Groep 8-docent Robin Warmerdam is twee jaar geleden afgestudeerd aan een pabo. "Daar krijg je geen les in het geven van schooladvies", zegt hij. "Dat leerde ik alleen in de praktijk van collega's." Warmerdam pleit daarom voor meer aandacht voor schooladviezen op de basisschoollerarenopleiding.
Ook directeur Mohamed Metalsi van de islamitische basisschool Al Amana uit Leidsche Rijn ervaart een gebrek aan onderwijs over schooladviezen op de lerarenopleidingen. "Ieder mens heeft vooroordelen, ook docenten", legt hij uit. "Zo is bijvoorbeeld het zogenoemde Pygmalion-effect in het onderwijs aangetoond: docenten sturen met hun (onbewuste) verwachtingen de leerprestaties van leerlingen."
Dat kan in positieve zin zijn, waarbij hoge verwachtingen leiden tot betere prestaties, legt de schooldirecteur uit. Maar ook in negatieve zin: lage verwachtingen leiden tot slechtere prestaties. "Daarbij geven docenten een leerling waarvan ze hoge verwachtingen hebben onbewust meer tijd om na te denken over een vraag: ze gaan er, meer dan bij leerlingen waarvan ze weinig verwachten, vanuit dat het goede antwoord uiteindelijk toch zal komen."
Edine Oosterhof van protestante basisschool De Schakel in Leersum ziet extra aandacht voor schooladvies op de pabo juist niet zitten. "De lerarenopleiding is al zo vol. Bovendien is de school de beste plek om dit te leren in de praktijk."
"Ik kan honderd dingen verzinnen die ik belangrijker vind in de opleiding dan hoe een schooladvies op te stellen", zegt de groep 8-docent. Maar meer bewustzijn bij leraren over vooroordelen en verschillen tussen scholen vindt Oosterhof wel belangrijk.
"Nu denken veel docenten over vooroordelen en discriminatie: 'Dat doe ik niet, ik stel geen leerlingen achter'", licht ze toe. "Maar onbewust werkt het wel zo, heeft onderzoek meermaals aangetoond. Leerkrachten moeten dit niet zomaar wegwuiven."
Basisscholen zijn wettelijk verplicht om leerlingen in groep 8 uiterlijk in januari een voorlopig schooladvies te geven. Maar waarop ze dat advies moeten baseren, is niet vastgelegd.
In februari moeten alle ongeveer 175.000 groep 8-leerlingen een zogenoemde doorstroomtoets maken, sinds dit schooljaar de opvolger van de eindtoets. Die toetst het niveau van de leerlingen op het gebied van taal en rekenen. Valt de uitslag hoger uit dan het voorlopig schooladvies, dan is de school verplicht die naar boven bij te stellen. Maar scholen mogen daarop een uitzondering maken. Op basis waarvan, is ook niet wettelijk vastgelegd.
Bij een lagere toetsuitslag mag de school het advies niet naar beneden bijstellen. Daarop zijn geen uitzonderingen toegestaan.
In maart volgt het definitieve schooladvies. Daarmee kunnen leerlingen zich aanmelden bij een school in het voortgezet onderwijs.
Als je wilt weten hoe jouw school het doet rond schooladviezen, dan kun je kijken op scholenopdekaart.nl, tipt Oosterhof. Daar kun je zien welk percentage leerlingen na drie jaar nog middelbaar onderwijs volgt op het geadviseerde schoolniveau.
Voorzitter Karin van Weegen van LOBO (Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs) bevestigt namens de 24 pabo-opleidingen in Nederland dat die geen specifieke lessen geven over het opstellen van schooladviezen. Ook zij heeft de voorkeur voor het leren opstellen van schooladviezen in de praktijk.
Wel zijn volgens de LOBO-voorzitter de pabo-studenten veel bezig met bewustzijn van vooroordelen. "Dat komt op heel veel plekken in de opleiding terug."
Basisschooldocent Oosterhof heeft zelf een manier gevonden om "in ieder geval een deel" van de subjectiviteit rond schooladviezen weg te nemen. Zij legt de Cito-toetsen van haar leerlingen zonder naam erop op haar bureau. "Puur en alleen op toetscijfers geef ik vervolgens ruwe schooladviezen. Pas daarna kijk ik naar de naam en stel ook op basis van mijn ervaring met de leerling het definitieve schooladvies op. Dan geef ik in ieder geval op voorhand geen bevooroordeeld advies."
De Inspectie van het Onderwijs laat weten wel te gaan praten met scholen die veel klachten krijgen over schooladviezen maar geen hulp te kunnen bieden in individuele gevallen. "Ouders moeten zich daarvoor richten tot de klachtencommissie van de school", zegt een woordvoerder.
Tegelijkertijd stelt de Inspectie op basis van eigen onderzoek dat het huidige systeem van schooladviezen tot discriminatie kan leiden. Daarom heeft de Inspectie de interactieve simulatie Basisschooladvies ontwikkeld voor basisschooldocenten. Dat hulpmiddel om onbewuste vooroordelen te herkennen is te vinden op de website.
Ook op basisschool De Singel in Schiedam, met zo'n 35 nationaliteiten, heeft bewustzijn over structurele onderadvisering van in het bijzonder meisjes met een migratieachtergrond geleid tot andere keuzes. "Bij enige twijfel geven we juist een hoger advies" zegt groep 8-docent Vincent van der Linden daarover. "Er zit zoveel meer in deze kinderen dan wij kunnen inschatten. Dit zijn juist de meiden die willen strijden om alle kansen te pakken tijdens hun opleiding."
De school van docent Oosterhof in Leersum redeneert bij twijfel juist andersom. "Hier gaan we juist aan de veilige kant zitten, om het zelfvertrouwen van een kind geen deuk te geven doordat het op de middelbare school niet lukt."
Onderwijsbreed ontbreekt dus één heldere lijn. Het LOBO en de PO-raad, de vereniging voor basisscholen, zien de oplossing vooral in het opschuiven van de leeftijd waarop schooladvies gegeven wordt. "Wij zijn een van de laatste landen zie zo vroeg selecteren" zegt Van Weegen. "Vooral voor kinderen met een migratieachtergrond is dit nadelig."
Expert diversiteitsvraagstukken Suzan de Winter-Koçak is gematigd positief over die aanpassing omdat het echte probleem daarmee volgens haar niet automatisch weg is. "Als schooladvies ook op het voortgezet onderwijs vooral op de mening of inschatting van een docent is gebaseerd, zal ook dit niet leiden tot verbetering."
Wil je meer weten over ongelijkheid in de samenleving? Kijk op nu.nl/discriminatie
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen