Hoog op het strand ligt een jeugdherinnering: pakje sinaasappelsap, leeg maar in nette staat. Het plastic rietje steekt er nog in. Joeri zoekt naar een houdbaarheidsdatum, de inkt is meestal met de jaren vervaagd, maar hier staat het bewijs: 18 november 1980. Dat had mijn pakje kunnen zijn.
Boswachter Joeri Lamers had ik gevraagd mee te gaan naar de aangespoelde vuilnisbelt, tegen de oostelijke duinen van Terschelling aan. Vier jaar terug alweer sloegen containers overboord van het vrachtschip MSC Zoë, noord van de Wadden, en de troep blijft maar komen. De plastic pellets die Joeri laat zien, bolletjes niet groter dan de zaden van een plant, zijn vermengd met het zand en de lange, losgeslagen wortels van het helmgras. Het is grondstof voor plastic spullen, dat nooit meer uit de wilde natuur verdwijnt.
Maar van het andere vuilnis wist ik niet. En misschien is het wel van mij.
Het vloedmerk, de langgerekte strook die het hoogwater achterliet, is bezaaid met felgekleurd plastic, als een bloemenperk. Het gebeurde tijdens storm Pia, die een stuk van de stuifdijk wegsloeg, en daaronder kwam de troep van decennia tevoorschijn. Het heeft daar al die tijd gelegen: het pakje Appelsientje, het bakje Bona-margarine, de Palmolive-shampoo, extra mild. Herinneringen, nauwelijks aangetast.
Als boswachter voelt Joeri zich weleens archeoloog en dit, zegt hij, is afval van soms veertig, vijftig jaar oud. ‘De hele geschiedenis van de opkomst van het plastic is hier te zien.’
Hij vindt ook mooie, soms eeuwenoude spullen, prachtig gemaakt, uit de tijd dat ze nog lang meegingen en werden hergebruikt. Dat er moeite aan werd besteed, ‘dat het waarde had’. Maar ‘we zijn het maken van mooie dingen een beetje vergeten’. Hij raapt een prachtige glazen melkfles op, thuis zal hij naar de geschiedenis ervan zoeken.
Het is op de Boschplaat, een van de meest beschermde natuurgebieden ter wereld. Een adembenemend terrein tussen twee zeeën, met verschuivende duinen en geulen die almaar van kleur verschieten in het zuiverste winterlicht, de vogels als haakjes in de hemel. Omdat alles er beweegt, is het een tijdmachine. Het vloedmerk is 2,5 kilometer lang; daaronder ligt nog veel meer vuilnis verborgen. Bij de volgende storm wordt het in zee gezogen, of verder het landschap in geduwd.
Niemand weet hoeveel het is, en hoe diep het plastic is doorgedrongen. Opruimen is ondoenlijk. Je kunt het terrein afschrapen en de bovenste laag met zwaar materieel afvoeren, zegt Joeri, maar dat is duur en geen afvalverbrander wil zo’n mengsel hebben van zand, planten en kunststof. Bovendien schraap je alle zaden mee die zich tussen de wortels hebben genesteld: zeeraket, loogkruid, dat nog in de duinen moet ontkiemen.
Vier jaar lang al zijn er opruimacties op de Wadden en nog ligt de troep van het containerschip verspreid. ‘Als het hard waait’, zegt Joeri, ‘zie je het rondtollen in de duinkommen.’ Tegelijk is er weinig tegen ondernomen. Ondanks deze ramp verloren vrachtschepen afgelopen jaar weer meer containers; aan de noordkust van Spanje spoelen zoveel plastic pellets aan dat het strand wit ziet. Het is de lading van één container, verloren door het Maersk-schip Toconao, onderweg naar Nederland. De autoriteiten bleven alweer in gebreke dus kwam het opruimen op vrijwilligers aan.
De macht van het plastic: het nieuwe verbod op wegwerpbekers en -bakjes wordt door de inspectie al niet meer gehandhaafd. Zo’n pakje Appelsientje is gewoon gemakkelijk en goedkoop, en te belangrijk voor de economie. Misschien heb ik er uit gedronken, als kind. Misschien keert het nu wel terug, na 44 jaar, om te laten zien dat kunststof nooit vergaat, en tot de poriën is doorgedrongen in de zee, het land en het leven.
Op het schitterende strand liggen brokken veen uit een oude tijd, het Eemium, zegt Joeri, meer dan honderdduizend jaar geleden. Hij breekt er één doormidden en laat de zaden zien: waterdrieblad, hij heeft het laten onderzoeken. Een bericht uit de prehistorie.
Plastic gaat nog langer mee. Misschien zal deze periode in de geschiedenis ooit te boek staan als de kunststoftijd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden