Basjkortostan is een van de 21 republieken binnen de Russische Federatie. Republieken zijn een van de vijf categorieën waarin de 83 Russische provincies zijn onderverdeeld en genieten de hoogste mate van autonomie. De republiek is vernoemd naar de Basjkieren, een Turks volk waartoe ongeveer eenderde van de bevolking behoort. Basjkortostan heeft ruim 4 miljoen inwoners en is qua oppervlakte ruim drie keer groter dan Nederland.
Naast Basjkieren wonen in Basjkortostan vooral Russen (ruim 37 procent) en Tataren (een kwart). Dat etnische Russen de grootste bevolkingsgroep zijn in de republiek, komt door een eeuwenlang proces van immigratie van Russische kolonisten en russificatie van de oorspronkelijke bevolking.
Over de auteur
Daan de Vries is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Organisaties die opkomen voor de Basjkierse taal en cultuur worden op allerlei manieren onderdrukt door de federale overheid. Ook bemoeit Moskou zich meer en meer met het Basjkierse onderwijs. Zo is het Basjkiers sinds 2018 geen verplicht basisschoolvak en mag het middelbaar onderwijs alleen nog in het Russisch worden aangeboden.
De onvrede over dit beleid komt het sterkst tot uiting in de natuurbescherming. De republiek staat bekend om zijn kalksteenheuvels, die een spirituele betekenis hebben in de Basjkierse cultuur. De lokale bevolking verzet zich tegen mijnbouwbedrijven die de heuvels willen afgraven.
De protesten begonnen maandag na de arrestatie van de bekende Basjkierse activist Fail Alsynov. Bij een temperatuur van -20 graden verzamelden zich duizenden mensen voor de rechtbank om Alsynovs vrijlating te eisen.
In de loop van de week kwamen steeds meer mensen op de protesten af. Demonstranten riepen onder meer op tot het aftreden van het hoofd van Basjkortostan, Radi Chabirov. Volgens de demonstranten kwam de rechtszaak tegen Alsynov voort uit een persoonlijke vete tussen Chabirov en de activist.
Alsynov werd woensdag veroordeeld tot vier jaar cel wegens haatzaaien. Vervolgens sloeg de oproerpolitie de protesterende menigte met geweld uiteen. Veertig mensen raakten gewond en zeker zes demonstranten werden gearresteerd. De volgende dag greep de politie opnieuw in bij een demonstratie. Vrijdag verplaatste het protest zich naar Oefa, de hoofdstad van Basjkortostan, waar de politie wederom ingreep.
De 37-jarige Alsynov zet zich als activist in voor het behoud van de Basjkierse taal, cultuur en natuur. In 2020 was Alsynov het gezicht van een reeks protesten ter bescherming van de kalksteenheuvel Koesjtau.
Ondanks hard ingrijpen van de Basjkierse oproerpolitie hielden de demonstranten op de Koesjtau stand. Na tussenkomst van het Kremlin kregen de demonstranten uiteindelijk gelijk: de heuvel kreeg de status van beschermd natuurgebied. Volgens Alsynovs aanhangers waren deze protesten het begin van de vete tussen Alsynov en Chabirov.
Aanleiding voor Alsynovs arrestatie was een toespraak die hij afgelopen voorjaar hield in het dorp Isjmoerzino. Hij nam deel aan protesten tegen mijnbouwplannen in de buurt van het dorp. Volgens de demonstranten zou dat project schadelijk zijn voor het milieu en de volksgezondheid.
In zijn toespraak zou Alsynov beledigende teksten hebben geuit over arbeidsmigranten uit Centraal-Azië en de Kaukasus. De Basjkierse term ‘Kara halyk’ (letterlijk ‘zwarte mensen’) schendt volgens een door de overheid ingeschakelde taalkundige ‘de menselijke waardigheid’ van de arbeidsmigranten.
De activist stelt dat zijn woorden onjuist zijn vertaald. Een onafhankelijke taalkundige stelt in The Moscow Times dat ‘Kara halyk’ geen racistische term is. De term wordt in het Basjkiers gebruikt voor ‘mensen die zware, ongeschoolde arbeid verrichten’. Tijdens de protesten voor de rechtbank riepen demonstranten ‘wij zijn kara halyk’, als steunbetuiging aan Alsynov.
Alsynovs toespraak leidde pas maanden later tot een rechtszaak, na persoonlijk ingrijpen van Radi Chabirov. Volgens Alsynovs aanhangers neemt Chabirov zo wraak voor Alsynovs betrokkenheid bij de Koesjtau-protesten. Het harde politie-ingrijpen bij die protesten was funest voor Chabirovs populariteit in Basjkortostan, en het feit dat de centrale overheid moest ingrijpen schaadde zijn reputatie in het Kremlin.
Protesten op deze schaal komen in Rusland sinds de grootschalige invasie van Oekraïne zelden voor. In de eerste weken na 24 februari 2022 werden grootschalige anti-oorlogsprotesten hard uiteengeslagen. Volgens waarnemingsorganisatie OVD-Info zijn er sindsdien 20 duizend mensen opgepakt bij dergelijke protesten.
De demonstranten in Basjkortostan nemen een groot risico. De lokale autoriteiten hebben de protesten bestempeld tot ‘massale onlusten’, waardoor deelnemers tot 15 jaar gevangenisstraf kunnen krijgen.
Radi Chabirov, het hoofd van Basjkortostan, stelt dat de protesten georganiseerd werden door ‘in het buitenland wonende separatisten’. Zij zouden uit zijn op een ‘guerrillastrijd’ om Basjkortostan van Rusland af te scheiden.
Het Kremlin heeft vrijdag voor het eerst op de protesten gereageerd. Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov ontkent dat er sprake is van ‘massale protesten’. De demonstraties betreffen volgens Peskov ‘individuele manifestaties, die exclusief vallen binnen de bevoegdheden van de lokale autoriteiten’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden