Jimmy Dijk moet de SP na zeven verkiezingsnederlagen op rij nieuw leven inblazen. De nieuwe partijleider is tegen een strenger asielbeleid, maar wil wel stoppen met de onvoorwaardelijke steun aan Oekraïne. ‘De werkende klasse wordt als kanonnenvoer gebruikt, aan Russische en Oekraïense kant.’
Jimmy Dijk zit in zijn eentje in een spartaans ingerichte kamer van het SP-partijbureau in Amersfoort. Een van de stoelen bij zijn tafeltje is kapot. Buiten is het grauw.
In het gebouw hebben SP’ers nog weleens een verkiezingsoverwinning gevierd, maar dat is alweer lang geleden. Emile Roemer leek ooit op weg naar het Torentje, totdat hij in een vrije val raakte tijdens een dramatische verkiezingscampagne in 2012. Onder opvolger Lilian Marijnissen wist de partij nooit meer de weg omhoog te vinden: na zeven verkiezingsnederlagen op rij vertrok ze in december.
Marijnissen leek eerst nog door te willen; ze bedacht zich toen er vanuit het partijbestuur signalen kwamen dat de SP behoefte had aan een nieuw gezicht. In dat partijbestuur zat ook Jimmy Dijk (38), de relatief onbekende Groninger die nu de zware taak heeft gekregen om de geslonken SP nieuw leven in te blazen.
Over de auteurs
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 kreeg hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn onthullingen over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co.
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Was het een geregisseerde machtsovername? Binnen de partij gingen al langer verhalen rond over Dijk, een ‘straatvechter’ die in Groningen tal van acties op poten zette en als fractievoorzitter daar opviel als felle debater. ‘Er was geen vooropgezet plan’, zegt Dijk beslist. ‘Ik heb ‘ja’ gezegd omdat het moest gebeuren en omdat het aan me gevraagd werd door mijn fractiegenoten. De partij kon niet weten dat ik die ambitie had, ik wist het zelf niet eens.’
De eerste vergelijkingen met de oervader van de SP, Jan Marijnissen, zijn inmiddels gemaakt. Niet helemaal zonder reden. Dijk kan net zo fel uit de hoek komen als Marijnissen – een temperament dat hij zelf toeschrijft aan zijn Frans-Catalaanse moeder. En terwijl de oude SP-leider ooit werkte in een worstenfabriek, draaide Dijk naast zijn studie sociologie diensten in een kartonfabriek in Hoogkerk. Op zijn 19de werd hij, mede geïnspireerd door de optredens van Jan Marijnissen, lid van de SP.
‘Het verhaal dat ik fabriekswerk heb gedaan, wordt als heel bijzonder ervaren. Ik snap het, maar ergens zegt het alles. Nog altijd werkt een groot deel van de mensen in de productie. Je kunt nachtdiensten en wisselende shifts heel uitzonderlijk vinden, maar in de zorg doen mensen dat bijna altijd.
‘Ik heb veel geleerd in die kartonfabriek. Ik merkte dat de afstand tussen mensen die gaan studeren en werknemers in die kartonfabriek gigantisch groot was. Op mijn studie sociologie werd vrij makkelijk gesproken over bijvoorbeeld het verhogen van de AOW-leeftijd, terwijl ik ’s nachts in een fabriek stond met gasten met kapotte enkels, knieën en ruggen.’
‘Het kwam allemaal tegelijk. In diezelfde tijd begon ik met sociaal pedagogische hulpverlening, jongerenwerk. Dat bleek al snel niks voor mij, maar in de buurten waar ik was, zag ik allemaal rode jassen langs de deuren gaan. Tegelijkertijd hoorde ik Jan Marijnissen in die tijd op tv goede verhalen vertellen. Op mijn 19de ben ik lid geworden van de partij en op mijn 24ste kwam ik in de Groningse gemeenteraad. In de coalitie trouwens, ik ben een van de weinige SP’ers die net zo lang in een coalitie heeft gezeten als in de oppositie.’
‘Wat ik mooi vond, is dat hij een intellectueel verhaal wist over te brengen aan de werkende klasse. Wij moeten de dagelijkse noden van mensen koppelen aan een ideologisch sterk verhaal. Neem een term als neoliberalisme en de kritiek daarop. Wij waren de eersten die daarover spraken en inmiddels is het gewoon gemeengoed geworden. Nu moet er nog iets gebeuren.’
‘Ik vind dat mooi bij de PVV, daar ga ik niet raar over doen. Ik vind het mooi als er mensen uit de werkende klasse op de lijst staan. We zijn daar ook altijd mee bezig.
‘Wat je ook van de verkiezingsuitslag vindt: ik denk dat de mensen die afgelopen jaren de klappen hebben opgevangen een grote stok wilden om mee te slaan. Dat geldt dan met name voor Omtzigt, de BBB, maar ook voor de PVV. Mensen willen sociaal beleid, bestaanszekerheid. Ik hoop van ganser harte dat die partijen gaan leveren, maar ik heb er weinig fiducie in.
‘De kiezer heeft een vurige wens om het eigen risico af te schaffen, de energierekeningen te verlagen, om de huren betaalbaar te houden. Dus ga nou niet naar de interruptiemicrofoon om heel moreel verontwaardigd te doen over de verkiezingsuitslag; je zag het al een beetje aankomen. De afgelopen tien jaar zijn heel veel mensen ontevreden en op zoek naar een alternatief geweest. Daarom hebben mensen op de BBB of de PVV gestemd.’
‘Dat doet zeer. Mensen hebben onvoldoende gezien dat wij de motor van verandering kunnen zijn. Dat we de macht kunnen uitdagen.’
‘Blootleggen dat andere partijen niet leveren. Neem bijvoorbeeld de PVV. Die was al voordat de verkiezingsuitslag bekend was aan het voetjevrijen met de VVD. Dat zegt alles over wat er geleverd gaat worden.’
‘Het is een slimme strategie van de partijen om die plannen zo te omhelzen. Ik heb Lilian zelf ooit horen zeggen: we zijn te bescheiden geweest. Ik denk dat het klopt.’
Denkt na. ‘Nee.’
‘Ja, dat heeft te maken met die liberale dominantie op economisch gebied, die door grote delen van links volledig omarmd is. Dat heeft mensen vervreemd van linkse politiek. Iemand die werkt ziet de kosten verder stijgen, terwijl het inkomen al veertig jaar achterblijft. Linkse partijen zijn te benauwd om het kapitaal verder te belasten, maar steunen wel belastingverhogingen op consumptie. Dan word je als werkende klasse in een hoek gedreven.’
‘Die thema’s over identiteit worden groot, omdat linkse partijen al vijftig jaar lang ontkennen dat migratie aan het mislukken is. En daarmee bedoel ik vooral integratie. Mijn vader is timmerman en heeft allerlei werk gedaan, soms wel twee banen tegelijk. Hij heeft gewerkt met Italianen, Spanjaarden, Turken, Marokkanen, Polen, Bulgaren. Altijd heeft hij gezegd: hoe is het in godsnaam mogelijk dat mensen de taal niet hoeven te leren?!
‘Soms kom ik in wijken en daar spreekt tweederde van de mensen geen Nederlands. Hoe kun je dan nog in actie komen richting woningcorporaties om schimmelproblemen in woningen op te lossen?
‘Ik zie het in iedere stad of gemeente waar ik kom. Aan de ene kant van een spoor of rivier staan sociale huurwoningen en aan de andere kant niet. De immigranten worden opgevangen in de buurten waar geen absorptievermogen meer is, waar kinderen tot hun 25ste of 30ste bij hun ouders moeten wonen. En dan zien die mensen dat statushouders in de huizen trekken die vrijkomen. Dat snappen die mensen echt wel, maar hun kind heeft geen woning. Dus dat botst heel heftig.
‘Er wordt al snel gewezen naar de statushouder, maar sorry, wanneer is onze volkshuisvesting totaal in de uitverkoop gedaan en veranderd in een extreme woningmarkt? Tijdens Rutte II. Er moet gebouwd worden en er moeten meer vluchtelingen worden opgevangen in de Bloemendaals van Nederland.
Fel: ‘Iedereen die dat zegt, moet nu kappen met het bombarderen van Gaza, of dat steunen. Wat denken die partijen dan dat er gaat gebeuren? We hebben het bij Irak, Afghanistan, Syrië gezien. Alleen maar meer vluchtelingen. Dus leuk dat je 15 duizend noemt als getal, maar dat is onmogelijk met dit soort extreem geweld.
‘Moeten wij als Nederland mensen opvangen die vluchten voor oorlog en geweld? Jazeker. Maar dan wel eerlijk spreiden over Europa en Nederland. Nu komt de shit terecht in Pekela, een van de armste gemeenten van Nederland, terwijl Bloemendaal de dans ontspringt. Het is een klassenvraagstuk. Waarom stemmen VVD en PVV in de Tweede Kamer tegen de Spreidingswet? Omdat ze rijkere gemeenten willen ontzien. Heel veel mensen zijn boos. Zoals het nu gaat, gaat het niet meer.’
‘Dat is te reguleren. Met oorlogsvluchtelingen zijn we solidair, maar bij arbeidsmigratie is er sprake van uitbuiting van de werkende klasse. Dat heeft niets met solidariteit te maken. Arbeidsmigranten worden uitgebuit met lage lonen, slechte huisvesting en arbeidsomstandigheden. En de rest van de werkende mensen heeft last van druk op de lonen, omdat er een reserveblik aan arbeidskrachten wordt opengetrokken via migratie.’
Onderkoeld: ‘Als je het niet wilt, is het inderdaad moeilijk.’
‘Dat klopt. Het is een politieke keuze. Helemaal mee eens. Het is onze keuze om de opvang voortaan in rijkere gemeenten plaats te laten vinden.’
‘Nee, een draai zeker niet.’
‘Alleen als dat gepaard gaat met vredesonderhandelingen. Ik begrijp niet waarom dat niet al gebeurt.’
‘Poetin is de agressor. Hij is de agressor, omdat hij de oorlog onterecht is gestart. Aan de andere kant heb je het Westen zien trekken aan Oekraïne, om bij de EU te komen, om bij de Navo te komen. Het harde getouwtrek van Hans van Baalen en Guy Verhofstadt heeft een agressor ontketend.’
‘Poetin is een maniak, begrijp me niet verkeerd, maar het getuigde van weinig strategisch besef om op grote pleinen te gaan oproepen tot EU-lidmaatschap van Oekraïne. Dat heeft niet geholpen.’
‘We hebben vrede nodig. Het is de werkende klasse die als kanonnenvoer wordt gebruikt, aan zowel Russische als Oekraïense kant. Ik weet niet hoe je een oorlog kunt stoppen zonder te onderhandelen.’
‘Ten koste van wat? Hoeveel doden moeten er nog vallen? Een land als Brazilië probeert nu aan te sturen op vredesonderhandelingen. Ik vind dat Nederland zich daarbij moet aansluiten.’
Source: Volkskrant