene bord karton. ‘Remigratie? Deportatie? 1933!’
Zelfs zijn eigen generatie voelt nog altijd het schuldgevoel over wat er in het verleden is gebeurd, zegt Armin Brookes (34) die de leus ‘AfD stemmen is zo 1933’ tussen zijn wollen handschoenen klemt. ‘Het voelt nog steeds als iets waarvoor wij verantwoordelijkheid moeten nemen.’ Daarom is hij vandaag met zijn vriendin Mara (32) naar Kleef gereisd. ‘We hebben gezien hoe erg het kan worden – en zo ver moeten we het niet nog eens laten komen’, zegt zij monter.
Het is de eerste keer dat het stel naar een demonstratie komt. Wat voor hen de doorslag gaf, waren de cijfers die ze tot voor kort ‘niet voor mogelijk hadden gehouden’: in de peilingen is AfD goed voor eenderde van de stemmen. Met name in Oost-Duitsland, waar in het najaar in drie deelstaten verkiezingen zijn, zou het de grootste kunnen worden. ‘We zijn hier om te laten zien dat dit nog altijd de meerderheid is, de norm, en radicaal-rechts de uitzondering. Er is nog 62 procent over die niet extreem-rechts stemt en wij moeten ons laten zien. Er staan.’
Dat is ook de reden dat Waltraud (69) en Alfred (73), die niet met hun achternaam in de krant willen, de januarikou trotseren. Ze koesteren niet de illusie dat de AfD zich iets zal aantrekken van de demonstraties. Noch geloven ze dat een verbod op de partij, waar inmiddels voor wordt gepleit, zal helpen om de aanhang voor hun ideologie te verstommen. Waar het volgens hen om gaat is dat de demonstraties andere politieke partijen kunnen beïnvloeden.
Op dit moment geldt nog een cordon sanitair, wat inhoudt dat grote politieke partijen niet samenwerken met de AfD. De angst is dat bijvoorbeeld de CDU daarvan afstapt om meer rechtse kiezers aan zich te binden. Door nu te laten zien dat de kiezers van die partijen tegen de AfD zijn, kan dat worden voorkomen – zo is de redenatie van het oudere echtpaar. ‘We hebben gezien wat er in Nederland is gebeurd en wat er nu in Frankrijk gebeurt’, zegt Waltraud, refererend aan de overwinning van de PVV en de stringente migratiewetgeving die de regering-Macron onder druk van radicaal-rechts wil doorvoeren. ‘We hebben kinderen en kleinkinderen voor wie we de democratie moeten verdedigen.’
Voor de Turkse-Duitser Ilan Sezek (46) gaan de hoofdbrekens niet alleen over de toekomstige generaties maar over zijn dagelijkse leven. ‘Natuurlijk maak ik me wel zorgen’, zegt de schilder. ‘Ik woon 37 jaar in Duitsland, ik heb geholpen dit land op te bouwen en nu krijg ik te horen dat ik gedeporteerd moet worden?’ Wat dat betreft moet het een geruststelling zijn dat in zijn woonplaats zondag het stationsplein vol staat met landgenoten die niets moeten hebben van die deportaties, noch van andere racistische uitingen door de AfD. Of, zoals een van de borden het puntig verwoordt: ‘Filtert Kaffee, nicht Menschen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden