Voorzitter Richard van Zwol van de commissie die op verzoek van de Tweede Kamer adviseerde over demografie en migratie, zei afgelopen week bij de presentatie van het rapport dat ‘gematigde bevolkingsgroei het beste is voor behoud van brede welvaart’. Omdat in het vergrijzende Nederland een geboorteoverschot (meer baby’s dan begrafenissen) er niet inzit, moet de door Van Zwol gewenste bevolkingsgroei de komende decennia komen van een positief migratiesaldo, van meer immigratie dus dan emigratie.
Is het een verstandig advies? Het minste wat je erover kunt zeggen, is dat het stuk dat over economie gaat tjokvol verstandige dingen staat.
Eén: inkomensgroei ontstaat doordat inwoners meer uren werken en/of doordat de productiviteit per uur toeneemt. Er is binnen de Nederlandse bevolking nog volop ruimte om meer uren te werken.
Twee: het grote probleem in Nederland (en andere landen) is eigenlijk vooral dat de arbeidsproductiviteit, de productie per uur, niet meer groeit. Dat is namelijk de belangrijkste bron van onze voorspoed. Een hogere productiviteit kan arbeid vrijspelen om elders in de samenleving ingezet te worden. Landen die verder zijn vergrijsd dan Nederland, zoals Japan, maken meer gebruik van nieuwe technologie. Arbeidsschaarste als gevolg van vergrijzing kan een prikkel geven nieuwe technologie te omarmen.
Drie: de belangrijkste reden om terughoudend te zijn met immigratie is dat Nederland al dichtbevolkt is. Extra mensen erbij geeft extra druk op de woning(bouw)markt, extra druk op het wegennet, extra vraag naar boodschappen. De negatieve effecten hiervan wegen in een dichtbevolkt land zwaar waar ze in dunbevolkte landen, traditionele migratielanden, onbelangrijk zijn. Hier is ruimte schaars, daar niet.
Vier: migratie is geen structurele oplossing voor vergrijzing, maar kan de gevolgen van vergrijzing wel vertragen, zoals bij het bestrijden van tekorten in beroepen met een publiek belang, specifiek in het onderwijs en de zorg.
Vijf: zorg en onderwijs zijn cruciale publieke sectoren voor de opbouw, het onderhoud en de reparatie van menselijk kapitaal. Dit menselijk kapitaal is weer een noodzakelijk ingrediënt van groei van de arbeidsproductiviteit.
Zes: zorg en onderwijs helpen via migratie is misschien wenselijk maar óók lastig. Anders dan landbouw en technologie zijn het sectoren waarin weinig arbeidsmigranten (kunnen) worden ingezet. Bovendien zijn bijvoorbeeld verpleegkundigen en huisartsen in andere Europese landen óók schaars. Erger is dat er in zorg en onderwijs ‘een gebrek aan inzicht en aandacht is om de productiviteit binnen deze organisaties te verbeteren’ en daardoor ‘valt er bij ongewijzigd beleid niet veel verandering te verwachten’.
Zeven: vergrijzing is een transitie en de overheid heeft ‘niet een heel goede staat van dienst’ als het erom gaat die te begeleiden. Maar de andere kant is dat transities ‘mensen en organisaties wakker schudden en aanzetten tot actie’. Nederland is gediend met een leidende rol van de overheid ‘met sterke inzet op innovatie, stimuleren van arbeidsparticipatie en een leven lang leren’.
Hoe komt een commissie, na zo veel verstandige dingen te hebben opgeschreven, tot de conclusie dat ‘gematigde bevolkingsgroei het beste is voor behoud van brede welvaart’? Want dat volgt hierop toch helemaal niet, en al helemaal niet dwingend? In het rapport doet ze dat dan ook heel voorzichtig. Die gematigde bevolkingsgroei is een verkenning van de doordenking van een richting – zoiets. Er moet vooral nog veel meer over worden nagedacht, er moet onderzocht, et cetera.
De conclusie mag dus wat opportunistisch zijn, de verstandige analyse hebben we alvast in de tas.
Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl
Source: Volkskrant columns