‘Dit is spannender dan spelen in een volle Kuip.’ Oud-profvoetballer en performance coach Gianni Zuiverloon oogt kalm, maar in zijn hoofd is het druk. Zo dadelijk gaat hij zijn levensverhaal vertellen aan een groep van ongeveer vijftig mavo-leerlingen op de Rotterdamse school InHolland aan de zuidkant van de Maasoever.
Hij heeft dit al vaker gedaan, voor diverse organisaties. Zijn nervositeit is ergens een tikje ironisch want in zijn huidige bestaan leert Zuiverloon anderen met spanningen om te gaan. ‘Spanning is niet slecht, als het maar niet teveel wordt’, doceert hij.
Over de hoogtepunten in zijn voetbalcarrière – waarin hij Europees kampioen werd met Jong Oranje, bij Feyenoord en in de Spaanse en Engelse competitie speelde – daar gaat het tijdens zijn vertelling nauwelijks over.
Over de auteur
Bart Vlietstra schrijft sinds 2015 over voetbal voor de Volkskrant. Hij werkte ook voor diverse sportprogramma’s op televisie.
Wel over een paniekaanval vlak voor een wedstrijd met Real Mallorca tegen Valencia, waardoor hij een debuut in het Nederlands elftal misliep. Toenmalig bondscoach Bert van Marwijk belde kort van tevoren en zei: ‘Gianni, ik zit in het stadion en ga je selecteren.’
En toen: zwart voor zijn ogen, lood in zijn benen, geen hap door zijn keel, hyperventileren. Hij raakte snel geblesseerd tijdens die wedstrijd. ‘Vermoedelijk door de spanning.’
Toen hij na drie maanden hersteld was, had hij een nieuwe trainer die alleen maar Spanjaarden opstelde. Een fysieke aanvaring met die coach betekende het einde van zijn Spaanse avontuur. ‘Al 20 jaar voetbalde ik om Oranje te bereiken, om in een grote competitie te spelen. Maar op mijn 25e stond ik weer op nul. Hoe ga je daarmee om? Ik had geen idee.’
Zuiverloon, die zijn vertelling lardeert met foto’s, een introductiefilmpje en statistieken over de toenemende mentale problemen bij jongeren op een groot scherm boven hem, sprak er nooit over, vertelt hij. Zo had hij het geleerd op voetbalpleintjes en in de jeugd bij Feyenoord. Altijd doorgaan, van je afbijten, maar nooit echt praten, en zeker nooit huilen, want dan kon je langs de kant gaan zitten.
Pas na zijn 30ste leerde hij via gesprekken met een psycholoog en een mental coach zich meer open te stellen. Hij deed aan yoga, ging mediteren, liet opkomende huilbuien toe. ‘Het was een bevrijding.’
Nu geeft hij lezingen en workshops over mentale gezondheid en neemt hij podcasts op over het onderwerp via stichting Play mental die hij oprichtte met een andere oud-prof, Edson Braafheid. Via hun bedrijf House of Acceleration is een team van psychologen, antropologen en mental coaches samengebracht waarmee ze onder meer topsporters begeleiden.
‘Dit past het best bij me. Ik had eerst een modelabel. En nog steeds zit ik in vastgoed, maar dat doen anderen voor me. Mensen helpen zich geestelijk beter te laten voelen is waar ik echt passie voor voel’, vertelde hij eerder.
Hij is geboekt voor een uur door InHolland, maar uiteindelijk staat hij 2,5 uur in het auditorium nabij de Erasmusbrug te praten, vragen te stellen en vragen te beantwoorden. Op het oog ontspannen met de handen op zijn rug.
‘Nog twee vragen’, zegt hij op het laatst.
‘Nee nog drie’, zegt een jongen met een petje op. Glimlachend stemt Zuiverloon ermee in.
Na afloop komen leerlingen hem enthousiast bedanken.
Zijn moeder, die lerares is op een andere school en ook in de zaal zit, vertelt: ‘Gianni was nooit een prater. De eerste keer wist ik niet wat ik moest verwachten. Ik werd emotioneel toen hij bezig was, het is voor mij nog steeds onwerkelijk om hem dit zo te zien doen.’
Zuiverloon en Braafheid zijn niet de enige oud-profvoetballers die zich hebben bekwaamd in het bieden van mentale ondersteuning, ook Yuri Cornelisse en Dirk Marcellis zijn het metier ingerold. Oud-PSV-er Marcellis coacht onder meer darters. Voormalig RKC- en FC Groningen-speler Cornelisse is sinds kort parttime verbonden aan FC Utrecht.
‘Ik zag mijn oude trainer Ron Jans in een uitzending van Studio Voetbal’, vertelt Cornelisse in zijn huis in Alkmaar. ‘Hij was net begonnen bij FC Utrecht, dat onderin bungelde. Ik stuurde hem daarna een spraakbericht waarbij ik aangaf dat ik dacht dat ik hem kon helpen.’
Jans staat bekend als een empathische trainer. Cornelisse: ‘Klopt. Maar toen ik nog speelde vertelde ik mijn trainer ook niet alles. Bovendien: een selectie bestaat uit 24 man die overal vandaan komen, met allemaal een ander verhaal, andere zaken waar ze tegenaan lopen. Ik stel me eerlijk, kwetsbaar en positief op. Het is toch anders dan praten met familie of vrienden, die praten meer in jouw belang.’
Spelers staan ervoor open om met hem te praten, merkt hij. ‘Het is ook de energie die je uitstraalt, denk ik.’
Hij dringt zich niet op, hamert niet op negatieve zaken. ‘Het is het mooist als een spontaan gesprek diepgang krijgt.’
Als oud-prof heeft hij het voordeel dat hij zich makkelijker in bepaalde situaties kan verplaatsen. Hij weet nog goed hoe vreselijk hij het bijvoorbeeld vond om alleen thuis te zitten in hem onbekende steden, ver weg van zijn gezin. Zeker als hij niet aan de verwachtingen voldeed, belandde hij in een negatieve spiraal. ‘Ik voelde me een nummer en dacht: waar doe ik het allemaal voor?’
De perceptie van publiek is vaker negatief dan positief, zeker als je niet goed speelt. ‘Je rijdt een mooie auto, draagt mooie kleding. In Nederland vinden ze daar snel iets van. Dat hoor je allemaal vanaf de kant als je niet goed voetbalt. En daarbuiten via social media. Dan ga je ook denken aan al die tv-kijkers, je ploeggenoten, je trainers, je toekomst. Er is concurrentiestrijd, er kan jaloezie zijn, blessures, enorme spanningen binnen een club die kampioen moet worden of niet mag degraderen. Omdat je zelf stappen wil zetten of anderen dat van je eisen.’
Hij noemt het ‘innerlijke saboteurs’, ze veroorzaken blokkades, blessures, paniek of somberheid. ‘Niemand die zich verdiept in hoe je je voelt, je wordt alleen afgerekend op je spel. Daarmee omgaan is hartstikke moeilijk.’
Cornelisse volgde een cursus sportpsychologie en werkte eerder tien jaar bij de politie, de laatste jaren als zedenrechercheur. ‘Geweldig werk, dankbaar. Maar ook pittig, confronterend.’
Soms kwam hij spelers tegen waarmee hij vroeger op het veld stond. ‘Dan dacht ik: dat ik jou hier moet tegenkomen. Die waren op het verkeerde pad beland. Vanaf de buitenkant ziet men alleen de roem, de aandacht, het geld. Maar niet wat dat met iemand en met iemands omgeving doet. En wat er gebeurt als dat wegvalt. Daarom maak ik spelers er ook van bewust dat het een keer stopt. En dat er dan nog een heel lang leven over is.’
Cornelisse verdiept zich in verschillende culturen en achtergronden, maar kijkt ook aandachtig naar hoe iemand speelt en traint. ‘Blijft hij na een mindere actie opendraaien en naar voren spelen of gaat hij alles terugkaatsen? Is iemand ervan onder de indruk als hij ‘gemakzuchtig’ of ‘nonchalant’ wordt genoemd? Dat zijn zaken waarover je in gesprek kunt.’
Het kan ook gaan over de thuissituatie. ‘Ik ging op mijn 19 vanuit Alkmaar in mijn eentje naar TOP Oss. Mijn beste vriend kwam elk weekeinde langs, met een fles drank. Hij wilde alleen maar zuipen en feesten. Ik heb die vriendschap verbroken. Maar dat zijn geen makkelijke keuzes.’
Zuiverloon dropt een soortgelijk verhaal bij de mavo-leerlingen van InHolland. Over vrienden die ineens op het verkeerde moment op de verkeerde plek waren en vast kwamen te zitten. ‘Dat had mij ook kunnen gebeuren en me mijn carrière kunnen kosten.’
Het is muisstil in het auditorium, nog maar een leerling kijkt op zijn telefoon. Zuiverloon spreekt daarna over sterker worden in stapjes via de zogeheten 1-procent-methode, iets wat hij sporters ook voorhoudt. ‘Probeer gewoon elke dag 1 procent ergens beter in te worden.’
Zuiverloon volgde talloze cursussen over psychologie en mentale gezondheid en leerde eindelijk zichzelf kennen. ‘Op de middelbare school had ik een huidaandoening, ik liep met een hoofddoek om, ze noemden me ‘piraat’. Nooit om gehuild. Daarna als voetbalprof, zoveel setbacks, nooit een kik gegeven. Mannen huilen niet, zo had ik geleerd. Terwijl huilen je juist een man maakt, weet ik nu.’
Het gaat steeds beter, dit soort lezingen en workshops, vertelt hij na afloop in de schoolkantine achter een broodje geplukte kip. ‘In het begin trilde mijn stem, mijn lijf. Nog steeds vind ik het spannend. Maar als er ook maar iets bij die kinderen blijft hangen van mijn verhaal dan heeft het al nut gehad.’
De mentale gezondheid van jongeren is de laatste jaren flink verslechterd, weet hij. ‘Er wordt teveel druk ervaren om aan een ideaalbeeld te voldoen leidend tot slechte nachtrust, paniekaanvallen en depressieve gevoelens. Het blijft vaak verstopt. Ze moeten daarover leren praten. Praten helpt als je druk voelt. Dat geldt voor leerlingen, maar ook voor profvoetballers, acteurs, schoonmakers of ceo’s van multinationals.’
Had hij het maar eerder geweten. Bijvoorbeeld toen hij na zijn eerste seizoen in het eerste bij Feyenoord ineens werd afgeblaft door trainer Erwin Koeman. Hij reageerde stekelig en mocht direct vertrekken bij de club waar hij al vanaf zijn vijfde speelde.
Of later toen hij in dienst van West Bromwich Albion tegen Manchester United speelde dat hem wilde hebben. ‘Gianni versus Ronaldo’, schreven de kranten. Hij speelde geweldig, United deed een bod, maar zijn club wees het af. United zei in de zomer terug te komen als hij goed zou blijven presteren. En pats, de spanning in zijn lijf nam toe en daar waren weer blessures.
Het is ‘prachtig’ om anderen te helpen, zegt Zuiverloon. Binnenkort vertelt hij waarschijnlijk zijn verhaal voor gedetineerden. Dat het minder oplevert dan profvoetbal of investeren in vastgoed maakt niet uit. ‘Het liefst openen we een Play Mental House waar iedereen met mentale problemen geholpen kan worden.’
Hij mist het profvoetbal niet. ‘Het heeft me veel moois, maar ook veel shit, veel moeilijke momenten gebracht. En niet alleen ik, 80 procent van de voetballerij worstelt op enig moment met mentale problemen. Ik heb zoveel jongens tijdens een warming up horen zeggen: poeh ik voel mijn benen niet meer van de spanning. Maar daar echt diep op ingaan, dat gebeurde niet. Ik heb in totaal 70 duizend uur op het trainingsveld gestaan en er is in al die tijd maar een trainer geweest die aan me vroeg: hoe gaat het nou echt met je?’
Zijn zoontje speelt in de jeugdopleiding van Ajax. ‘Ik merk aan hem dat de struggles voor jongeren alleen maar erger zijn geworden door sociale media. Voordeel is wel dat het taboe om over mentale gezondheid te praten langzaam minder wordt in de voetballerij.’
Aan het eind van zijn relaas in het auditorium volgt nog een ontboezeming. ‘Jullie denken: die Gianni heeft nu alles goed voor elkaar. Heeft al het gereedschap om met dingen te dealen, superveel geleerd, doorlopend blijf ik met mensen praten. En toch was 2023 het meest kutte jaar. Ik had veel stress, de bouw van mijn huis ging niet goed, ik was te druk in mijn hoofd en kreeg een zware paniekaanval. Ik kwam erachter: ik was mezelf vergeten.’
Hij wil maar zeggen: aan jezelf werken stopt nooit.
Gianni Zuiverloon
30 december 1986, Rotterdam
2004–2005 Feyenoord
2005–2006 RKC
2006–2008 Heerenveen
2008–2011 West Bromwich (Eng)
2010 Ipswich Town (Eng)
2011–2013 RCD Mallorca (Spa)
2012–2013 Heerenveen
2013–2016 ADO Den Haag
2016–2018 Culttural Leonesa (Spa)
2018–2019 Dehli Dynamos (India)
2019–2020 Kerala Blasters (India)
2020–2021 ADO Den Haag
Zuiverloon speelde 320 profduels waarin hij 13 keer scoorde. Hij was met Nederland actief op de Spelen van Beijing in 2008 en werd in 2006 en 2007 Europees kampioen onder 21.
Yuri Cornelisse
8 mei 1975, Alkmaar
1996-1998 Top Oss
1998-1999 Anderlecht (Bel)
1999-1904 RKC
2004-2005 NAC
2005-2007 FC Groningen
2007-2010 ADO Den Haag
Na zijn loopbaan als voetballer was Cornelisse kort hoofdagent.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden