Begin jaren nul begonnen in een Zuid-Limburgs dorpje naast het mijne de vrouwen zienderogen te vermageren. De moeder van een vriendin van mij was Herbalife-consulente geworden, en ook die vriendin werd steeds stakeriger. Het hoofdbestanddeel van Herbalifeshakes was, als ik het me goed herinner, vermalen driezitsbank, dus je spekte vanzelf af als je tweemaal daags alleen maar dat nam. Een herbalife-consulente maakt van haar afnemers vaak óók consulenten, en ze moeten allemaal verdienen, waardoor een heleboel garages in de regio vol prijzig afslankpoeder kwamen te staan. Het werd steeds moeilijker aan elkaar toe te geven hoe goor het was.
De Herbalifeshake van de jaren twintig is crypto, en de slachtoffers zijn geen huisvrouwen, maar jonge mensen die willen ontkomen aan een afschuwelijk toekomstperspectief: een baan. Deze week bleek een 23-jarig Hengeloos ‘cryptogenie’ hem gepeerd, nadat hij een paar miljoen had ingezameld bij zo’n driehonderd mensen, onder wie zijn voetbalteam. De banken denken aan een piramidesysteem. En in de podcast Hoe het allemaal misging werd een verband geschetst tussen de ‘FvD-Girl Army’, een club van jonge vrouwelijke FvD-fans, en de schimmige snel-geld-en-cryptoclub IM Academy. Daar kun je voor zo’n 185 dollar per maand toegang krijgen tot onlinecursussen en bijeenkomsten waar leider Jürgen Vande Cappelle zich laat toejuichen. Maar als je je vrienden lid maakt, krijg jíj betaald.
Een piramidesysteem dus, ook volgens de Engelse hoogleraar criminologie Mark Button, die vorig jaar schreef dat mede dankzij sociale media het piramidesysteem onder jonge mensen aan een wervelende comeback bezig is: hij zag daar een stijging in een jaar van wel 59 procent. NRC beschreef vorige week hoe vaag de grens tussen legaal en illegaal in de wereld van finfluencers is. En veel jongeren kunnen de zin en onzin niet van elkaar scheiden.
Als je een tijdje onder finfluencers rondscrolt, zie je hoe aanlokkelijk veel van hun wijdverspreide geldmythen zijn. Hier bepaalt je ‘money mindset’ je succes: als je maar hard genoeg manifesteert, risico’s neemt en ‘limiting beliefs’ loslaat, zul je ‘in overvloed’ leven. Verdienen is er in zekere zin religieus: je moet erin geloven, en dan doet het universum (dat om jou draait) wat jij wilt. De aansprakelijkheidsclausule is ingebouwd; alleen jij bent verantwoordelijk voor je succes, en dus ook voor je falen.
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Op cynische dagen word ik moedeloos van het bodemloze egoïsme dat hier wordt aangemoedigd. Dan denk ik aan het TikTok-filmpje waarin een puber zijn maatschappijleerdocent uitlacht omdat hij ‘maar 2, hooguit 3k’ verdient. Aan ‘manifestatiekoningin’ Dzanella Tihic, die vertelt dat iedereen zich in de miljoenen kan manifesteren, maar nooit waarmee en waartoe. Als steeds meer mensen bezig zijn met vermogentjes managen, wie gaat er dan in de kinderopvang werken, wie wordt er maatschappijleerdocent?
Maar als je iets welwillender kijkt, gaat dit zwarte gat vol fabels over veel meer dan financiële onnozelheid. Werk heeft een pr-probleem, en niet voor niets: veel meer jongeren zien groeiende vermogensongelijkheid, denken nooit een huis te kunnen kopen, en hopen maar dat hun tóch vermogen in de schoot valt − hard werken en rijk worden hebben in ons belastingstelsel nou eenmaal maar weinig met elkaar te maken. Zo krijgt elk tijdperk het piramidesysteem dat het verdient.
Juist jonge mensen met de slechtste vooruitzichten wedden op luchtfietsers die hun de goud geplaveide weg naar inkomstenbelastingvrij Dubai wijzen en stemmen op politici die hen niet gaan helpen. Het tegengaan van hun wanhoop, morele leegte en gebrek aan maatschappelijk besef gaat nog een flinke kluif zijn voor maatschappijleerdocenten. Maar het is hoog tijd voor de glamourisering van het bestaan met een baan − te beginnen met het zwaarder belasten van vermogen in plaats van arbeid. Niet alleen omdat docenten maatschappijleer dan in aanzien stijgen, maar omdat iedereen daarbij wint.
Source: Volkskrant