De Franse president is een man van en même temps – tegelijkertijd. Al tijdens zijn eerste campagne als presidentskandidaat in 2017 gebruikte Emmanuel Macron de term zo vaak dat het zijn bijnaam werd. Maar het was ook de korte samenvatting van zijn ideologie: een politieke middenpositie met pragmatische oplossingen waarin zowel links als rechts iets van hun gading vinden.
Destijds was dat vernieuwend, en een belofte van hoop: Macron zou het vastgeroeste politieke systeem in Frankrijk opschudden. Inmiddels rijst de vraag wat er nog over is van zijn en même temps. In de nieuwe regering, die eind vorige week werd gepresenteerd, hebben ministers van linkse signatuur plaatsgemaakt voor uitgesproken rechtse politici, prominenten uit de tijd van oud-president Sarkozy. En de omstreden immigratiewet, die eind december na een dolle reis uiteindelijk door het parlement werd geloodst, leent ideeën van radicaal-rechts, terwijl meer sociale elementen verdwenen.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Waar moet het heen met Frankrijk? Onder het gouden plafond van het Élysée schetste Macron deze week een antwoord op die vraag tijdens een ruim twee uur durende persconferentie. Opvallend was de nadruk op orde en autoriteit: de Marseillaise leren op de basisschool, experimenteren met een verplicht schooluniform, stevigere grenscontroles. Alles ‘zodat Frankrijk Frankrijk blijft’, zei Macron – een uitspraak die vaak door extreem-rechts wordt gebezigd om te waarschuwen voor verlies van de Franse identiteit onder dreiging van migratie.
Met een nieuw kabinet, een grootse persconferentie en een afslag naar rechts probeert Macron iets van zijn oude schwung te hervinden. Dat is hard nodig: zijn tweede termijn als president verloopt al sinds het begin moeizaam. Kort na zijn herverkiezing verloor Macron de absolute meerderheid in het parlement, de zwaar bevochten pensioenhervorming zette vervolgens de verhoudingen met de oppositie op scherp.
Daar kwam eind 2023 de immigratiewet bij, die ook in eigen kamp voor verdeeldheid heeft gezorgd; minister van Gezondheid Aurélien Rousseau stapte op. Macrons waarderingscijfers zijn laag, en het extreem-rechtse Rassemblement National (RN) gaat aan kop richting de Europese verkiezingen in juni.
De vraag is of Macrons strategie succesvol is. De president weet de aandacht naar zich toe te trekken met de jongste premier ooit, een regeringswissel, en de uitgebreide persconferentie. ‘Twee uur primetime plaats innemen, laten zien dat je er bent, is verstandig in een tijd van informatie-overload’, zegt de Franse politicoloog Olivier Rouquan. Of de president daarmee ook inhoudelijk verschil kan maken, betwijfelt hij. ‘Macron weet alles over alles, en wil dat tonen. Maar daarmee krijg je nog geen duidelijk gevoel voor waar hij in essentie naartoe wil.’
Met zijn afslag naar rechts speelt Macron in op de verrechtsing onder Franse kiezers, in een poging het succes van Rassemblement National een halt toe te roepen. Die strategie is volgens Rouquan riskant. ‘In de afgelopen decennia heeft dat slechts één keer gewerkt, met de verkiezing van Sarkozy in 2007 die een deel van het electoraat van extreem-rechts wist te verleiden. Dat was mede te danken aan het feit dat Jean-Marie Le Pen (destijds leider van Front National, de voorloper van RN, red.) aan het einde van zijn politieke leven was. Buiten dat voorbeeld is het vooral ineffectief gebleken.’
Bovendien is de strategie vooral gericht op kiezers die daadwerkelijk gaan stemmen, zegt Rouquan. ‘Er is een grote groep Fransen die zich onthoudt van stemmen. Dat zijn mensen die zich verloren voelen. Een deel daarvan wil meer sociale herverdeling, maar vindt onder linkse partijen geen serieuze optie. Macrons bocht naar rechts vergroot het gat met deze groep die afhaakt.’ Dat is een groot risico, zegt de politicoloog, omdat onvrede vaak een andere uitweg zoekt – zie de rellen in de Franse voorsteden afgelopen zomer, of de maandenlange gele hesjes-demonstraties in 2018 en 2019.
Als jongste president ooit wist Macron in 2017 te verleiden met een progressieve boodschap van vooruitgang. Zeker ook onder jongeren, waar nu juist het aantal afgehaakte stemmers groot is. Dat hij in Nederland nog vaak een reputatie geniet van een moderne en daadkrachtige president, heeft volgens Rouquan deels te maken met zijn optreden binnen de Europese Unie. ‘Op Europees niveau klopt dat beeld wel. Maar op zijn ideeën over de EU na zijn Macrons opvattingen beweeglijk. Hij weet zich permanent aan te passen.’
Toch hoeft zijn conservatievere toon geen verbazing te wekken. Ook in 2017 zat onder de progressieve toon al een vrij conservatieve ideologie, zegt Rouquan. Economisch liberaal, met nadruk op orde, en een verticale stijl van regeren. ‘Voor president Macron zit daar geen contradictie in. Dat past precies in zijn idee van en même temps.’
Of het de populariteit van het kamp-Macron genoeg kan opkrikken richting de Europese verkiezingen, moet komende maanden duidelijk worden. ‘We zien een zekere dynamiek terugkeren’, zegt Rouquan. ‘Macron kan een deel van het oudere electoraat opnieuw mobiliseren. Dat is nodig, ook gezien de verdeeldheid in zijn eigen kamp. Maar misschien is het vooral een kwestie van beperken van het verlies.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden