Militairen denken vaak in termen van slechtst denkbare scenario’s’, zegt Fabian Hoffmann (27) via een videoverbinding vanuit Oslo. ‘Het gaat niet om het schetsen van alarmistische beelden, maar om voorbereid te zijn. Je wilt niet betrapt worden in een situatie waarin je met je broek naar beneden staat.’
Een reeks topmilitairen waarschuwde recentelijk voor het gevaar van een direct conflict tussen Rusland en Navolanden. Onzekerheid over Amerika’s toekomstige betrokkenheid bij het bondgenootschap en de indruk dat het regime van Vladimir Poetin een permanent conflict met het Westen nodig heeft, voeden de urgentie.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Er is sprake van een militaire omslag in Navolanden, maar dat is niet genoeg, zegt Hoffmann. Effectieve afschrikking van Rusland biedt de beste kans op het voorkomen van een direct conflict, maar dat vereist behalve militaire middelen ook maatschappelijke weerbaarheid en politieke wilskracht – en daar ontbreekt het aan. Als voorbeeld noemt Hoffmann de ‘catastrofale’ weigering van de regering-Scholz om Taurus-langeafstandsraketten naar Oekraïne te sturen.
‘Russische militaire denkers gaan er al jaren van uit dat ze geen kans maken in een lange conventionele oorlog met de Navo, zeker als de Amerikaanse militaire macht betrokken raakt. Dus dachten ze na over manieren om een oorlog te winnen vanuit een conventioneel inferieure positie. Zo kwamen ze uit bij escalatiecontrole: ik kan het leger van de tegenstander niet vernietigen, maar wel door psychologische druk een voor mij gunstig akkoord opleggen aan mijn tegenstander.
‘In het Russische concept van strategische afschrikking lopen oorlog en vrede door elkaar heen, ze zijn onderdeel van dezelfde situatie. De oorlog in Georgië in 2008, die in Oekraïne vanaf 2014, alle hybride acties tegen Navolanden de afgelopen tien jaar, dat gaat over druk opvoeren op je tegenstander. Toen de Russen de invasie van Oekraïne voorbereidde, dachten ze wél dat ze makkelijk zouden winnen met conventionele middelen. Dat was een grote vergissing. Toen ze dat eenmaal beseften, begonnen ze met hun strategische bommencampagne.’
‘Het maakt niet echt uit wat ik ervan vind, of ik het gek vind of waanzinnig. Zij praten er constant en in serieuze termen over. Dus als de Russen het serieus nemen, kunnen wij er beter op voorbereid zijn. En zelfs als die Russische aanpak niet zal werken en de Navo voluit en effectief reageert, dan zitten we nog steeds in een grote oorlog met Rusland. Daarom is het zo belangrijk dat we Rusland in de fase daarvoor effectief afschrikken.’
‘Maatschappelijke weerbaarheid impliceert ook een fysieke component, zoals bunkers tegen luchtaanvallen. Maar wat het cognitieve niveau betreft: de Russen denken al jaren na over militaire concepten in conflicten met de Navo. Op dat intellectuele raamwerk hebben we heel lang niet geantwoord. In Europa, enkele defensieacademies uitgezonderd, heeft niemand het daarover. Op universiteiten lopen specialisten in wapenbeheersing rond, maar het stopt bij oorlogvoering. We zijn simpelweg opgehouden daarover na te denken.
‘Maar dat zullen we wel moeten doen, als onderdeel van onze weerbaarheid en als signaal aan de Russen. Hun zelfvertrouwen is nu echt torenhoog. Wij moeten ze laten zien dat dit allemaal verschrikkelijk verkeerd kan gaan.’
‘Al deze zaken hebben met elkaar te maken. Rusland kijkt naar ons. Onze binnenlandse problemen en de opkomst van het populisme zijn een belangrijk signaal voor de Russen: we tonen ons verdeeld en intern zwak, dat maakt ons kwetsbaar voor psychologische druk. In het begin van de grote oorlog tegen Oekraïne was Poetin denk ik geschokt over onze reactie. Maar nu zien de Russen onze eindeloze discussies over wat we Oekraïne kunnen geven. We discussiëren nog steeds over de vraag of Oekraïne kan winnen! Het maakt hun duidelijk dat we geen risico willen lopen, niet over wilskracht beschikken, en wellicht dus niet standvastig zullen zijn als het erop aankomt.
‘Het is alles samen: ons gebrek aan denkwerk over conflictscenario’s, ons gebrek aan politieke eenheid, ons gebrek aan wilskracht in Oekraïne, ons gebrek aan militaire middelen – dat geeft Poetin het beeld dat we inherent zwak zijn. Je merkt de laatste tijd dat Russische leiders veel meer zelfvertrouwen hebben gekregen, op het arrogante af. De signalen die wij afgeven, voeden hun zekerheid dat ze gaan winnen.’
‘Ik geloof niet dat Russische nucleaire dreigementen in Oekraïne geloofwaardig zijn, omdat de inzet van nucleaire wapens hoogstwaarschijnlijk zou leiden tot Navo-interventie en omdat Rusland daarmee China en India van zich zou vervreemden. Bij een direct conflict met de Navo ligt de situatie anders. Dan zouden nucleaire wapens de inferioriteit op het gebied van conventionele wapens opheffen. Bovendien kunnen de Russen uit onze signalen opmaken dat we risicomijdend zijn en geen pijn kunnen verdragen. Dat zou hen tot de gedachte kunnen verleiden dat het gebruik ervan en de chantage ermee succesvoller kunnen zijn in een conflict met de Navo dan in Oekraïne.
‘Als ik denk aan wat er allemaal fout zou kunnen gaan de komende twee, drie jaar, dan ben ik bezorgd. Je kunt dan beter te goed dan onvoldoende voorbereid zijn. Want ik geloof niet dat het uitgesloten is dat Rusland ons direct zal uitdagen. Het is een beetje als bij klimaatverandering: het houdt me ’s nachts niet wakker, maar ik vergeet het ook niet. Want het kan potentieel een grote impact op ons leven hebben.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden